Xüsusi ittiham işi: şikayətçi məhkəmə iclasına gəlməsə nə olur

Qonşunuz sizi sosial şəbəkədə təhqir edib, siz də məhkəməyə şikayət vermisiniz, amma iclas günü xəstələnmisiniz və ya şəhərdən kənardasınız. Xüsusi ittiham işi digər cinayət işlərinə bənzəmir: burada ittihamı prokuror yox, siz özünüz müdafiə edirsiniz, ona görə də zaldakı boş yeriniz işin taleyini həll edə bilər.

Xüsusi ittiham işində şikayətçinin rolu nədir?

Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 37-ci maddəsi ittihamı üç növə bölür: xüsusi, ictimai-xüsusi və ictimai. Böhtan (CM 147), təhqir (CM 148) və qanunda sadalanan bəzi digər əməllər üzrə işlər xüsusi ittiham qaydasında aparılır. Belə hallarda şikayət polisə deyil, birbaşa məhkəməyə verilir, şikayət verən isə prosesdə xüsusi ittihamçı olur.

Adi halda prokurorun bu işlərdə iştirak etməməsi hər şeyi dəyişir. Sübutları təqdim etmək, şahidlərin çağırılması üçün vəsatət vermək və ittihamı iclasda müdafiə etmək sizin öhdənizdədir. Məhkəmə tərəflər arasında hakimdir, sizin yerinizə ittiham qurmur. Sosial şəbəkə paylaşımlarının sübut kimi necə təqdim olunduğunu təhqir və böhtan işlərində sübut yazısında izah etmişik.

Buradan sadə nəticə çıxır: ittihamçı zala gəlmirsə, ittihamı müdafiə edən kimsə qalmır. Qanunun gəlməməyə sərt yanaşması da bununla bağlıdır.

Birinci dəfə gəlməsəniz, məhkəmə nə edir?

İlk gəlməmədə məhkəmə iki suala cavab axtarır. Birincisi: şikayətçi iclasın vaxtı və yeri barədə lazımi qaydada xəbərdar edilibmi? Çağırışın ona çatdığını təsdiq edən sənəd yoxdursa, gəlməməni onun əleyhinə yozmaq olmaz — iclas təxirə salınır və şikayətçi yenidən çağırılır.

İkincisi: səbəb üzrlüdürmü? Tipik nümunələr bunlardır:

• xəstəlik və ya xəstəxanaya yerləşdirilmə (tibbi arayışla);
• yaxın qohumun ölümü və ya ağır vəziyyəti;
• işəgötürənin əmri ilə ezamiyyət;
• qəza, təbii fəlakət kimi qarşısıalınmaz hallar;
• çağırışın iclas günü və ya ondan sonra çatması.

Səbəb sənədlə təsdiqlənirsə, iş davam edir, sadəcə iclas başqa günə keçirilir. Səbəbsiz ilk gəlməmədə də məhkəmə adətən iclası təxirə salır. Amma bu artıq xəbərdarlıq siqnalıdır: növbəti boş stul daha baha başa gələ bilər.

Təkrar üzrsüz gəlməmə: icraata xitam

Şikayətçi lazımi qaydada xəbərdar edildiyi halda üzrsüz səbəbdən təkrar iclasa gəlmirsə, bu, icraata xitam əsası ola bilər. Qanunun məntiqi aydındır: ittihamı dəstəkləməli olan şəxs dəfələrlə səbəbsiz gəlmirsə, bu, onun ittihamı müdafiə etmək niyyətinin olmaması kimi qiymətləndirilir.

Xitam üçün üç şərt birlikdə olmalıdır:

1. Şikayətçi iclas barədə lazımi qaydada xəbərdar edilib və bu, iş materiallarında təsdiqlənir.
2. O, iclasa gəlməyib və səbəbini bildirməyib, ya da bildirdiyi səbəb üzrlü sayılmayıb.
3. Gəlməmə təkrarlanıb.

İş hələ hazırlıq iclası mərhələsindədirsə, nəticə şikayətin icraata qəbulundan imtina şəklində də ola bilər. Mahiyyət dəyişmir: təhqirin və ya böhtanın olub-olmadığı araşdırılmadan iş bağlanır.

Xitam qərarından apellyasiya şikayəti vermək olar. Şikayətdə ya bildirişin sizə çatmadığını, ya da gəlməməyin üzrlü səbəbi olduğunu və bunu vaxtında bildirə bilmədiyinizi göstərin. Səbəbi təsdiqləyən sənədi mütləq əlavə edin.

Təqsirləndirilən gəlməsə və ya tərəflər barışsa

Barəsində şikayət verilən şəxsin gəlməməsi işi bağlatmır. Məhkəmə iclası təxirə salır, üzrsüz gəlməmədə isə onun məcburi gətirilməsinə qərar verə bilər, çünki təqsirləndirilənin iştirakı olmadan işə mahiyyəti üzrə baxmaq adətən mümkün deyil. Yəni onun üçün gəlməmək işi uzatmaq, şikayətçi üçün isə işi itirmək deməkdir.

Barışıq da xüsusi ittiham işlərində icraata xitam əsasıdır, amma gəlməmədən fərqli olaraq şüurlu seçimdir: tərəflər barışıq barədə ərizəni məhkəməyə təqdim edirlər. Barışığın digər ittiham növlərində nəyi dəyişdiyini xüsusi, ictimai-xüsusi və ictimai ittihamın fərqi yazısında müqayisə etmişik.

İclasa gələ bilmirsinizsə: 5 addım

1. Çağırışı alan kimi tarixə baxın. Toqquşma varsa, iclas gününü gözləmədən iclasın təxirə salınması barədə vəsatət verin.
2. Səbəbi sənədləşdirin: tibbi arayış, bilet, ezamiyyə əmri, ölüm haqqında şəhadətnamənin surəti.
3. Ərizəni iclasdan əvvəl məhkəmənin dəftərxanasına verin və qəbul qeydi olan surəti saxlayın. Telefon zəngi iz qoymur.
4. Nümayəndəniz, məsələn, vəkiliniz varsa, heç olmasa onun iclasa gəlməsini təmin edin.
5. Ünvanınız və ya telefonunuz dəyişibsə, məhkəməyə yazılı bildirin. Şikayətdə əlaqə məlumatlarının necə göstərildiyini xüsusi ittiham qaydasında şikayət nümunəsi yazısında görə bilərsiniz.

İki həyat nümunəsi

Böhtan işi bağlandı. Səbinə keçmiş iş yoldaşının WhatsApp qruplarında onun haqqında yaydığı yalan məlumata görə böhtan ittihamı ilə məhkəməyə şikayət verdi. Birinci iclas günü qızdırması vardı: poliklinikadan arayış alıb ərizə ilə göndərdi və iclas 3 həftə sonraya keçirildi. Növbəti iki iclasa isə heç bir xəbər vermədən gəlmədi — biri Gəncədəki qohum toyuna düşmüşdü. Bildirişlərin ona imza ilə çatdığı iş materiallarında olduğundan, məhkəmə icraata xitam verdi və yazışmaların həqiqətən böhtan olub-olmadığı araşdırılmadı.

Bildiriş çatmamışdı. Qonşusu Rəşadın barəsində təhqirə görə şikayət verdi, sonra ardıcıl iki iclasa gəlmədi. Rəşadın vəkili icraata xitam verilməsini xahiş etdi. Məhkəmə materialları yoxladı: ikinci iclasın çağırışı şikayətçinin köhnə ünvanına göndərilib geri qayıtmışdı. Lazımi bildiriş olmadığından iclas 2 həftə sonraya təxirə salındı. Dərs sadədir: xitamın açarı gəlməmələrin sayı yox, bildirişin sübutudur.

Tez-tez verilən suallar

Birinci iclasa gəlməsəm, iş bağlanacaq?

Adətən yox. Məhkəmə əvvəlcə sizin lazımi qaydada xəbərdar edilib-edilmədiyinizi yoxlayır və iclası təxirə salır. Xitam riski üzrsüz səbəbdən təkrar gəlmədikdə yaranır.

Mənim yerimə vəkil iclasa gedə bilərmi?

Zərər çəkmiş şəxs nümayəndə cəlb edə bilər və nümayəndə iclasda onun mövqeyini müdafiə edir. Yenə də özünüz gələ bilmirsinizsə, səbəbi yazılı bildirin ki, gəlməməyiniz ittihamdan imtina kimi yozulmasın.

Xitamdan sonra eyni şikayəti yenidən vermək olarmı?

Qüvvəyə minmiş xitam qərarı olduqda eyni əmələ görə eyni şəxsə qarşı təkrar şikayət adətən qəbul edilmir. Real yol qərardan vaxtında apellyasiya şikayəti verməkdir.

Barışsaq, məhkəməyə yenə getməliyik?

Barışıq xüsusi ittiham işində icraata xitam əsasıdır, amma məhkəmə bundan öz-özünə xəbər tutmur. Tərəflər barışıq barədə ərizə təqdim etməlidir; hakim barışığın könüllü olduğunu soruşa bilər, ona görə iclasa gəlmək məsləhətdir.