Ezamiyyət 2026: yeni anlayış, xərclər və kimləri göndərmək olmaz

Rəhbər cümə axşamı xəbər verir ki, bazar ertəsi üç günlük Gəncəyə gedirsiniz. Bilet, otel və yemək pulunu kim ödəyəcək, əmr olmadan yola çıxmağa borclusunuzmu, kiçik uşağınız varsa, imtina edə bilərsinizmi? 2026-cı ildən ezamiyyət Əmək Məcəlləsində ayrıca anlayışdır və bu sualların hər birinin qanuni cavabı var.

Ezamiyyət nədir: qanundakı yeni anlayış

2026-cı ilin əvvəlində Əmək Məcəlləsinə edilmiş dəyişikliklərdən biri ezamiyyətin tərifidir. İndi qanun birbaşa deyir: ezamiyyət işçinin işəgötürənin əmri ilə müəyyən müddətə daimi iş yerindən başqa yerə tapşırığı yerinə yetirmək üçün getməsidir.

Bu tərifdə dörd element var və hər birinin praktik nəticəsi var:

1. Əmr. Ezamiyyət işəgötürənin əmri ilə rəsmiləşdirilir, şifahi «get» demək kifayət etmir.
2. Müddət. Əmrdə gediş və qayıdış tarixləri göstərilir.
3. Başqa yer. İşçi daimi iş yerindən kənara — başqa şəhərə, rayona və ya ölkəyə gedir.
4. Tapşırıq. Səfərin məqsədi işlə bağlıdır: danışıqlar, quraşdırma, təlim, yoxlama.

Ezamiyyətdə keçən günlər istirahət deyil, iş vaxtıdır. Bu dövr üçün əmək haqqı saxlanılır, səfər xərcləri isə maaşdan ayrı ödənilir.

Hansı səfər ezamiyyət sayılır?

Anlayışın elementlərini real vəziyyətlərə tətbiq etdikdə fərq aydın görünür.

Evdən işləmə rejiminin öz qaydaları var və onları distant iş rejimi yazısında ayrıca izah etmişik.

Hansı xərclər ödənilir və normaları kim müəyyən edir?

Yeni redaksiyada ezamiyyə xərclərinin ödənilməsi hüququ Məcəllədə aydın təsbit olunub. Yəni bu, işəgötürənin xoş niyyəti yox, işçinin qanuni hüququdur.

Gündəlik xərclərin normaları Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə müəyyən edilir və ölkədaxili, xarici ezamiyyətlər üçün ayrıdır. Büdcə təşkilatları bu normalara bağlıdır. Özəl işəgötürən daha çox ödəyə bilər, amma normadan artıq hissə vergi baxımından işçinin gəliri sayıla bilər. Cari normaları e-qanun.az-da həmin qərarın son redaksiyasından yoxlayın.

Praktikada işəgötürən səfərdən əvvəl avans verir, işçi isə qayıtdıqdan sonra çekləri və xərclər barədə hesabatı mühasibatlığa təqdim edir. Avans xərcdən az olubsa, fərq işçiyə ödənilir. Artıq qalıbsa, işçi onu geri qaytarır.

Kimləri ezamiyyətə göndərmək olmaz?

Ezamiyyət əmrlə olur, amma işəgötürənin bu səlahiyyəti hamıya eyni dərəcədə şamil olunmur. Qanun bəzi işçiləri xüsusi olaraq qoruyur:

• Hamilə qadınlar. Onları ezamiyyətə göndərmək qadağandır. Hamilə işçinin digər təminatlarını hamilə işçinin hüquqları yazısında toplamışıq.
• Kiçik uşağı olan qadınlar. Uşağın yaşından asılı olaraq ezamiyyət ya ümumiyyətlə qadağandır, ya da yalnız işçinin razılığı ilə mümkündür. Yaş hədlərini və əlilliyi olan uşağa dair xüsusi qaydanı Məcəllənin mətnində yoxlayın.
• Yetkinlik yaşına çatmayan işçilər. 18 yaşınadək işçilərin əməyinə dair Məcəllədə ayrıca məhdudiyyətlər var və belə işçini yola salmazdan əvvəl onları yoxlamaq lazımdır.

2026-da Məcəlləyə «ailə vəzifələri olan işçi» anlayışı da daxil edildi: belə işçilərə verilən güzəştlər və əlavə təminatlar ayrı-seçkilik sayılmır. Deməli, işəgötürən kiçik uşağı olan atanı da uzun səfərlərdən kənarda saxlasa, digər işçilər bunu ayrı-seçkilik kimi mübahisələndirə bilməz.

Əsas və əlavə iş yeri: ezamiyyət zamanı nə olur?

İki yerdə işləyənlər üçün 2026 dəyişiklikləri konkret qayda gətirib. İşçi iş yerlərindən birində ezamiyyətə göndərilirsə, digərində ona ezamiyyə müddəti qədər ödənişsiz məzuniyyət verilir. Beləliklə, ikinci iş yerində səfər günləri üzrsüz işə çıxmama kimi qiymətləndirilmir.

Nigar əsas iş yeri olan bankda kredit mütəxəssisidir, axşamlar isə kollecdə əlavə iş yeri üzrə dərs deyir. Bank onu 4 günlük Lənkərana ezamiyyətə göndərir. Nigar əmrin surətini ərizə ilə birlikdə kollecə təqdim edir və orada ona 4 günlük ödənişsiz məzuniyyət verilir. Kollec bu günlər üçün maaş ödəmir, amma Nigarın dərsə gəlməməsi intizam pozuntusu sayılmır.

Ezamiyyətdən imtina etmək olarmı?

Qanuni əmrlə verilmiş ezamiyyətdən əsassız imtina əmək intizamının pozulması kimi qiymətləndirilə bilər. Amma imtinanın əsaslı olduğu hallar da var:

• işçi yuxarıda sadalanan qorunan kateqoriyalardandır və qanun onun göndərilməsinə yol vermir;
• yazılı əmr yoxdur;
• tapşırıq işçinin əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmuş əmək funksiyasına aid deyil.

Elçin tikinti materialları satan şirkətdə menecerdir. Rəhbər onu şifahi göstərişlə iki günlük Şəkiyə göndərir, əmr verilmir. Elçin bilet üçün 24 manat, bir gecəlik otel üçün 60 manat xərcləyir. Qayıdanda mühasibat «əmr yoxdur» deyərək pulu ödəmir. Elçinin əlində yazışma və çeklər var, amma əvvəlcədən alınmış bir sənəd — ezamiyyət əmri — mübahisəni heç yaranmağa qoymazdı.

Yola çıxmazdan əvvəl bu ardıcıllığa əməl edin:

1. Əmrin surətini alın: tarixlər, yer və tapşırıq yazılmalıdır.
2. Avansın məbləğini və hansı xərclərin ödəniləcəyini soruşun.
3. Səfər boyu bütün bilet və çekləri saxlayın.
4. Qayıtdıqdan sonra hesabatı gecikdirmədən təqdim edin.

Ezamiyyətlə yanaşı gələn digər yenilikləri Əmək Məcəlləsinə 2026-cı il dəyişiklikləri icmalında oxuya bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Ezamiyyətdə keçən günlərə əmək haqqı verilirmi?

Bəli. Ezamiyyət iş vaxtıdır: bu günlər üçün əmək haqqı saxlanılır, yol, yaşayış və gündəlik xərclər isə maaşdan ayrıca ödənilir.

Gündəlik xərcin məbləği nə qədərdir?

Normalar Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə müəyyən edilir və ölkədaxili, xarici ezamiyyət üçün fərqlidir. Cari məbləği e-qanun.az-da həmin qərarın son redaksiyasından yoxlayın; özəl şirkət daxili qaydası ilə daha çox ödəyə bilər.

Çeki itirmişəmsə, xərci geri ala bilərəmmi?

Xərc başqa sənədlə də təsdiqlənə bilər: bank kartından çıxarış, elektron bilet, oteldən alınan təkrar qəbz. Hansı sənədin qəbul olunacağını işəgötürənin daxili qaydası müəyyən edir.

Ezamiyyətdən imtina intizam pozuntusudurmu?

Qanuni əmrdən əsassız imtina intizam tənbehinə səbəb ola bilər. Qorunan kateqoriyadan olan, yazılı əmr almayan və ya əmək funksiyasına aid olmayan işə göndərilən işçinin imtinası isə əsaslıdır.