HÜQUQ SAHƏSİ
Cinayət hüququ — hüquqi terminlər
Cinayət hüququ sahəsinin terminləri: hər birinin qanundakı tərifi, sadə dildə izahı və mənbə maddəsi.
77 terminBütün lüğət
Terminlər — A-dan Z-yə 77
A
- Ağır cinayətAzadlıqdan məhrum etmə cəzasının yuxarı həddi yeddi ildən çox, lakin on iki ildən artıq olmayan cinayətlər; təsnifatın üçüncü pilləsi.
- AmnistiyaMilli Məclisin fərdi qaydada müəyyən edilməyən şəxslər dairəsinə münasibətdə qəbul etdiyi, cinayət məsuliyyətindən və ya cəzadan azad edən akt.
- Anlaqlılığı istisna etməyən psixi pozuntuAnlaqlı şəxsin psixi pozuntu səbəbindən əməlini tam dərk edə və ya idarə edə bilməməsi; məsuliyyəti istisna etmir, cəza təyinində nəzərə alınır.
- AnlaqsızlıqPsixi xəstəlik və ya pozuntu səbəbindən şəxsin öz əməlinin xarakterini və təhlükəliliyini dərk edə və ya onu idarə edə bilmədiyi vəziyyət.
- Az ağır cinayətAzadlıqdan məhrum etmə cəzasının yuxarı həddi iki ildən çox, lakin yeddi ildən artıq olmayan cinayətlər; təsnifatın ikinci pilləsi.
- Az əhəmiyyətli əməlQanunda nəzərdə tutulmuş əməlin əlamətlərinə formal uyğun gələn, lakin zərər yetirmədiyi və təhlükə yaratmadığı üçün cinayət sayılmayan əməl.
- Azadlığın məhdudlaşdırılmasıMəhkumun cəmiyyətdən tam təcrid edilmədən yaşayış yeri üzrə elektron nəzarət altında saxlanılmasından ibarət əsas cəza.
- Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənara məcburi çıxarmaƏcnəbiyə və ya vətəndaşlığı olmayan şəxsə təyin edilən, əsas cəzanı çəkdikdən sonra onun ölkədən məcburi çıxarılmasından ibarət əlavə cəza.
B
- BanditizmTəşkilatlara və ya ayrı-ayrı şəxslərə basqın etmək məqsədilə sabit silahlı qrup (banda) yaratma, ona rəhbərlik etmə və ya onun basqınlarında iştirak.
- Başa çatmayan cinayətŞəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərə görə sona çatdırılmamış cinayət; hazırlıq və cəhd mərhələlərini əhatə edir.
- Başa çatmış cinayətTörədilmiş əməldə Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş cinayət tərkibinin bütün əlamətlərinin mövcud olduğu cinayət.
- Bilə-bilə yalan xəbərçilik etməCinayət törədilməsi barədə həqiqətə uyğun olmadığını bildiyi halda xəbər vermə; ədalət mühakiməsi əleyhinə olan cinayətlərdən biridir.
- Bilə-bilə yalan ifadə verməMəhkəmədə və ya ibtidai istintaqda şahidin, zərərçəkmişin yalan ifadəsi, ekspertin bilə-bilə yalan rəyi və ya tərcüməçinin bilə-bilə yanlış tərcüməsi.
- Bir qrup şəxsCinayətin qabaqcadan razılaşma olmadan iki və ya daha çox icraçının birgə iştirakı ilə törədilməsi forması.
- Birbaşa qəsdŞəxsin əməlinin ictimai təhlükəliliyini dərk etdiyi, nəticələrini qabaqcadan gördüyü və onların baş verməsini arzu etdiyi qəsd növü.
- BöhtanBilə-bilə yalan olan və şəxsin şərəf və ləyaqətini ləkələyən məlumatların kütləvi çıxışda, mediada və ya açıq internet resursunda yayılması.
- Böyük ictimai təhlükə törətməyən cinayətAzadlıqdan məhrum etmə nəzərdə tutulmayan və ya bu cəzanın yuxarı həddi iki ildən artıq olmayan cinayətlər; ən yüngül cinayət kateqoriyası.
C
- CəriməCinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulmuş hallarda və məbləğdə məhkəmənin təyin etdiyi pul tənbehi; həm əsas, həm də əlavə cəza ola bilər.
- CəzaCinayət törətməkdə təqsirli bilinən şəxsə məhkəmə hökmü ilə təyin edilən, hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasından ibarət tədbir.
- Cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etməMəhkəmənin, məhkumun islah olunmaq üçün cəzanı tam çəkməsinə lüzum olmadığı qənaətinə gələrək onu cəzanın qalan hissəsindən şərti azad etməsi.
- Cəzanı ağırlaşdıran hallarCəza təyin edilərkən təqsirkarın əleyhinə nəzərə alınan, Məcəllədə qapalı siyahı ilə müəyyən edilmiş hallar, məsələn, residiv və xüsusi amansızlıq.
- Cəzanı yüngülləşdirən hallarTəqsirkarın xeyrinə nəzərə alınan və cəzanın yüngülləşdirilməsinə əsas verən hallar, məsələn, təqsirin könüllü etirafı və ziyanın ödənilməsi.
- Cəzanın çəkilməmiş hissəsini daha yüngül cəza növü ilə əvəz etməAz ağır və ya böyük ictimai təhlükə törətməyən cinayətə görə məhkumun çəkilməmiş azadlıqdan məhrum etmə müddətinin daha yüngül cəza ilə əvəz edilməsi.
- Cəzanın çəkilməsinin təxirə salınmasıMəhkum edilmiş hamilə qadının, azyaşlı uşağı olan qadının və ya uşağını təkbaşına böyüdən kişinin cəzaçəkməsinin məhkəmə tərəfindən təxirə salınması.
- Cəzanın məqsədiCəzanın tətbiqi ilə nail olunmaq istənilən nəticələr: sosial ədalətin bərpası, məhkumun islahı və yeni cinayətlərin qarşısının alınması.
- Cəzanın təyin edilməsinin ümumi əsaslarıMəhkəmənin cəzanı seçərkən riayət etdiyi qaydalar: sanksiya hədləri, Ümumi hissənin müddəaları, cinayətin xarakteri və təqsirkarın şəxsiyyəti.
- CinayətQanunla cəza təhdidi altında qadağan edilmiş, təqsirli olaraq törədilən ictimai təhlükəli hərəkət və ya hərəkətsizlik.
- Cinayət etməyə cəhdBilavasitə cinayət törətməyə yönəldilmiş qəsdən edilən əməlin şəxsin iradəsindən asılı olmayan səbəblərə görə başa çatdırılmaması.
- Cinayət qanununun geriyə qüvvəsiƏməlin cinayət sayılmasını aradan qaldıran, cəzanı yüngülləşdirən və ya şəxsin vəziyyətini yaxşılaşdıran qanunun əvvəlki əməllərə şamil edilməsi.
- Cinayət məsuliyyətiCinayət tərkibinin bütün əlamətləri olan əməli törətmiş şəxsin Cinayət Məcəlləsi əsasında cəzaya və digər cinayət-hüquqi tədbirlərə məruz qalması.
- Cinayət məsuliyyətinə cəlb etməyə imkan verən yaş həddiŞəxsin cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə biləcəyi ən aşağı yaş: ümumi qaydada on altı, Məcəllədə sadalanan bir sıra cinayətlər üçün on dörd yaş.
- Cinayət məsuliyyətinə cəlbetmə müddətiCinayətin törədildiyi gündən keçdikdə şəxsin artıq cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilmədiyi, cinayətin ağırlığından asılı olan müddət.
- Cinayət törətməkdən könüllü imtinaCinayəti başa çatdırmaq imkanı olduğunu dərk edən şəxsin hazırlıq və ya cəhd hərəkətlərini öz iradəsi ilə və qəti olaraq dayandırması.
- Cinayət törətmiş şəxs tutularkən ona zərər vurulmasıCinayət törətmiş şəxsi səlahiyyətli orqanlara gətirmək və ya yeni cinayətin qarşısını almaq üçün tutarkən ona zəruri həddə zərər vurulması.
- Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakCinayət nəticəsində birbaşa və ya dolayı yolla əldə olunmuş pul, daşınar və daşınmaz əmlak, virtual aktivlər və onlara hüquqları təsdiq edən sənədlər.
- Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasıCinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın mənbəyini gizlətmək üçün onun konversiyası, köçürülməsi və ya həqiqi xarakterinin ört-basdır edilməsi.
- Cinayətə hazırlıqCinayət üçün vasitə və ya alət əldə etmə, sövdələşmə və ya başqa şərait yaratma mərhələsində şəxsin iradəsindən asılı olmayaraq dayanmış cinayət.
- Cinayətin təkrar törədilməsiMəcəllənin eyni maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş cinayətin iki və ya daha çox dəfə törədilməsi; cəzanı ağırlaşdıran hallardan biridir.
- Cinayətin törədildiyi vaxtNəticənin nə vaxt baş verməsindən asılı olmayaraq, ictimai təhlükəli hərəkətin və ya hərəkətsizliyin həyata keçirildiyi vaxt.
- Cinayətkar birlik (cinayətkar təşkilat)Ağır və ya xüsusilə ağır cinayətlər törətmək üçün yaradılmış sabit mütəşəkkil qrup və ya belə qrupların sabit birliyi.
- Cinayətkarcasına etinasızlıqŞəxsin lazımi diqqət və ehtiyatlılıq göstərməklə görməli və görə biləcəyi təhlükəli nəticələri qabaqcadan görməməsi; ehtiyatsızlıq növü.
- Cinayətkarcasına özünəgüvənməŞəxsin əməlinin təhlükəli nəticə verə biləcəyini qabaqcadan görüb, kifayət qədər əsas olmadan onun qarşısını alacağını güman etməsi.
- Cinayətlərin ideal məcmusuBir hərəkət və ya hərəkətsizliklə Məcəllənin iki və daha çox maddəsi ilə nəzərdə tutulmuş iki və daha çox cinayətin törədilməsi.
- Cinayətlərin məcmusuMəcəllənin müxtəlif maddələri ilə nəzərdə tutulmuş iki və ya daha çox cinayətin heç birinə görə məhkum olunmamış şəxs tərəfindən törədilməsi.
- Cinayətlərin məcmusu üzrə cəzanın təyin edilməsiBir neçə cinayətin hər birinə ayrıca cəza təyin edildikdən sonra cəzaların əhatə edilməsi və ya toplanması yolu ilə qəti cəzanın müəyyən edilməsi.
- Cinayətlərin residiviQəsdən cinayətə görə əvvəllər məhkum olunmuş şəxsin yenidən qəsdən cinayət törətməsi; cəzanı ağırlaşdıran hal və daha sərt cəza üçün əsasdır.
D
- DələduzluqAldatma və ya etibardan sui-istifadə yolu ilə özgənin əmlakını ələ keçirmə və ya əmlak hüquqlarını əldə etmədən ibarət mülkiyyət əleyhinə cinayət.
- Dolayı qəsdŞəxsin əməlinin təhlükəli nəticələrini qabaqcadan görüb arzu etmədiyi, lakin onların baş verməsinə şüurlu surətdə yol verdiyi qəsd növü.
- Dövlətə xəyanətAzərbaycan vətəndaşının ölkənin suverenliyi, ərazi toxunulmazlığı, təhlükəsizliyi və ya müdafiə qabiliyyəti zərərinə qəsdən törətdiyi casusluq və digər əməllər.
E
- Ehtiyatsızlıqdan törədilmiş cinayətŞəxsin ictimai təhlükəli nəticəni arzu etmədən və ona şüurlu surətdə yol vermədən, özünəgüvənmə və ya etinasızlıq üzündən törətdiyi cinayət.
- EvtanaziyaXəstənin xahişi ilə onun ölümünün tezləşdirilməsi və ya həyatını davam etdirən süni tədbirlərin dayandırılması; Cinayət Məcəlləsinə görə cinayətdir.
Ə
- Ədalət prinsipiCəzanın və digər cinayət-hüquqi tədbirlərin cinayətin xarakterinə, təhlükəlilik dərəcəsinə və təqsirkarın şəxsiyyətinə uyğun olması tələbi.
- ƏfvetməPrezidentin fərdi qaydada müəyyən edilmiş məhkuma münasibətdə cəzanı azaldan, yüngülləşdirən və ya onu cəzanın qalan hissəsindən azad edən aktı.
- Əlavə cəzaƏsas cəza ilə birlikdə təyin edilən cəza; rütbədən, nəqliyyat vasitəsini idarəetmə hüququndan məhrum etmə və məcburi çıxarma yalnız əlavə cəzadır.
- Əmrin və ya sərəncamın yerinə yetirilməsiMüəyyən edilmiş qaydada verilmiş və icrası məcburi olan əmri yerinə yetirən şəxsin qorunan obyektə vurduğu zərərin cinayət sayılmaması halı.
- Əsas cəzaCinayətə görə müstəqil təyin edilən cəza; ictimai işlər, islah işləri, azadlığın məhdudlaşdırılması və azadlıqdan məhrum etmə yalnız əsas cəzadır.
- Əsaslı riskİctimai faydalı məqsədə başqa yolla çatmaq mümkün olmadıqda zərərin qarşısını almaq üçün tədbir görülməklə edilən və cinayət sayılmayan risk.
H
- HəbsQətimkan tədbiri kimi təqsirləndirilən şəxsin azadlığını müvəqqəti məhdudlaşdırmaqla onun məhkəmə qərarı əsasında həbs yerlərində saxlanılması.
- Hədə-qorxu ilə tələb etməZor, rüsvayedici məlumat yayma və ya əmlakı tələf etmə hədəsi ilə özgənin əmlakını, əmlak hüququnu və ya əmlak xarakterli hərəkətləri tələb etmə.
- HökmBirinci və ya apellyasiya instansiyası məhkəməsinin təqsirləndirilən şəxsin təqsirli olub-olmaması və ona cəza tətbiq edilib-edilməməsi barədə qərarı.
- Hökmlərin məcmusuYeni hökm üzrə təyin edilən cəzaya əvvəlki hökm üzrə təyin edilmiş cəzanın çəkilməmiş hissəsinin tamamilə və ya qismən birləşdirilməsi.
- Humanizm prinsipiCinayət qanununun insanların təhlükəsizliyini təmin etməsi və cəzanın işgəncə, qəddar və ya ləyaqəti alçaldan xarakter daşımaması prinsipi.
- Hüquqi şəxslərə tətbiq edilən cinayət-hüquqi tədbirlərHüquqi şəxsin xeyrinə onun vəzifəli şəxsi tərəfindən törədilmiş cinayətə görə hüquqi şəxsə tətbiq edilən cərimə, xüsusi müsadirə, fəaliyyət qadağası və ləğv.
X
- Xeyli miqdarZiyanın və ya əmlakın dəyərinə görə cəzanı ağırlaşdıran hədd; mülkiyyət əleyhinə cinayətlərdə beş min manatdan yuxarı, əlli min manatadək məbləğ.
- XuliqanlıqCəmiyyətə açıq hörmətsizlik ifadə edən, zor, zor hədəsi və ya özgə əmlakının zədələnməsi ilə müşayiət olunan, ictimai qaydanı kobud pozan qərəzli hərəkət.
- Xüsusi müsadirəCinayət alətlərinin, cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın və ondan gələn gəlirlərin məhkəmənin yekun qərarı ilə əvəzsiz olaraq dövlət nəfinə alınması.
- Xüsusilə ağır cinayətQəsdən törədilməsinə görə on iki ildən artıq azadlıqdan məhrum etmə və ya daha ağır cəza nəzərdə tutulmuş ən təhlükəli cinayətlər.
- Xüsusilə təhlükəli residivResidivin ən ağır forması: bir neçə dəfə azadlıqdan məhrum edilmiş şəxsin Məcəllədə göstərilən hallarda yenidən qəsdən cinayət törətməsi.
İ
- İcraçıCinayəti bilavasitə törədən, onun törədilməsində bilavasitə iştirak edən və ya cinayət məsuliyyətinə cəlb edilə bilməyən şəxsdən istifadə edən şəxs.
- İcraçının ekstsessiİcraçının razılaşdırılmış ümumi niyyətdən kənara çıxaraq digər iştirakçıların qəsdi ilə əhatə olunmayan başqa cinayət törətməsi.
- İctimai işlərMəhkumun əsas işindən və ya təhsilindən asudə vaxtında haqqı ödənilmədən cəmiyyətin xeyrinə faydalı işlər görməsindən ibarət əsas cəza.
T
Digər hüquq sahələri
Təriflər və izahlar məlumat xarakterlidir. Qanunun rəsmi mətni: e-qanun.az.