Əsas və əlavə məzuniyyətlərin cəmlənməsi: 2026-dan yeni qayda

Kadrlar şöbəsi məzuniyyət əmrində 21 gün əsas və cəmi bir əlavə məzuniyyət göstərib, halbuki sizin iki fərqli əsasla əlavə günlərə hüququnuz var. Tanışınız başqa şirkətdə eyni vəziyyətdə daha uzun istirahət edir. Sual təbiidir: məzuniyyətlərin cəmlənməsi 2026-cı ildən necə aparılır və işəgötürən haqlıdırmı?

Məzuniyyətlərin cəmlənməsi nə deməkdir?

Əmək məzuniyyəti iki hissədən ibarətdir. Birincisi hər işçiyə düşən əsas məzuniyyətdir. İkincisi qanunla, kollektiv və ya əmək müqaviləsi ilə müəyyən edilən əlavə məzuniyyətdir. Cəmlənmə əlavə günlərin əsas məzuniyyətin üstünə gəlinməsi və işçiyə bir ümumi məzuniyyət kimi verilməsi deməkdir.

Əsas məzuniyyət ən azı 21 təqvim günüdür. Bəzi vəzifələr üçün qanun daha uzun müddət müəyyən edir: məsələn, dövlət qulluğunda inzibati vəzifə tutanlara 30 təqvim günü əsas məzuniyyət verilir. Əlavə məzuniyyət isə işçinin stajı, iş şəraiti, ailə vəziyyəti və ya başqa əsasla bağlı ola bilər. Məhz bu əlavə hüquqların necə toplandığı sualı 2026-cı ildə yeni cavab alıb.

2026-dan nə dəyişdi: iki yeni qayda

Əmək Məcəlləsinə 2026-cı ildə edilmiş 400-dən çox dəyişiklikdən biri birbaşa məzuniyyətin uzunluğuna toxunur. Yeni qaydanın iki tərkib hissəsi var.

Birincisi, əsas məzuniyyət yalnız Məcəllənin 115 və 116-cı maddələrində nəzərdə tutulan əlavə məzuniyyətlərlə cəmlənir. Başqa əsaslarla nəzərdə tutulan əlavə günlər bu cəmlənmə qaydasına düşmür.

İkincisi, işçinin iki və daha çox əlavə məzuniyyət hüququ olduqda bu hüquqlar bir-birinin üstünə toplanmır. Əsas məzuniyyətə ən uzun olan əlavə məzuniyyət birləşdirilir, qısaları isə üstünə gəlinmir.

Hansı əlavə məzuniyyətin hansı maddəyə aid olduğunu Məcəllənin mətnindən yoxlayın: 115 və 116-cı maddələrin son redaksiyası e-qanun.az-da yerləşdirilib. Kadrlar şöbəsinin əmrdə istinad etdiyi əsas sizin hüququnuzun mənbəyi ilə üst-üstə düşməlidir.

Hesablama necə aparılır: iki nümunə

Aşağıdakı nümunələrdə əlavə günlərin sayı şərtidir. Məqsəd konkret rəqəm vermək deyil, yeni qaydanın məntiqini göstərməkdir.

Bir əlavə hüquq. Rəşad özəl şirkətdə mühəndisdir, əsas məzuniyyəti 21 gündür. Fərz edək ki, onun 115-ci və ya 116-cı maddə üzrə 4 günlük əlavə məzuniyyət hüququ var. Hesablama sadədir: 21 + 4 = 25 təqvim günü. Burada yeni qayda heç nəyi dəyişmir.

İki əlavə hüquq. Səbinənin də əsas məzuniyyəti 21 gündür, amma onun şərti olaraq 2 günlük və 6 günlük iki əlavə məzuniyyət hüququ var. Hamısını toplasaq, 29 gün alınardı. Yeni qaydaya görə isə əsas məzuniyyətə yalnız ən uzunu birləşdirilir: 21 + 6 = 27 təqvim günü. Kadrlar şöbəsi 29 yox, 27 gün yazırsa, bu, qanuna uyğundur.

Məzuniyyət pulu ümumi günlərin sayına görə hesablanır. 2026-dan məzuniyyət dövründə işçinin orta əmək haqqı sonuncu əmək haqqından az olmamaqla saxlanılır. Bunun rəqəmlərlə hesablanmasını məzuniyyət pulunun yeni hesablama qaydası yazısında ətraflı göstərmişik.

Kollektiv müqavilə daha çox gün verirsə

Qanun minimum təminatı müəyyən edir, yuxarı həddi yox. İşəgötürən kollektiv müqavilə, əmək müqaviləsi və ya daxili aktla qanunda nəzərdə tutulandan artıq məzuniyyət günü verə bilər. Əmək qanunvericiliyinin ümumi prinsipinə görə, işçinin vəziyyətini yaxşılaşdıran şərt qanuna zidd sayılmır, pisləşdirən şərt isə etibarsızdır.

Praktik nəticə belədir. Müqavilənizdə 21 gündən çox əsas məzuniyyət və ya əlavə güzəşt yazılıbsa, onu kadrlar şöbəsinə göstərin və tətbiqini yazılı şəkildə soruşun. Müqavilədə heç nə yoxdursa, qanundakı minimum və yeni cəmlənmə qaydası tətbiq olunur.

İşəgötürən qaydanı səhv tətbiq edirsə nə etməli?

Mübahisələrin çoxu hesablamanın şəffaf olmamasından yaranır. Addımlar bu ardıcıllıqla gedir:

1. Məzuniyyət əmri ilə tanış olun və əsas, əlavə günlərin necə hesablandığını soruşun.
2. Hüququnuzun əsasını sənədləşdirin: staj arayışı, iş şəraitinə dair sənəd, kollektiv müqavilənin surəti.
3. İşəgötürənə yazılı müraciət edin və ərizənin qəbul nömrəsini alın.
4. Cavab verilmirsə və ya əsassızdırsa, Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə (DƏMX) şikayət edin.
5. Məhkəməyə getmək qərarına gəlsəniz, əvvəlcə ilkin mediasiya sessiyasında iştirak edin — əmək mübahisələrində bu mərhələ məcburidir.

Məzuniyyətlə bağlı digər yenilikləri, o cümlədən atalıq məzuniyyətini Əmək Məcəlləsinə 2026-cı il dəyişiklikləri icmalında toplamışıq.

Tez-tez verilən suallar

İki əlavə məzuniyyət hüququm varsa, qısasını itirirəm?

Əsas məzuniyyətə yalnız ən uzunu birləşdirilir, qısası onun üstünə gəlinmir. Məsələn, 2 və 6 günlük hüquqlar olduqda 21 günə 8 yox, 6 gün əlavə edilir.

Hər iki əlavə məzuniyyət eyni uzunluqdadırsa nə olur?

Belə halda onlardan biri əsas məzuniyyətə birləşdirilir. Məsələn, iki dənə 4 günlük hüquq 21 günü 29-a yox, 25-ə çatdırır.

Əlavə günlər üçün də məzuniyyət pulu ödənilir?

Bəli. Cəmlənmiş məzuniyyətin bütün günləri ödənişli əmək məzuniyyətidir və pul ümumi günlərin sayına görə hesablanır.

Dövlət qulluqçusuna bu qayda necə tətbiq olunur?

Dövlət qulluğu haqqında qanun ayrıca qaydalar müəyyən edir: inzibati vəzifələrdə əsas məzuniyyət 30 təqvim günüdür, staja görə 5–10 il üçün 2, 10–15 il üçün 4, 15 ildən çox staj üçün 6 gün əlavə olunur. Konkret vəziyyətdə hər iki aktın mətnini birlikdə yoxlayın.