Məzuniyyət pulu 2026: «sonuncu əmək haqqından az olmamaqla» qaydası və hesablama

Yazda maaşınız artırılıb, yayda məzuniyyətə çıxırsınız, amma mühasibatlığın hesabladığı məzuniyyət pulu köhnə maaşa daha yaxındır. Bu, hesablama səhvidirmi, yoxsa qanun belədir? 2026-cı ildən bu sualın cavabı dəyişib.

«Sonuncu əmək haqqından az olmamaqla»: nə dəyişdi?

Məzuniyyət dövründə işçiyə orta əmək haqqı saxlanılır — bu qayda əvvəl də var idi. Problem orta göstəricinin keçmiş aylara söykənməsində idi. Maaşı məzuniyyətdən bir neçə ay əvvəl artırılmış işçi uduzurdu: hesablama dövrünün böyük hissəsi köhnə, aşağı maaşa düşürdü və məzuniyyət pulu onun hazırkı gəlirindən xeyli az çıxırdı.

2026-cı ilin yanvarında açıqlanan dəyişikliklər paketi Əmək Məcəlləsinin 111.1-ci maddəsinə yeni şərt əlavə etdi: məzuniyyət dövründə orta əmək haqqı sonuncu əmək haqqından az olmamaqla saxlanılır. İndi mühasibatlıq iki rəqəmi — orta əmək haqqını və sonuncu əmək haqqını — müqayisə etməli və məzuniyyət pulunu hansı böyükdürsə, onunla hesablamalıdır.

Qayda yalnız bir istiqamətdə işləyir: aşağı hədd qoyur, yuxarı hədd qoymur. Orta göstərici sonuncu əmək haqqından yüksəkdirsə, hesablama orta göstərici ilə aparılır. Deməli, yeni qayda heç kimin məzuniyyət pulunu azaltmır.

Qaydanın hansı tarixdən tətbiq edildiyini e-qanun.az-da dəyişiklik haqqında qanunun mətnindən yoxlayın: ondan əvvəl başlamış məzuniyyətlər köhnə qaydada hesablanmış ola bilər. Məcəllənin digər yeniliklərini Əmək Məcəlləsinin 2026-cı il dəyişiklikləri yazısında topladıq.

Məzuniyyət pulu necə hesablanır: 3 addım

Hesablamanın məntiqi sadədir və onu mühasibatlığın verdiyi rəqəmlərlə özünüz də yoxlaya bilərsiniz.

1. Orta aylıq əmək haqqı tapılır. Məzuniyyətdən əvvəlki hesablama dövründə hesablanmış əmək haqqı toplanır və dövrün aylarına bölünür. Dövrün uzunluğu və hansı ödənişlərin nəzərə alındığı Əmək Məcəlləsində və onun əsasında təsdiq edilmiş orta əmək haqqının hesablanması qaydasında müəyyən edilib.
2. Sonuncu əmək haqqı ilə müqayisə aparılır. Orta göstərici sonuncu əmək haqqından azdırsa, hesablamaya sonuncu əmək haqqı götürülür.
3. Günlük məbləğ məzuniyyət günlərinə vurulur. Məzuniyyət təqvim günləri ilə verildiyi üçün aylıq məbləğ bir təqvim gününün dəyərinə çevrilir və məzuniyyət günlərinin sayına vurulur.

Yoxlama üçün sadə üsul: aylıq məbləği ayın orta təqvim günlərinin sayına — 365 : 12, yəni təxminən 30,4-ə — bölün, alınan rəqəmi məzuniyyət günlərinin sayına vurun. Bu, təxmini hesabdır. Mühasibatlığın rəqəmi ondan nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənirsə, hesablamanın yazılı açılışını istəyin və fərqin səbəbini soruşun.

«Sonuncu əmək haqqı» ifadəsi də diqqət tələb edir. Maaşınız sabitdirsə, sual yaranmır. Son ayda mükafat və ya növbə əlavəsi olubsa, yaxud ay natamam işlənibsə, hansı məbləğin «sonuncu» sayıldığını mühasibatlıqdan yazılı soruşun və cavabı qanunun mətni ilə tutuşdurun.

Hesablama nümunələri

Üç tipik vəziyyətdə hesablamanın əsası belə müəyyən edilir:

Nicatın maaşı hesablama dövrünün əvvəlində 800 manat idi, son 4 ayda isə 1100 manatdır. Tutaq ki, dövr üzrə orta aylıq göstəricisi 900 manat çıxır. Köhnə qaydada 21 günlük məzuniyyət pulu təxminən 622 manat olardı (900 : 30,4 × 21). Yeni qaydada hesablamanın əsası 1100 manatdır və məzuniyyət pulu təxminən 760 manata çatır (1100 : 30,4 × 21). Fərq — təxminən 138 manat — Nicatın xeyrinədir.

Maaşı azaldılmış işçidə isə qayda sadəcə işə düşmür. Orta göstəricisi 950 manat, sonuncu maaşı 800 manat olan işçinin məzuniyyət pulu 800 manatla deyil, 950 manatla hesablanır.

Neçə günə görə ödəniş alırsınız?

Məzuniyyət pulunun məbləği bir günün dəyərindən başqa günlərin sayından da asılıdır. Əsas məzuniyyət ən azı 21 təqvim günüdür, bəzi işçi kateqoriyaları üçün isə qanun daha uzun əsas məzuniyyət nəzərdə tutur. Bu günlərin üzərinə əlavə məzuniyyətlər gələ bilər.

2026-cı ildən cəmlənmənin də yeni qaydası var: əsas məzuniyyət yalnız Əmək Məcəlləsinin 115 və 116-cı maddələrində nəzərdə tutulmuş əlavə məzuniyyətlərlə cəmlənir. İşçinin iki və ya daha çox əlavə məzuniyyət hüququ varsa, onlar toplanmır — əsas məzuniyyətə ən uzun olanı birləşdirilir. Birləşdirilən günlər də orta əmək haqqı ilə ödənilir. Təfərrüatları əsas və əlavə məzuniyyətlərin cəmlənməsi yazısında izah etmişik.

Yeni qayda məzuniyyət dövründə orta əmək haqqının saxlanılmasına aiddir və ən çox əmək məzuniyyətində — əsas və ona birləşdirilən əlavə məzuniyyətdə — işə düşür. Bəzi məzuniyyət növlərinin ödənişi isə tamam başqa mənbədən aparılır:

Məzuniyyət pulundan nə tutulur?

Hesablanan məbləğ kartınıza tam gəlmir. Məzuniyyət pulu əmək haqqı kimi gəlir vergisinə və sosial ödənişlərə cəlb olunur. Qeyri-neft-qaz və qeyri-dövlət sektorunda 2026-cı ildə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 3% gəlir vergisi tutulur. İşçidən həmçinin məcburi dövlət sosial sığorta haqqı (200 manatadək hissədən 3%, 200 manatdan artıq hissədən 10%), işsizlikdən sığorta haqqı (0,5%) və 2500 manatadək gəlirdən icbari tibbi sığorta haqqı (2%) tutulur.

Ona görə Nicatın 760 manatlıq məzuniyyət pulundan kartına daha az məbləğ köçürüləcək. Xalis məbləği görmək üçün mühasibatlıqdan hesablama vərəqəsini istəyin. Tutulmaların bütün pillələrini maaşdan gəlir vergisi 2026–2028 yazısında nümunələrlə göstərmişik.

Məzuniyyət pulu səhv hesablanıbsa: nə etməli?

Mühasibatlıq yeni qaydanı hələ tətbiq etmirsə və ya hesablamada səhv görürsünüzsə, məsələni sənədlə həll edin:

1. Hesablamanın yazılı açılışını istəyin: hesablama dövrü, orta aylıq məbləğ, sonuncu əmək haqqı və günlərin sayı göstərilsin.
2. Hesablamanın əsasını sonuncu əmək haqqınızla müqayisə edin. Əsas sonuncu əmək haqqından aşağıdırsa, bu, 111.1-ci maddəyə ziddir.
3. İşəgötürənə yazılı müraciət edin və fərqin ödənilməsini tələb edin. Müraciətin qəbul edildiyini təsdiq edən nüsxəni saxlayın.
4. Cavab olmasa, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə (DƏMX) şikayət edin.

Lalə iyunda 21 günlük məzuniyyətə çıxır. Onun maaşı fevraldan 1400 manatdır, mühasibatlıq isə məzuniyyət pulunu 1150 manatlıq orta göstərici ilə hesablayıb. Lalə hesablama vərəqəsini alır, fərqi görür və işəgötürənə yazılı müraciət edir. Mühasibatlıq hesablamanı yeni qaydaya uyğunlaşdırır və əlavə məbləği — təxminən 173 manatı — növbəti əmək haqqı ilə birlikdə ödəyir.

Tez-tez verilən suallar

Maaşım məzuniyyətdən bir neçə ay əvvəl artırılıb. Hansı məbləğlə hesablanacaq?

Orta əmək haqqı ilə, amma sonuncu əmək haqqınızdan az olmamaqla. Orta göstərici yeni maaşdan aşağı çıxırsa, hesablamaya yeni maaş götürülür.

Orta əmək haqqım sonuncu maaşdan yüksəkdirsə, nə olur?

Onda məzuniyyət pulu orta əmək haqqı ilə hesablanır. Yeni qayda yalnız aşağı hədd qoyur və məzuniyyət pulunu azaltmır.

Məzuniyyət pulundan vergi tutulurmu?

Bəli. O, əmək haqqı kimi gəlir vergisinə və sosial ödənişlərə cəlb olunur. Özəl sektorda 2026-cı ildə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 3% gəlir vergisi tutulur.

Mühasibatlıq köhnə qaydada hesablayıb. Fərqi tələb edə bilərəmmi?

Bəli, əgər məzuniyyətiniz yeni qayda qüvvəyə mindikdən sonra verilibsə. Hesablamanın yazılı açılışını istəyin, işəgötürənə yazılı müraciət edin, cavab olmasa, DƏMX-ə şikayət verin və ya ilkin mediasiyadan sonra məhkəməyə müraciət edin.

Əsas məzuniyyət neçə gündür?

Ən azı 21 təqvim günü. Əlavə məzuniyyətlərdən yalnız Məcəllənin 115 və 116-cı maddələrində nəzərdə tutulanlar əsas məzuniyyətlə cəmlənir; bir neçə əlavə məzuniyyət hüququ olduqda ən uzunu birləşdirilir.