HÜQUQ SAHƏSİ
Mülki hüquq — hüquqi terminlər
Mülki hüquq sahəsinin terminləri: hər birinin qanundakı tərifi, sadə dildə izahı və mənbə maddəsi.
80 terminBütün lüğət
Terminlər — A-dan Z-yə 80
A
- Ağır şərtli əqdAğır vəziyyətə düşmüş şəxsin, digər tərəfin bundan istifadə etməsi nəticəsində özü üçün son dərəcə əlverişsiz şərtlərlə bağlamağa məcbur olduğu əqd.
- AkseptOfertanın ünvanlandığı şəxsin ofertanı tam və qeyd-şərtsiz qəbul etməsi barədə cavabı; oferent aksepti aldıqda müqavilə bağlanmış sayılır.
- AldatmaƏqd bağlatmaq məqsədilə digər tərəfi yanıltmaq və ya bildirilməli olan hallar barədə susmaq; aldadılan tərəf əqdi mübahisələndirə bilər.
- Alqı-satqıSatıcının əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi, alıcının isə onu qəbul edib razılaşdırılmış qiyməti ödəməyi öhdəsinə götürdüyü müqavilə.
B
- Bağışlama müqaviləsiHədiyyə verənin heç bir əvəz almadan öz əmlakının bir hissəsini hədiyyə alana verərək onu zənginləşdirdiyi, sağ ikən bağlanan müqavilə.
- Bank əmanəti müqaviləsiBankın əmanətçidən pul məbləğini qəbul edib onu müqavilədəki şərtlərlə qaytarmağı və əmanətə görə faiz ödəməyi öhdəsinə götürdüyü müqavilə.
- BehMüqavilənin bağlanmasını təsdiq etmək və icrasını təmin etmək üçün bir tərəfin digər tərəfə gələcək ödənişlər hesabına verdiyi pul məbləği.
- BəhərƏşyanın verdiyi gəlir, artım və ya üstünlük; ayrılanadək əşyanın tərkib hissəsi olur, təbii bəhər isə əşyanın mülkiyyətçisinə məxsusdur.
- Birgə mülkiyyətPayları əvvəlcədən müəyyənləşdirilmədən bir neçə şəxsə məxsus olan ümumi mülkiyyət; tipik nümunəsi ər-arvadın nikahda qazandığı əmlakdır.
- Birgə öhdəlikBir neçə borclunun hər birinin öhdəliyin tam icrasına borclu olduğu, kreditorun isə icranı yalnız bir dəfə tələb edə bildiyi öhdəlik.
- Birtərəfli əqdBağlanması üçün yalnız bir tərəfin iradə ifadəsinin zəruri və kifayət olduğu əqd; onu bağlamış şəxs üçün vəzifələr yaradır.
- Borc müqaviləsiBorcverənin pulu və ya digər əvəz edilən əşyaları borcalanın mülkiyyətinə verdiyi, borcalanın isə eyni məbləği və ya eyni növlü əşyanı qaytardığı müqavilə.
- BorcluÖhdəlikdə kreditorun xeyrinə pul ödəmək, əmlak vermək, iş görmək kimi hərəkəti etməli və ya müəyyən hərəkətdən çəkinməli olan tərəf.
- Borclunun icranı gecikdirməsiBorclunun öhdəliyi müəyyən olunmuş müddətdə və ya kreditorun xəbərdarlığından sonra da icra etməməsi; belə borclu gecikdirmənin vurduğu zərər üçün cavabdehdir.
- Borcun bağışlanmasıKreditorun borclunu öhdəlik üzrə vəzifəsindən azad etməsi; başqa şəxslərin kreditorun əmlakına dair hüquqlarını pozmadıqda öhdəliyə xitam verir.
D
- Daşınar əmlakın yüklülüyüÖhdəliyin icrasını təmin etmək məqsədilə qanun və ya əqd əsasında daşınar əmlaka mülkiyyət hüququnun məhdudlaşdırılması.
- Daşınar əmlakın yüklülüyünün dövlət reyestriDaşınar əmlaka yüklülüyün yaranması, dəyişdirilməsi, xitamı və ona etiraz barədə bildirişlərin qeydə alındığı elektron dövlət informasiya sistemi.
- Daşınar əşyaDaşınmaz əşyalara aid edilə bilməyən bütün əşyalar, məsələn avtomobil, ev əşyaları, pullar və sənədli qiymətli kağızlar.
- Daşınmaz əmlaka hüquqların dövlət qeydiyyatıDaşınmaz əmlaka hüquqların yaranmasının, keçməsinin, məhdudlaşdırılmasının və xitamının daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeydə alınması.
- Daşınmaz əşyaTorpaq sahəsi, bina, qurğu və torpaqla möhkəm bağlı olan, təyinatına tənasübsüz zərər vurulmadan yeri dəyişdirilə bilməyən əşyalar.
- Daşınmaz əşyaların alğı-satqısı müqaviləsiSatıcının torpaq sahəsini, evi, binanı, mənzili və ya digər daşınmaz əşyanı alıcının mülkiyyətinə verməyi öhdəsinə götürdüyü alğı-satqı müqaviləsi.
- DeliktBaşqa şəxsə birbaşa ziyan və ya zərər vurulmasına gətirib çıxaran təqsirli, hüquqa zidd hərəkət və ya hərəkətsizlik; mülki hüquq pozuntusu.
- Dəbbə puluÖhdəlik icra edilmədikdə, lazımınca və ya vaxtında icra edilmədikdə borclunun kreditora ödəməli olduğu, qanun və ya müqavilə ilə müəyyən olunan pul məbləği.
- DəfinəTorpağa basdırılmış və ya başqa üsulla gizlədilmiş, mülkiyyətçisini müəyyənləşdirmək mümkün olmayan pul və ya digər əşya.
- Dəyişdirmə müqaviləsiTərəflərin hər birinin bir əşya müqabilində digər əşyanı başqa tərəfin mülkiyyətinə verməyi öhdəsinə götürdüyü, alğı-satqıya yaxın müqavilə.
- Dövlət qeydiyyatı haqqında şəhadətnaməQeydiyyat orqanının hüquqi şəxsə, xarici hüquqi şəxsin filial və ya nümayəndəliyinə verdiyi və onun dövlət qeydiyyatına alınmasını təsdiq edən sənəd.
- Dövlət qeydiyyatına alınmaqdan imtinaQeydiyyat orqanının qurumu, xarici hüquqi şəxsin filial və ya nümayəndəliyini qeydiyyata almaqdan yalnız qanunda sadalanan əsaslarla imtina etməsi.
- Dövlət notariusuDövlət notariat ofisində çalışan, şəhadətnaməsi olan şəxslər arasından müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən vəzifəyə təyin edilən notarius.
E
- Ehtiyat vərəsəVəsiyyətnamədə təyin edilmiş vərəsə ölərsə, mirasdan imtina edərsə və ya vərəsəlikdən məhrum edilərsə, onun yerinə göstərilən başqa vərəsə.
- EmansipasiyaOn altı yaşı tamam olmuş yetkinlik yaşına çatmayanın əmək və ya sahibkarlıq fəaliyyətinə görə tam fəaliyyət qabiliyyətli sayılması.
- EtibarnaməBir şəxsin başqa şəxsə üçüncü şəxslər qarşısında onu təmsil etmək üçün verdiyi vəkalət; müddəti göstərilmədikdə bir il qüvvədə olur.
- Etibarsız əqdMülki Məcəllənin şərtləri pozulmaqla bağlanmış və nəzərdə tutulmuş hüquqi nəticələri yaratmayan əqd; mübahisə edilən və ya əhəmiyyətsiz ola bilər.
Ə
- Əhəmiyyətsiz əqdMəhkəmənin onu etibarsız saymasından asılı olmayaraq bağlandığı andan özlüyündə etibarsız olan əqd; məsələn, uydurma və yalan əqdlər.
- ƏqdMülki hüquq münasibətini yaratmağa, dəyişdirməyə və ya ona xitam verməyə yönəlmiş birtərəfli, ikitərəfli və ya çoxtərəfli iradə ifadəsi.
- Əqdin formasıƏqdin bağlanma üsulu — şifahi, sadə yazılı və ya notarial; qanunla və ya razılaşma ilə tələb olunan formaya əməl edilmədikdə əqd etibarsız olur.
- Əqdin notariat qaydasında təsdiqlənməsiYazılı əqd sənədində notariusun və ya səlahiyyətli vəzifəli şəxsin təsdiqləyici qeyd etməsi; qanunun tələb etdiyi hallarda əqdin etibarlılıq şərtidir.
- Əldən çıxmış faydaHüququ pozulmasaydı, şəxsin adi mülki dövriyyə şəraitində əldə edəcəyi, lakin pozuntu nəticəsində əldə edə bilmədiyi gəlirlər.
- Əmlakİstənilən əşyaların və qeyri-maddi əmlak nemətlərinin, yəni başqasına verilə bilən tələb və hüquqların toplusu.
- Əmlak kirayəsiKirayəyə verənin əşyanı kirayəçinin istifadəsinə verdiyi, kirayəçinin isə bunun müqabilində kirayəyə verənə kirayə haqqı ödədiyi müqavilə.
- Əsassız varlanmaŞəxsin qanuni və ya müqavilə əsası olmadan başqa şəxsin hesabına əmlak əldə etməsi; əldə edilən məhrum olana qaytarılmalıdır.
- ƏşyaMülki Məcəlləyə görə yalnız fiziki obyekt, o cümlədən pul və sənədli qiymətli kağız; bitkilər və heyvanlar isə əşya sayılmır.
- Əşyanın təsadüfən məhv olması riskiƏşya tərəflərin təqsiri olmadan məhv olduqda və ya zədələndikdə itkini kimin daşıması; alğı-satqıda risk əşya verildiyi andan alıcıya keçir.
- Əşyanın yüklülüyüQanun və ya əqd əsasında əşyaya mülkiyyət hüququnun hər hansı formada məhdudlaşdırılması, məsələn ipoteka və ya servitut.
- Əvəzedilən əşyaNöv əlamətlərinə görə fərqlənən və dövriyyədə adətən say, ölçü və ya çəki ilə müəyyənləşdirilən daşınar əşya, məsələn taxıl və ya yanacaq.
- Əvəzləşdirməİki şəxs arasında icra müddəti çatmış qarşılıqlı tələblərin bir-birinə qarşı hesablanması yolu ilə öhdəliklərə xitam verilməsi.
- Əvəzli müqaviləTərəfin öz vəzifəsinin icrası müqabilində haqq və ya digər qarşılıqlı əvəz aldığı müqavilə; başqa hal yoxdursa, müqavilə əvəzli sayılır.
- Əvəzsiz istifadə müqaviləsiBir tərəfin əşyanı digər tərəfin əvəzsiz istifadəsinə verdiyi, istifadəçinin isə həmin əşyanı sonradan geri qaytarmağı öhdəsinə götürdüyü müqavilə.
- Əvəzsiz müqaviləBir tərəfin digər tərəfə haqq və ya başqa qarşılıqlı əvəz almadan nəyisə verməyi öhdəsinə götürdüyü müqavilə; bağışlama tipik nümunədir.
F
- FaktorinqFaktorun müştəriyə onun borcludan olan pul tələbi hesabına pul vəsaiti verdiyi, müştərinin isə həmin tələbi faktora güzəşt etdiyi müqavilə.
- Fəaliyyət qabiliyyətiŞəxsin öz hərəkətləri ilə mülki hüquqlar əldə edib həyata keçirmək, özü üçün mülki vəzifələr yaratmaq və onları icra etmək qabiliyyəti.
- Fəaliyyət qabiliyyəti olmayan sayılmaAğıl zəifliyi və ya ruhi xəstəlik üzündən hərəkətlərini dərk edə və ya idarə edə bilməyən şəxsin məhkəmə tərəfindən fəaliyyət qabiliyyətsiz tanınması.
- Fəaliyyət qabiliyyətinin məhdudlaşdırılmasıSpirtli içki, narkotik, psixotrop maddə və ya qumar üzündən ailəsini ağır maddi vəziyyətə salan şəxsin fəaliyyət qabiliyyətinin məhkəmə qərarı ilə daraldılması.
- Fərdi-müəyyən əşyaBaşqa əşyalardan yalnız özünə xas əlamətlərə görə seçilən və buna görə əvəzedilməz sayılan əşya.
- FilialHüquqi şəxsin olduğu yerdən kənarda yerləşən və onun funksiyalarının hamısını və ya bir hissəsini həyata keçirən ayrıca bölməsi.
- Fiziki şəxsHüquq münasibətlərində öz adından iştirak edən insan; vətəndaşlar, əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər bu anlayışa daxildir.
H
- Hüquq qabiliyyətiMülki hüquqlara malik olmaq və mülki vəzifələr daşımaq qabiliyyəti; fiziki şəxsdə doğulduğu an yaranır və ölümü ilə xətm edilir.
- Hüquqdan sui-istifadəMülki hüququn yalnız başqalarına ziyan vurmaq məqsədilə və ya hüquqa zidd şəkildə həyata keçirilməsi; qadağandır və belə hərəkətlər etibarsızdır.
- Hüquqi şəxsDövlət qeydiyyatından keçmiş, ayrıca əmlakı olan, öz adından hüquq əldə edib vəzifə daşıyan və məhkəmədə tərəf ola bilən qurum.
- Hüquqi şəxsin ləğviHüquqi şəxsin mövcudluğuna və fəaliyyətinə hüquq və vəzifələri hüquq varisliyi qaydasında başqasına keçmədən xitam verilməsi.
- Hüquqi şəxsin yenidən təşkiliHüquqi şəxsin birləşmə, qoşulma, bölünmə, ayrılma və ya çevrilmə yolu ilə dəyişdirilməsi; hüquq və vəzifələr hüquq varisinə keçir.
- Hüquqi şəxslərin dövlət qeydiyyatıHüquqi şəxs statusu almaq istəyən qurumun, xarici hüquqi şəxsin filial və nümayəndəliyinin hüquq qabiliyyətinin təsdiqi və reyestrə daxil edilməsi.
- Hüquqi şəxslərin dövlət reyestriQeydiyyata alınmış hüquqi şəxslər, xarici hüquqi şəxslərin nümayəndəlik və filialları, habelə digər qurumlar barədə dövlətin apardığı məlumatlar məcmusu.
X
- Xarici hüquqi şəxsAzərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda yaradılmış hüquqi şəxs; Azərbaycanda nümayəndəlik və ya filial vasitəsilə fəaliyyət göstərə bilər.
- Xəbərsiz itkin düşməHarada olduğu məlum olmayan və iki il ərzində yaşayış yerində görünməyən şəxsin məhkəmə qərarı ilə xəbərsiz itkin düşmüş hesab edilməsi.
- Xüsusi notariusNotariat fəaliyyəti üçün şəhadətnamə almış, peşə məsuliyyətini sığortalamış və qeydiyyat vəsiqəsi verilməklə təyin edilmiş, öz ofisində işləyən notarius.
İ
- İcarəƏmlak kirayəsinin elə növü ki, icarəçi icarə haqqı müqabilində obyektdən istifadə ilə yanaşı onun bəhərindən istifadə etmək və gəlir götürmək hüququ alır.
- İcra qeydiBorcun mübahisəsiz olduğunu təsdiq edən sənədlər əsasında notariusun apardığı və icra sənədi sayılan qeyd; borc məhkəməyə müraciət etmədən alınır.
- İddia müddətiHüququ pozulmuş şəxsin iddia qaldıraraq məhkəmədən müdafiə tələb edə biləcəyi müddət; ümumi iddia müddəti on ildir.
- İddia müddəti axımının dayandırılmasıQanunda sadalanan hallar, məsələn, qarşısıalınmaz qüvvə və ya moratorium mövcud olduqda iddia müddətinin axımının müvəqqəti dayanması.
- İddia müddəti axımının kəsilməsiİddia qaldırıldıqda və ya borclu borcunu etiraf etdikdə iddia müddətinin kəsilib yenidən başlaması; əvvəl keçmiş vaxt yeni müddətə daxil edilmir.
- İpotekaDaşınmaz əmlakın öhdəliyin icrasının təminatı kimi girov qoyulması.
M
V
Digər hüquq sahələri
Təriflər və izahlar məlumat xarakterlidir. Qanunun rəsmi mətni: e-qanun.az.