Cinayət qanununun geriyə qüvvəsi

Cinayət qanununun geriyə qüvvəsi — qanunvericilikdə tərifi

Əməlin (hərəkət və ya hərəkətsizliyin) cinayət sayılmasını və bu əmələ görə cəzanı aradan qaldıran, cəzanı yüngülləşdirən, yaxud cinayət etmiş şəxsin vəziyyətini başqa cür yaxşılaşdıran cinayət qanununun geriyə qüvvəsi vardır, yəni həmin qanunun qüvvəyə minməsindən əvvəl müvafiq əməli (hərəkət və ya hərəkətsizliyi) törətmiş şəxslərə, habelə cəza çəkən, yaxud cəzasını çəkmiş, lakin məhkumluğu üstündən götürülməmiş və ya ödənilməmiş şəxslərə şamil edilir.

Cinayət qanununun geriyə qüvvəsi nə deməkdir?

Ümumi qaydaya görə əməl törədildiyi zaman qüvvədə olan qanunla qiymətləndirilir (Cinayət Məcəlləsi, maddə 10.1). Geriyə qüvvə bu qaydanın istisnasıdır və yalnız şəxsin xeyrinə işləyir: əməlin cinayət sayılmasını aradan qaldıran, cəzanı yüngülləşdirən və ya vəziyyəti başqa cür yaxşılaşdıran qanun həmin qanun qüvvəyə minənədək əməli törətmiş şəxslərə, habelə cəza çəkənlərə və cəzasını çəkmiş, lakin məhkumluğu götürülməmiş və ya ödənilməmiş şəxslərə də şamil edilir (Cinayət Məcəlləsi, maddə 10.3).

Əksinə, əməli cinayət elan edən, cəzanı ağırlaşdıran və ya şəxsin vəziyyətini başqa cür ağırlaşdıran qanunun geriyə qüvvəsi yoxdur (Cinayət Məcəlləsi, maddə 10.4). Bu qayda qanunçuluq prinsipinin zaman baxımından davamıdır. Hansı qanunun tətbiq ediləcəyini müəyyən etmək üçün əvvəlcə cinayətin törədildiyi vaxt dəqiqləşdirilir (Cinayət Məcəlləsi, maddə 10.2).

Nümunə

Hökm çıxarıldıqdan sonra həmin əmələ görə cəzanın yuxarı həddini azaldan qanun qüvvəyə minərsə, yeni qanun cəza çəkən məhkuma da şamil edilir.