Atalıq məzuniyyəti 2026: 14 günlük ödənişli məzuniyyət kimə və necə verilir

Tural sentyabrın əvvəlində ata olacaq və doğuşdan sonrakı ilk həftələrdə həyat yoldaşının yanında olmaq istəyir. Əvvəlki illərdə belə vəziyyətdə olan kişilər adətən ya illik məzuniyyətindən bir hissə ayırır, ya da maaşsız məzuniyyət götürürdü. Əmək Məcəlləsinin 2026-cı il dəyişikliklərindən sonra isə bunun üçün ayrıca hüquq var — atalıq məzuniyyəti.

Atalıq məzuniyyəti nədir və nə dəyişdi?

Əmək Məcəlləsinin 2026-cı il dəyişiklikləri 400-dən çox yeniliyi əhatə edir. Onların bir qismi işçinin ailə həyatı ilə bağlıdır, atalıq məzuniyyəti isə bu yeniliklərin ən çox soruşulanıdır. Ata əvvəllər də övladının doğulması ilə bağlı işdən ayrıla bilərdi, amma bunun üçün ya illik məzuniyyətini xərcləməli, ya da maaşsız qalmağa razılaşmalı idi. İndi bu iki həftə həm qanunla təminat altındadır, həm də ödənilir.

Eyni dəyişikliklərlə Məcəlləyə «ailə vəzifələri olan işçi» anlayışı da daxil edildi: belə işçilərə verilən güzəştlər və əlavə təminatlar ayrı-seçkilik sayılmır. Yəni atalıq məzuniyyətinə çıxan işçi həmkarları qarşısında imtiyaz almır, qanunun ona verdiyi təminatdan istifadə edir. Digər yenilikləri Əmək Məcəlləsi 2026: əsas dəyişikliklər yazısında topladıq.

14 təqvim günü nə deməkdir?

Müddət iş günü ilə deyil, təqvim günü ilə hesablanır, yəni şənbə və bazar günləri də daxildir. Beş günlük iş həftəsində 14 təqvim günü, arada bayram yoxdursa, 10 iş gününə bərabərdir. Bazar ertəsi başlayan məzuniyyət ikinci həftənin bazar günü bitir, işçi isə növbəti bazar ertəsi işə qayıdır.

Atalıq məzuniyyəti kimə verilir?

Hüquq əmək müqaviləsi ilə işləyən kişi işçiyə aiddir. İşəgötürənin dövlət qurumu, özəl şirkət və ya fərdi sahibkar olması fərq etmir. Əsas iki şeydir: uşağın doğulması faktı və işçinin həmin uşağın atası olması.

İşəgötürən üçün atalığın əsas sübutu uşağın doğum haqqında şəhadətnaməsidir. Valideynlərin nikahı qeydiyyatda deyilsə və ata şəhadətnamədə göstərilməyibsə, əvvəlcə atalığın rəsmiləşdirilməsi lazım gələ bilər. Bu isə valideynlərin birgə ərizəsi ilə və ya məhkəmə qaydasında edilir.

Necə rəsmiləşdirilir: addım-addım

1. İşəgötürəni əvvəlcədən xəbərdar edin. Doğuşun təxmini tarixi bəlli olan kimi rəhbərə deyin ki, işi planlaşdırsın. Bu, qanuni şərt deyil, amma sonrakı mübahisələrin qarşısını alır.
2. Uşağın doğulmasını təsdiq edən sənədi hazırlayın. Adətən doğum haqqında şəhadətnamənin surəti istənilir. Şəhadətnamə hələ alınmayıbsa, işəgötürənlə razılaşın ki, tibb müəssisəsinin arayışını indi, şəhadətnaməni isə sonra təqdim edəsiniz.
3. Yazılı ərizə verin. Ərizədə uşağın doğulması ilə əlaqədar 14 təqvim günü ödənişli məzuniyyət istədiyinizi və başlanğıc tarixini yazın. Ərizəni qeydiyyat nömrəsi ilə təhvil verin. Ərizənin quruluşunu məzuniyyət ərizəsi nümunəsi yazısında tapa bilərsiniz.
4. Əmrlə tanış olun. İşəgötürən məzuniyyət barədə əmr verir. Əmrdə məzuniyyətin növünün, başlanğıc və bitmə tarixlərinin düzgün yazıldığını yoxlayın.
5. Ödənişi izləyin. Hesablaşma vərəqəsində bu günlər üçün ödənişin göstərildiyinə baxın.

Ödəniş: nəyi dəqiqləşdirməli?

Qanun bu məzuniyyəti ödənişli kimi müəyyən edir: iki həftə ailəsinin yanında olan ata maaşsız qalmır. Ödənişin hansı mənbədən və hansı qaydada hesablandığı Məcəllənin yeni redaksiyasında və tətbiqi qaydalarda müəyyən edilir. Dəqiq hesablama qaydasını e-qanun.az-da Əmək Məcəlləsinin rəsmi mətnindən yoxlayın.

Praktikada mühasibatlığa üç sual verin: ödəniş nə vaxt köçürüləcək, necə hesablanıb və hesablaşma vərəqəsində hansı sətirdə göstəriləcək. Məbləğ sizə anlaşılmaz görünürsə, hesablamanın yazılı izahını tələb edin. Ödəniş ümumiyyətlə edilməyibsə, bu, əmək hüququnun pozulmasıdır və aşağıda göstərilən şikayət yolları tətbiq olunur.

Atalıq məzuniyyəti illik məzuniyyətin hesabına verilmir. Kişi işçi bu 14 günü istifadə etdikdən sonra ən azı 21 təqvim günlük illik əsas məzuniyyətindən də tam həcmdə istifadə edə bilər.

Atalıq, analıq və uşağa qulluq məzuniyyəti: fərqlər

Uşağın doğulması ilə bağlı Məcəllədə bir neçə məzuniyyət növü var və onları tez-tez qarışdırırlar. Hər birinin öz subyekti, müddəti və ödəniş qaydası var.

Ananın hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyəti bitdikdən sonra uşaq 3 yaşına çatanadək uşağa qulluq üzrə qismən ödənişli sosial məzuniyyət götürmək olar. Bu məzuniyyət yalnız anaya aid deyil: uşağa faktiki qulluq edən ata və ya digər ailə üzvü də ondan istifadə edə bilər. Ana tərəfin hüquqlarını hamilə işçinin hüquqları və analıq məzuniyyəti yazısında ətraflı izah etmişik.

Həyat nümunəsi: Turalın məzuniyyəti

Tural İT şirkətində proqramçıdır və beş günlük iş həftəsi ilə işləyir. Oğlu 3 sentyabrda doğulur. Tural ertəsi gün, 4 sentyabr cümə günü direktora ərizə verir və məzuniyyəti 7 sentyabr bazar ertəsindən istəyir. Ərizəyə doğum evinin arayışını əlavə edir, doğum haqqında şəhadətnaməni isə alan kimi gətirəcəyini yazır.

14 təqvim günü 20 sentyabr bazar günü bitir və Tural 21 sentyabrda işə qayıdır. Kadrlar şöbəsi əmri köhnə şablonla hazırlayıb məzuniyyəti «ödənişsiz» kimi göstərir. Tural əmrlə tanış olarkən bunu görür və əmr düzəldilir. Nəticədə o, 10 iş günü işdə olmasa da, həmin dövr üçün ödəniş alır, 21 günlük illik məzuniyyəti isə toxunulmaz qalır.

İşəgötürən imtina edərsə nə etməli?

Qanunla müəyyən edilmiş məzuniyyəti vermək işəgötürənin öhdəliyidir, onun xoş niyyətindən asılı deyil. «İndi iş çoxdur, sonra çıxarsan» cavabı bu hüququ aradan qaldırmır. Qanuni məzuniyyətdən istifadə etmək intizam tənbehi üçün də əsas ola bilməz.

1. Yazılı cavab istəyin. İşəgötürən imtina edirsə, bunu yazılı bildirməsini tələb edin. Ən azı ərizənizin qeydiyyat nömrəsini saxlayın.
2. Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə şikayət edin. Əmək qanunvericiliyinə nəzarət bu qurumun səlahiyyətidir: yoxlamadan sonra işəgötürənə göstəriş verilə və inzibati tənbeh tətbiq oluna bilər.
3. İlkin mediasiya və məhkəmə. Ödənilməmiş məbləğin tutulması və ya pozulmuş hüququn bərpası əmək mübahisəsidir. Məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir.

Kiçik ailə restoranında aşpaz işləyən Elnura menecer deyir ki, yay mövsümündə iki həftəlik ödənişli məzuniyyət mümkün deyil, istəsə, maaşsız bir həftə götürə bilər. Elnur qeydiyyatdan keçmiş ərizəsinin surəti ilə DƏMX-ə müraciət edir. Yoxlamadan sonra işəgötürən məzuniyyəti ödənişli kimi rəsmiləşdirir.

Tez-tez verilən suallar

Atalıq məzuniyyəti illik məzuniyyətimdən çıxılırmı?

Xeyr. Bu, uşağın doğulması ilə əlaqədar verilən ayrıca məzuniyyətdir. İllik əsas məzuniyyətinizdən tam həcmdə istifadə etmək hüququnuz qalır.

Atalıq məzuniyyətində olarkən məni işdən çıxara bilərlərmi?

Məzuniyyətdə olan işçi ilə işəgötürənin təşəbbüsü ilə əmək müqaviləsinə xitam verilməsinə, müəssisənin ləğvi halı istisna olmaqla, yol verilmir. Məzuniyyət bitdikdən sonra işçi öz vəzifəsinə qayıdır.

Xidmət müqaviləsi ilə işləyirəm. Atalıq məzuniyyəti ala bilərəmmi?

Xeyr. Atalıq məzuniyyəti Əmək Məcəlləsinin təminatıdır və yalnız əmək müqaviləsi ilə işləyənlərə şamil olunur. Faktiki olaraq işçi kimi işləyirsinizsə, münasibətin əmək münasibəti kimi tanınmasını tələb edə bilərsiniz.

Uşağa qulluq məzuniyyətini ata götürə bilərmi?

Bəli. Uşaq 3 yaşına çatanadək verilən qismən ödənişli sosial məzuniyyətdən uşağa faktiki qulluq edən ata da istifadə edə bilər. Bu, 14 günlük atalıq məzuniyyətindən ayrı hüquqdur.