Distant (məsafədən) iş: Əmək Məcəlləsində yeni rejim necə tətbiq olunur

Rəhbər iclasda «bundan sonra evdən işləyəcəksiniz» deyib, amma heç bir sənəd imzalanmayıb. İndi suallar yaranır: ofisə getmədiyiniz aylar stajınıza yazılacaqmı, məzuniyyət və bülleten hüququnuz qalacaqmı, işəgötürən sabah sizi geri çağıra bilərmi? 2026-cı ildən distant iş Əmək Məcəlləsində ayrıca anlayışdır və bu sualların cavabı xeyli aydınlaşıb.

Distant iş nədir: anlayışın üç əlaməti

2026-cı ilin əvvəlində Əmək Məcəlləsinə 400-dən çox dəyişiklik edildi və onlardan biri «məsafədən (distant) iş» anlayışıdır. Bu anlayışın üç əlaməti var:

• işçi öz əmək funksiyasını, yəni müqavilədə yazılmış işi yerinə yetirir;
• iş elektron vasitələrlə — kompüter, internet, elektron poçt, korporativ proqramlar vasitəsilə görülür;
• iş işəgötürənin iş yerindən kənarda — evdə, başqa şəhərdə, kirayə ofisdə — görülür.

Dördüncü şərt isə qanunun özündədir: distant işin tətbiqi əmək müqaviləsində razılaşdırılır. Deməli, distant işçi sərbəst sifarişçi deyil, işəgötürənin tam hüquqlu işçisidir. Onun sadəcə iş yeri fərqlidir.

Əvvəllər şirkətlər evdən işi praktikada tətbiq edirdi, amma «məsafədən iş» anlayışı Məcəllədə yox idi. Mübahisə düşəndə evdə keçən iş günlərinin necə uçota alındığını sübut etmək çətin olurdu. İndi rejimin qanuni əsası var, təfərrüatların çoxunu isə yenə də müqavilənin mətni həll edir.

Distant iş ilə xidmət müqaviləsi: fərq nədir?

Evdən işləyən hər kəs distant işçi deyil. Həlledici sual budur: sizinlə əmək müqaviləsi bağlanıb, yoxsa mülki-hüquqi — xidmət və ya podrat — müqaviləsi?

Faktiki olaraq hər gün eyni saatlarda, rəhbərin göstərişi ilə işlədiyiniz halda xidmət müqaviləsi imzalamaq sizi əmək hüququnun təminatlarından məhrum edir. Bu iki müqavilənin bütün fərqlərini əmək müqaviləsi ilə xidmət müqaviləsinin müqayisəsi yazısında ayrıca təhlil etmişik.

Distant rejimə necə keçilir: addım-addım

Qanun distant işi müqavilə ilə razılaşdırılan rejim kimi müəyyən edir. Buradan praktik nəticə çıxır: rejimin tətbiqi tərəflərin razılığına əsaslanmalıdır, şifahi göstəriş kifayət deyil.

1. Təşəbbüs yazılı olsun. İşçi ərizə ilə, işəgötürən isə yazılı təkliflə müraciət edə bilər.
2. Şərtlər müzakirə olunur: iş saatları, əlaqə qaydası, avadanlıq, ofisə gəlmə halları.
3. Əmək müqaviləsinə əlavə razılaşma imzalanır. Rejim burada açıq yazılır: tam distant və ya həftənin bir hissəsi ofisdə.
4. İşəgötürən müqavilədəki dəyişikliyi əmək müqavilələrinin elektron informasiya sistemində əks etdirir.
5. İmzalanmış nüsxəni özünüzdə saxlayın, əmək müqavilənizin məlumatlarını isə e-gov.az portalında yoxlayın.

Müqavilədə nələri mütləq yazmaq lazımdır?

Qanun distant işin çərçivəsini qoyur, amma gündəlik qaydaları müqavilə müəyyən edir. Mübahisələrin böyük hissəsi yazılmamış şərtlərdən yaranır. Ona görə aşağıdakı məsələləri əlavə razılaşmada həll edin.

İş vaxtı sətri xüsusilə vacibdir. Normal iş vaxtı həftədə 40 saatdan çox ola bilməz və bu hədd evdə işləyənə də şamil olunur. Gecə saat 22:00-da gələn tapşırıqlar və həftəsonu zəngləri sistemli xarakter alırsa, müqavilədə yazılmış iş saatları sübut üçün əsas sənədə çevrilir. Bu barədə iş vaxtından artıq işin qaydaları yazısında ətraflı danışmışıq.

Distant işçinin hüquqları: maaş, məzuniyyət, vergi

Distant işçi əmək müqaviləsi ilə işlədiyi üçün Məcəllənin əsas təminatları ona da tətbiq olunur. Evdən işləmək heç bir hüququn itirilməsi demək deyil.

• Əmək haqqı: tam iş vaxtı işləyənin maaşı minimum əmək haqqından, yəni 400 manatdan az ola bilməz.
• Məzuniyyət: ən azı 21 təqvim günü. 2026-dan məzuniyyət dövründə orta əmək haqqı sonuncu əmək haqqından az olmamaqla saxlanılır.
• Xəstəlik: müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyinə görə müavinət ofis işçisində olduğu kimi ödənilir.
• Staj: əmək müqaviləsi ilə işlənən dövr əmək stajına daxildir.
• Vergi: qeyri-neft-qaz və qeyri-dövlət sektorunda 2026-cı ildə 2500 manatadək aylıq gəlirdən 3% gəlir vergisi tutulur. Sosial sığorta, işsizlikdən sığorta və icbari tibbi sığorta haqları da ofis işçisində olduğu kimidir.
• İşdən çıxarılma: qanundakı təminatlar distant işçiyə də şamil olunur.

2026-da Məcəlləyə «ailə vəzifələri olan işçi» anlayışı da daxil edilib və belə işçilərə verilən güzəştlər ayrı-seçkilik sayılmır. Praktikada bu, kiçik uşağı olan işçiyə distant və ya qarışıq rejim təklif edən işəgötürən üçün əlavə hüquqi rahatlıq yaradır. Digər dəyişiklikləri Əmək Məcəlləsinə 2026-cı il dəyişiklikləri icmalında toplamışıq.

İki həyat nümunəsi

Köçən mühasib. Aysel Bakıda ticarət şirkətinin mühasibidir və ailəsi ilə Şəkiyə köçür. O, işəgötürənə yazılı müraciət edir, tərəflər əmək müqaviləsinə əlavə razılaşma imzalayır: iş saatları 9:00–18:00, noutbuk şirkətindir, internet üçün ayda 30 manat kompensasiya, ofisə çağırış ən azı 5 iş günü əvvəl yazılı bildirişlə. Yarım il sonra yeni rəhbər «sabahdan ofisə gəl» deyir. Aysel razılaşmanı göstərir və şirkət müqavilədə yazılmış qaydaya əməl etməli olur.

Adı başqa, məzmunu eyni. Orxan iki ildir bir proqram şirkəti üçün evdən işləyir. Onunla «xidmət müqaviləsi» bağlanıb, amma o, hər gün 10:00-dan 19:00-dək onlayn olur, rəhbərin gündəlik tapşırıqlarını yerinə yetirir və ayda sabit 1200 manat alır. Bu müddətdə nə məzuniyyəti olub, nə də bülleten ödənişi. Distant iş anlayışı Məcəlləyə daxil edildikdən sonra Orxan münasibətin əmək müqaviləsi ilə rəsmiləşdirilməsini daha əsaslı tələb edə bilər. Mübahisə yaranarsa, məhkəmə müqavilənin adına deyil, münasibətin faktiki məzmununa baxa bilər.

Tez-tez verilən suallar

Distant işçiyə məzuniyyət verilirmi?

Bəli. Distant işçi əmək müqaviləsi ilə işlədiyi üçün ona ən azı 21 təqvim günü əsas məzuniyyət verilir və məzuniyyət pulu ümumi qaydada hesablanır.

İşəgötürən məni razılığım olmadan distant rejimə keçirə bilərmi?

Qanun distant işin tətbiqini əmək müqaviləsində razılaşdırmağı tələb edir. Ona görə rejimin dəyişdirilməsi əlavə razılaşma ilə rəsmiləşdirilməlidir. Şifahi göstərişlə kifayətlənməyin, yazılı sənəd tələb edin.

Distant işçinin stajı yazılırmı?

Bəli. Əmək müqaviləsi ilə işlənən dövr əmək stajına daxil edilir, işəgötürənin ödədiyi sosial sığorta haqları isə sığorta stajını formalaşdırır.

Distant işlə evdən xidmət göstərmək eyni şeydirmi?

Xeyr. Distant iş əmək müqaviləsi ilə olur və Əmək Məcəlləsinin təminatlarını verir. Xidmət və ya podrat müqaviləsi isə mülki müqavilədir: məzuniyyət, minimum əmək haqqı və işdən çıxarılmaya qarşı təminatlar onda yoxdur.