Ünvanlı sosial yardım 2026: ehtiyac meyarı və kimlər ala bilər

Nigarın həyat yoldaşı ayda 700 manat maaş alır, Nigar isə iki kiçik uşaqla evdədir və sifarişlə tikiş tikib təxminən 200 manat qazanır. Dörd nəfərlik ailəyə ayda 900 manat düşür. Nigar eşidib ki, belə ailələr dövlətdən ünvanlı sosial yardım ala bilər: bəs onun ailəsi bu yardıma düşürmü, düşürsə, nə qədər?

Ünvanlı sosial yardım nədir?

Bu yardım «Ünvanlı dövlət sosial yardımı haqqında» Qanunla tənzimlənir. Adındakı «ünvanlı» sözü mahiyyəti göstərir: pul hamıya deyil, gəliri müəyyən həddən aşağı olan konkret ailəyə verilir. Yardım fərdə yox, ailəyə təyin olunur, yəni birlikdə yaşayan və ümumi təsərrüfat aparan şəxslərin gəliri bir yerdə hesablanır.

Əsas şərt iki hissədən ibarətdir. Birincisi, adambaşına orta aylıq gəlir ehtiyac meyarından aşağı olmalıdır. İkincisi, ailə bu vəziyyətə özündən asılı olmayan səbəblərdən düşməlidir. İkinci şərt çox vaxt gözdən qaçır, halbuki rədd cavablarının xeyli hissəsi məhz ona bağlıdır.

Ehtiyac meyarı 2026: 300 manat

Ehtiyac meyarı yardım almaq hüququnu müəyyən edən həddir və hər il dövlət büdcəsi ilə birlikdə təsdiqlənir. 2026-cı ildə onun həddi 300 manatdır. Bu rəqəm ailənin hər üzvü üçün eynidir: uşaq, pensiyaçı və ya işləyən yaşlı olmasının fərqi yoxdur.

Ehtiyac meyarını yaşayış minimumu ilə qarışdırmayın. Yaşayış minimumu əhali qrupları üzrə ayrıca müəyyən edilir və başqa ödənişlər üçün oriyentirdir. Məsələn, uşaqlar üçün yaşayış minimumu aliment məbləği müəyyən edilərkən istifadə olunur.

2026-cı ildə ehtiyac meyarı ölkə üzrə yaşayış minimumu ilə üst-üstə düşür, amma bu iki göstərici ayrı-ayrılıqda təsdiqlənir və fərqli məqsədlərə xidmət edir.

Yardımın məbləği necə hesablanır?

Hesablamanı evdə özünüz də apara bilərsiniz:

1. Ailənin bütün üzvlərinin aylıq gəlirlərini toplayın.
2. Cəmi ailə üzvlərinin sayına bölün: adambaşına orta aylıq gəlir alınır.
3. Nəticəni 300 manatla müqayisə edin. 300 manat və ya daha çoxdursa, yardım düşmür.
4. Azdırsa, 300 manatla adambaşına gəlir arasındakı fərqi ailə üzvlərinin sayına vurun.

Nigarın ailəsi cədvəlin birinci sətrinə uyğundur. 900 manat 4 nəfərə bölünəndə adambaşına 225 manat düşür, ehtiyac meyarından fərq 75 manatdır, 4 nəfərə vurulanda isə aylıq yardım 300 manat edir. Tikişdən gələn 200 manatı gizlətmək isə böyük səhv olardı: yoxlamada üzə çıxan gizli gəlir yardımın dayandırılmasına və alınmış pulun geri tələb edilməsinə gətirib çıxarır.

Gəlirə nə daxildir və ailə necə yoxlanılır?

Gəlir anlayışı geniş şərh olunur. Buraya əmək haqqı, pensiya, müavinətlər, təqaüd, sahibkarlıq və kirayə gəliri, kənd yerlərində isə torpaq payından və ev təsərrüfatından gələn gəlir daxildir. Rəsmi işləyən ailə üzvünün maaşı, hətta minimum əmək haqqı səviyyəsində olsa da, hesablamaya daxil edilir. Konkret ödənişin gəlirə aid olub-olmadığında tərəddüd edirsinizsə, qanunun mətnini e-qanun.az-da yoxlayın.

Müraciətdən sonra məlumatların böyük hissəsi dövlət informasiya sistemləri üzərindən yoxlanılır: əmək müqavilələri, pensiya və müavinətlər, əmlak qeydiyyatı. Lazım olduqda ailənin yaşayış şəraiti yerində öyrənilir. Bəyan edilən gəlirlə real vəziyyət arasında açıq uyğunsuzluq varsa, bu da qərara təsir edir.

Kimlər yardım ala bilməz?

Rədd cavabı adətən aşağıdakı hallardan birinə əsaslanır:

• adambaşına orta aylıq gəlir 300 manat və ya daha çoxdur;
• ailədə əmək qabiliyyətli üzv üzrsüz səbəbdən işləmir və ya təklif olunan uyğun işdən imtina edir;
• müraciətdə yanlış və ya natamam məlumat verilib, gəlir gizlədilib;
• ailənin real maddi vəziyyəti bəyan edilən gəlirlə üst-üstə düşmür.

İşləməyən əmək qabiliyyətli üzvün olması avtomatik rədd əsası deyil. Kiçik uşağa və ya qulluğa ehtiyacı olan ailə üzvünə baxmaq, təhsil almaq, iş axtarıb tapa bilməmək üzrlü səbəb kimi qiymətləndirilə bilər. Ona görə işsiz ailə üzvünün məşğulluq orqanında iş axtaran kimi qeydiyyatda olması müraciəti gücləndirir.

Müraciət necə verilir?

1. Ailənin tərkibini və hər üzvün son gəlirlərini dəqiqləşdirin.
2. Ailənin səlahiyyətli nümayəndəsi müraciəti Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin elektron xidməti və ya DOST mərkəzi vasitəsilə verir.
3. Ailə üzvlərinin şəxsiyyət vəsiqələrini, uşaqların doğum haqqında şəhadətnamələrini və sistemdə görünməyən gəlirlərə dair sənədləri hazırlayın.
4. Yoxlama zamanı sosial işçiyə real vəziyyəti göstərin, suallara dəqiq cavab verin.
5. Yardım müəyyən müddətə təyin edilir. Müddət bitəndə müraciəti yeniləyin.

Tələb olunan sənədlərin cari siyahısını və müraciət qaydasını nazirliyin rəsmi saytından (sosial.gov.az) yoxlamaq yaxşıdır.

Rədd cavabı gəlsə nə etməli?

Yardımın təyinindən imtina və ya onun dayandırılması barədə qərar inzibati aktdır və ondan şikayət etmək olar: əvvəlcə qərarı verən qurumun yuxarı orqanına, sonra məhkəməyə. Bu yolun təfərrüatını inzibati orqanın qərarından məhkəməyə şikayət yazısında izah etmişik. Şikayətdə rədd əsasını konkret faktla təkzib edin: işləməyən ailə üzvü uşağa və ya xəstəyə baxırsa, bunu təsdiq edən sənədi əlavə edin.

Rədd cavabı daimi qadağa da deyil. Tofiqin üç nəfərlik ailəsinin aylıq gəliri 960 manat olanda adambaşına 320 manat düşürdü və ailə yardım ala bilmədi. İki ay sonra həyat yoldaşının 360 manatlıq əmək müqaviləsinə xitam verildi, ailənin gəliri 600 manata düşdü. Yeni müraciətdə adambaşına gəlir 200 manatdır: (300 − 200) × 3 = 300 manat. Əvvəlki rədd cavabı yeni müraciətə mane olmur.

Tez-tez verilən suallar

Ehtiyac meyarı ilə yaşayış minimumu eyni şeydirmi?

Xeyr. Yaşayış minimumu əhali qrupları üzrə müəyyən edilən göstəricidir, ehtiyac meyarı isə ünvanlı sosial yardım hüququnu müəyyən edən həddir. 2026-cı ildə hər ikisi 300 manatdır, amma ayrı-ayrılıqda təsdiqlənir.

Rəsmi işləmirəm, amma arabir gəlirim olur. Bunu göstərməliyəmmi?

Bəli. Qeyri-müntəzəm gəlir də ailənin gəlirinə daxildir. Sonradan aşkarlanan gizli gəlir yardımın dayandırılmasına və alınmış məbləğin geri tələb edilməsinə səbəb olur.

Rədd cavabından sonra yenidən müraciət etmək olarmı?

Bəli. Ailənin gəliri və ya tərkibi dəyişəndə yeni müraciət verilir və vəziyyət yenidən qiymətləndirilir. Rəddi qanunsuz hesab edirsinizsə, ondan şikayət də edə bilərsiniz.

Yardım alan ailədə kimsə işə düzələndə nə olur?

Gəlirdəki dəyişikliyi bildirmək lazımdır. Yeni gəlirlə adambaşına məbləğ 300 manata çatırsa və ya onu keçirsə, yardım dayandırılır, hələ aşağıdırsa, məbləğ yenidən hesablanır.