HÜQUQ SAHƏSİ
Əmək hüququ — hüquqi terminlər
Əmək hüququ sahəsinin terminləri: hər birinin qanundakı tərifi, sadə dildə izahı və mənbə maddəsi.
42 terminBütün lüğət
Terminlər — A-dan Z-yə 42
B
- Başqa işə keçirməİşçinin əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmayan başqa peşə, ixtisas və ya vəzifə üzrə əmək funksiyasını yerinə yetirməyə keçirilməsi.
- Başqa işə müvəqqəti keçirməİstehsalat zəruriyyəti olduqda və ya boşdayanmanın qarşısını almaq üçün işçinin razılığı olmadan onun bir ay müddətinə başqa işə keçirilməsi.
- Boşdayanmaİşin dayanması səbəbindən işçinin əmək funksiyasını yerinə yetirə bilmədiyi vaxt; təqsiri olmadıqda tarif maaşının üçdə ikisindən az olmayaraq ödənilir.
Ə
- Əlilliyə görə əmək pensiyasıXəstəlik və ya xəsarət nəticəsində əmək qabiliyyəti məhdudlaşmış və əlilliyi müəyyən edilmiş sığortaolunana təyin edilən əmək pensiyası.
- Əmək arbitrajıKollektiv əmək mübahisəsini həll etmək üçün tərəflərin birgə qərarı ilə yaradılan, ən azı üç nəfərdən ibarət müvəqqəti orqan.
- Əmək funksiyasıƏmək müqaviləsində göstərilən bir və ya bir neçə vəzifə (peşə) üzrə işçinin yerinə yetirməli olduğu işlərin və xidmətlərin məcmusu.
- Əmək haqqıİşçiyə gördüyü işə görə əmək müqaviləsi əsasında işəgötürən tərəfindən pul və ya natura formasında ödənilən məbləğ, əlavələr və mükafatlar.
- Əmək haqqından tutulmalarİşçinin əmək haqqından yalnız onun yazılı razılığı, icra sənədi və ya Əmək Məcəlləsinin göstərdiyi hallarda müəyyən məbləğlərin çıxılması.
- Əmək haqqının verilməsi müddətləriƏmək haqqının ayda azı bir dəfə və ya tərəflərin razılığı ilə avans və qalan hissə olmaqla ayda iki dəfə verilməsi qaydası.
- Əmək kitabçasıƏmək müqaviləsi kağız formada bağlanan hallarda işçinin işə qəbulu, başqa daimi işə keçirilməsi və işdən çıxması barədə qeydlər aparılan sənəd.
- Əmək məzuniyyətiİşçinin istirahəti və əmək qabiliyyətinin bərpası üçün hər iş ili üçün verilən, əsas və əlavə məzuniyyətlərdən ibarət ödənişli istirahət vaxtı.
- Əmək müqaviləsiİşçi ilə işəgötürən arasında fərdi qaydada bağlanan, əmək münasibətlərinin əsas şərtlərini, tərəflərin hüquq və vəzifələrini əks etdirən yazılı müqavilə.
- Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qadağan edilən hallarHamilə və üç yaşınadək uşağı olan qadınlarla, xəstə, məzuniyyətdə və ya ezamiyyətdə olan işçilərlə əmək müqaviləsinə işəgötürənin xitam verə bilmədiyi hallar.
- Əmək müqaviləsinə işçinin təşəbbüsü ilə xitam verilməsiİşçinin işəgötürəni bir təqvim ayı əvvəl yazılı ərizə ilə xəbərdar etməklə əmək müqaviləsinə öz təşəbbüsü ilə son qoyması.
- Əmək müqaviləsinə işəgötürən tərəfindən xitam verilməsiİşəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə yalnız Əmək Məcəlləsində sadalanan əsaslardan biri ilə və müəyyən qaydaya əməl etməklə son qoyulması.
- Əmək müqaviləsinin formasıƏmək müqaviləsinin rəsmiləşdirilmə qaydası: ümumi qayda olaraq elektron sənəd, Məcəllədə göstərilən hallarda isə kağız daşıyıcıda yazılı forma.
- Əmək müqaviləsinin məzmunuƏmək müqaviləsində mütləq göstərilməli olan əsas şərtlərin və məlumatların, habelə tərəflərin razılaşdırdığı əlavə şərtlərin məcmusu.
- Əmək münasibətləriİşçinin peşə və ya vəzifə üzrə əmək funksiyasını əmək haqqı müqabilində şəxsən yerinə yetirməsinə əsaslanan işçi və işəgötürən münasibətləri.
- Əmək münasibətlərində ayrı-seçkilikİşçilər arasında cins, irq, din, yaş, vətəndaşlıq, əqidə kimi işgüzar keyfiyyətlərlə bağlı olmayan amillərə görə fərq qoyulması; qanunla qəti qadağandır.
- Əmək pensiyasıSığortaolunanın əvvəl aldığı əmək haqqı və digər gəlirlərin, yaxud onun ölümü ilə əlaqədar ailəsinin itirdiyi gəlirin əvəzi kimi verilən aylıq ödəniş.
- Əmək pensiyasının minimum məbləğiTəyin edilmiş əmək pensiyasının ondan aşağı ödənilə bilmədiyi qanuni hədd; 2025-ci il fevralın 1-dən 320 manat müəyyən olunub.
- Əmək pensiyasının növləriQanunla müəyyən edilmiş üç növ əmək pensiyası: yaşa görə, əlilliyə görə və ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası.
- Əmək pensiyasının sığorta hissəsiFərdi şəxsi hesabın sığorta hissəsində qeydə alınmış pensiya kapitalının gözlənilən pensiya ödənişi müddətinin aylarına bölünməsi ilə tapılan məbləğ.
- Əmək stajına görə əlavə məzuniyyətBeş ildən başlayan əmək stajına görə işçiyə əsas məzuniyyətdən əlavə verilən 2, 4 və ya 6 təqvim günlük ödənişli məzuniyyət.
- Əmək şəraitiİşçinin əmək funksiyasını səmərəli yerinə yetirməsi üçün Məcəllədə və müqavilələrdə müəyyən edilən əmək, sosial və iqtisadi normaların məcmusu.
- Əmək şəraitinin dəyişdirilməsiİstehsalın və əməyin təşkilində dəyişikliklərlə əlaqədar işçinin eyni peşə və vəzifədə işi davam etdirməklə əmək şəraiti şərtlərinin dəyişdirilməsi.
- Əmək vəzifələrinin kobud şəkildə pozulmasıƏmək Məcəlləsində sadalanan, işəgötürənə öz təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə xitam vermək hüququ verən ağır əmək intizamı pozuntuları.
- Əməyin mühafizəsiİşçilərin təhlükəsiz və sağlam şəraitdə işləmək hüququnu təmin edən texniki təhlükəsizlik, sanitariya, gigiyena və müalicə-profilaktika tədbirləri sistemi.
- Əsas məzuniyyətƏmək müqaviləsində göstərilən peşə (vəzifə) üzrə işçiyə verilən, ümumi qaydada 21 təqvim günündən az olmayan ödənişli illik məzuniyyət.
- Əvəzçilikİşçinin əsas iş yerindəki iş vaxtından sonra ayrıca əmək müqaviləsi bağlayaraq əlavə iş yerində də əmək fəaliyyəti ilə məşğul olması.
F
- Fərdi əmək mübahisələrində iddia müddətiİşçinin pozulmuş əmək hüququnun müdafiəsi üçün məhkəməyə və ya məhkəməyədək orqana müraciət edə biləcəyi qanuni müddət: 1 ay, 3 ay və ya 1 il.
- Fərdi əmək mübahisəsiİşəgötürənlə işçi arasında əmək müqaviləsinin, kollektiv müqavilənin və əmək qanunvericiliyinin tətbiqi zamanı yaranan fikir ayrılığı.
H
- Hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyətİşləyən qadına hamiləlik və doğuşdan sonrakı dövr üçün verilən, ümumi qaydada 126 təqvim günü davam edən ödənişli sosial məzuniyyət.
- Həmkarlar ittifaqıİşçilərin əmək, sosial və iqtisadi hüquqlarını və qanuni mənafelərini müdafiə etmək üçün könüllü əsasda yaratdıqları təşkilat.
İ
Digər hüquq sahələri
Təriflər və izahlar məlumat xarakterlidir. Qanunun rəsmi mətni: e-qanun.az.