Əmək Məcəlləsi 2026: işçiləri maraqlandıran əsas dəyişikliklər

Yanvardan bəri iş yerində «atalıq məzuniyyəti», «distant iş» və «məzuniyyət pulunun yeni hesablanması» haqqında danışılır, kadrlar şöbəsi isə əmr formalarını yeniləyir. Əmək Məcəlləsi 2026-cı ildə işçilər üçün xeyli dəyişib, amma bunu anlamaq üçün yüzlərlə düzəlişi tək-tək oxumağa ehtiyac yoxdur.

Dəyişikliklər bir baxışda

Yeniliklərin bir qismi Məcəlləyə yeni anlayışlar gətirir, bir qismi isə mövcud hüquqları genişləndirir. Aşağıdakı cədvəl işçiyə ən çox təsir edənləri bir yerə toplayır.

Hər dəyişikliyin dəqiq mətnini və qüvvəyə minmə tarixini e-qanun.az-da Məcəllənin qüvvədə olan redaksiyasından yoxlayın.

Məzuniyyət: pul, günlər və atalıq məzuniyyəti

Məzuniyyət pulu sonuncu maaşdan az ola bilməz

Ən çox hiss olunacaq dəyişiklik Məcəllənin 111.1-ci maddəsinə edilib: məzuniyyət dövründə işçinin orta əmək haqqı sonuncu əmək haqqından az olmamaqla saxlanılır. Əvvəl məzuniyyət pulu yalnız əvvəlki ayların orta göstəricisi ilə hesablanırdı. Maaşı yenicə artırılmış işçi bundan uduzurdu, çünki orta göstərici köhnə, aşağı maaşlı ayları da özündə saxlayırdı.

Səbinənin maaşı mayda 900 manatdan 1200 manata qaldırılıb, avqustda isə məzuniyyətə çıxır. Hesablama dövrünün çoxu köhnə maaşa düşdüyü üçün onun orta aylıq göstəricisi 1200 manatdan az çıxır. Yeni qaydaya görə Səbinənin məzuniyyət pulu 1200 manatlıq sonuncu əmək haqqından aşağı səviyyədə hesablana bilməz. Hesablamanı addım-addım məzuniyyət pulunun yeni hesablanma qaydası yazısında göstərmişik.

Əsas və əlavə məzuniyyətlər necə cəmlənir

Əsas məzuniyyət əvvəlki kimi ən azı 21 təqvim günüdür. Yenilik əlavə məzuniyyətlərin ona birləşdirilməsindədir: əsas məzuniyyət yalnız Məcəllənin 115 və 116-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş əlavə məzuniyyətlərlə cəmlənir. İşçinin iki və ya daha çox əlavə məzuniyyət hüququ varsa, onlar bir-birinin üstünə gəlmir — əsas məzuniyyətə ən uzun olanı birləşdirilir.

Atalıq məzuniyyəti: 14 ödənişli gün

Uşağın doğulması ilə əlaqədar kişi işçiyə 14 təqvim günü ödənişli məzuniyyət verilir. Ata bu günlərdə həm ailəsinin yanında olur, həm də gəlir itirmir. Bu hüquqdan kimin istifadə edə biləcəyini və ərizənin necə verildiyini 14 günlük atalıq məzuniyyəti yazısında ayrıca izah etmişik.

Yeni anlayışlar: distant iş, ezamiyyət və ailə vəzifələri olan işçi

Məcəllə praktikada çoxdan mövcud olan, amma qanunda aydın yazılmayan münasibətlərə ad verib.

Distant iş

Distant, yəni məsafədən iş o deməkdir ki, işçi əmək funksiyasını elektron vasitələrlə iş yerindən kənarda yerinə yetirir. Bu rejimin tətbiqi əmək müqaviləsində razılaşdırılır, deməli, o, bir qayda olaraq, tərəflərin razılığı ilə tətbiq olunur. Müqaviləyə iş saatlarını, əlaqə vasitəsini, avadanlığın kimə məxsus olduğunu və işin nəticəsinin necə təhvil verildiyini yazmaq sonradan yaranacaq mübahisələrin çoxunun qarşısını alır. Təfərrüatlar distant iş rejimi yazısındadır.

Ezamiyyət

Ezamiyyət işçinin işəgötürənin əmri ilə müəyyən müddətə daimi iş yerindən başqa yerə tapşırıq yerinə yetirmək üçün getməsidir. Ezamiyyə xərclərinin ödənilməsi hüququ indi Məcəllədə aydın təsbit olunub. Yeni bir incəlik də var: işçi həm əsas, həm də əlavə iş yerində çalışırsa və onlardan biri onu ezamiyyətə göndərirsə, digər iş yerində ona ezamiyyə müddəti qədər ödənişsiz məzuniyyət verilir.

Ailə vəzifələri olan işçi

Söhbət uşaqlarına və ya qayğıya ehtiyacı olan yaxınlarına baxan işçilərdən gedir. Qanun açıq yazır ki, belə işçilərə verilən güzəştlər və əlavə təminatlar ayrı-seçkilik sayılmır. Məsələn, işəgötürən kiçik uşağı olan işçiyə daha çevik iş qrafiki verirsə, digər işçilər bunu ayrı-seçkilik kimi mübahisələndirə bilməz.

Müqavilə, xitam və əməyin mühafizəsi

Müddətli əmək müqaviləsinin hansı hallarda bağlana biləcəyini Məcəllə sadalayır. Dəyişikliklər bu siyahıya iki hal əlavə edib: təhsilalanların istehsalat təlimi və ya təcrübəsi, həmçinin əcnəbilərin iş icazəsi ilə işləməsi. Hər ikisi təbiətcə müvəqqətidir: təcrübə başa çatır, iş icazəsinin də müddəti var.

Büdcədən maliyyələşən müəssisədə 65 yaşa çatmış işçinin işləmə müddəti uzadıla bilər — hər dəfə 1 ildən çox olmayaraq və cəmi 5 ildən çox olmamaqla. Bu qayda özəl şirkətlərə deyil, dövlət büdcəsindən maliyyələşən müəssisələrə aiddir.

Hərbi xidmətə çağırışla əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verildikdə işəgötürən işçiyə ən azı 3 misli orta aylıq əmək haqqı məbləğində müavinət ödəyir. Orxanın orta aylıq əmək haqqı 900 manatdırsa, işəgötürən ona ən azı 2700 manat ödəməlidir. «Ən azı» ifadəsi təsadüfi deyil: əmək müqaviləsi və ya kollektiv müqavilə daha böyük məbləğ nəzərdə tuta bilər.

Əməyin mühafizəsi üzrə təlimat da daha tez-tez keçirilməlidir: zərərli işlərdə 3 ayda bir, digər iş yerlərində ildə bir dəfədən az olmayaraq. İş yerində bədbəxt hadisə baş verərsə, təlimatın vaxtında keçirilib-keçirilmədiyi ilk yoxlanılan məsələlərdən biri olacaq.

Nə dəyişməyib?

Yeniliklərin fonunda Məcəllənin əsas qaydaları qüvvədə qalır:

• normal iş vaxtı həftədə 40 saatdan çox ola bilməz;
• əsas məzuniyyət ən azı 21 təqvim günüdür;
• işçi bir təqvim ayı əvvəl yazılı xəbərdarlıq edərək öz təşəbbüsü ilə işdən çıxa bilər;
• sınaq müddəti 3 aydan çox ola bilməz, sınaq dövründə tərəflər 3 gün əvvəl yazılı xəbərdarlıqla müqaviləyə xitam verə bilər;
• hamilə qadınla və 3 yaşınadək uşağı olan qadınla işəgötürənin təşəbbüsü ilə müqaviləyə xitam verilə bilməz, müəssisənin ləğvi istisnadır;
• hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyət 126 təqvim günüdür;
• minimum aylıq əmək haqqı 400 manatdır və 2026-cı ildə də eyni səviyyədə saxlanılıb.

Hüququnuz pozulursa hara müraciət etməli?

İşəgötürən yeni qaydaları tətbiq etmirsə, məsələn, atalıq məzuniyyətini ödənişsiz rəsmiləşdirirsə və ya məzuniyyət pulunu köhnə qaydada hesablayırsa, əvvəlcə ona yazılı müraciət edin və cavabı yazılı istəyin. Əmək qanunvericiliyinə əməl olunmasına Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti (DƏMX) nəzarət edir. Ora verilən şikayət işəgötürəndə yoxlamaya və pozuntuya görə cərimə tətbiqinə səbəb ola bilər.

Rauf oğlu doğulanda 14 günlük məzuniyyət üçün ərizə verir, işəgötürən isə bu günləri ödənişsiz məzuniyyət kimi rəsmiləşdirir. Rauf əmrin surətini alır və işəgötürənə yazılı müraciət edir. Cavab gəlməyəndə DƏMX-ə şikayət verir və məzuniyyətin ödənişli kimi yenidən rəsmiləşdirilməsinə nail olur.

Tez-tez verilən suallar

Əmək Məcəlləsinə 2026-cı ildə neçə dəyişiklik edilib?

2026-cı ilin yanvarında açıqlanan paket Məcəlləyə 400-dən çox dəyişiklik gətirib. İşçiyə birbaşa təsir edənlər məzuniyyət, distant iş, ezamiyyət və müqaviləyə xitamla bağlıdır.

Atalıq məzuniyyəti ödənişlidirmi?

Bəli. Uşağın doğulması ilə əlaqədar kişi işçiyə 14 təqvim günü ödənişli məzuniyyət verilir.

İşəgötürən məni öz istəyi ilə distant işə keçirə bilərmi?

Distant işin tətbiqi əmək müqaviləsində razılaşdırılır, yəni bu rejim, bir qayda olaraq, tərəflərin razılığı ilə qurulur. Razılaşmanı yazılı rəsmiləşdirin və iş şərtlərini müqaviləyə daxil edin.

Minimum əmək haqqı 2026-cı ildə dəyişibmi?

Xeyr. Minimum aylıq əmək haqqı 2025-ci ildən 400 manatdır və 2026-cı il büdcə zərfinə görə eyni səviyyədə saxlanılıb.