Pasiyent hüquqları: tibbi sənədlərin alınması və müalicədən imtina

Atanız xəstəxanadan çıxıb, başqa həkimə göstərmək üçün epikriz və müayinə görüntüləri lazımdır, qeydiyyat şöbəsi isə «sənədlər arxivdədir» deyib sizi yola salır. Yaxud həkim əməliyyatda təkid edir, siz isə əvvəlcə düşünmək istəyirsiniz. Hər iki vəziyyətdə pasiyent hüquqları sizin tərəfinizdədir, sadəcə onlardan düzgün istifadə etmək lazımdır.

Pasiyentin əsas hüquqları

Konstitusiyanın 41-ci maddəsi hər kəsin sağlamlığının qorunması və tibbi yardım almaq hüququnu təsbit edir. Bu hüququn gündəlik məzmunu isə səhiyyə qanunvericiliyində açılır və dövlət xəstəxanasında da, özəl klinikada da eyni qaydada işləyir.

Bu hüquqların hər biri konkret hərəkətlə işləyir. «Mənə heç nə demədilər» şikayəti sonradan zəif görünür, «soruşdum, cavabı qeyd etdim, yazılı müraciət etdim» isə güclü mövqedir.

Tibbi sənədləri necə almaq olar?

Əvvəlcə hansı sənədin sizə düşdüyünü bilmək lazımdır. Stasionar xəstənin tibbi kartının, yəni xəstəlik tarixinin əsli tibb müəssisəsində saxlanılır və pasiyentə verilmir. Siz isə çıxarış və surət tələb edə bilərsiniz:

• xəstəxanadan çıxanda verilən epikriz — diaqnozu, aparılan müalicəni və tövsiyələri əks etdirən çıxarış;
• analiz nəticələri və müayinə rəyləri;
• rentgen, KT, MRT görüntüləri — çap olunmuş şəkil, disk və ya elektron formada;
• poliklinikadakı ambulator kartdan çıxarış;
• məsləhətçi həkimlərin rəyləri.

Epikriz adətən şifahi xahişlə verilir. Problem başlayanda, yəni sənəd gecikdirilirsə və ya «verilmir» deyilirsə, yazılı yola keçin:

1. Ərizəni baş həkimin adına yazın və hansı sənədləri, hansı formada (çıxarış, surət, disk) istədiyinizi dəqiq sadalayın.
2. Ərizəni iki nüsxədə təqdim edin, sizdə qalan nüsxədə qəbul tarixini və daxil olma nömrəsini qeyd etdirin.
3. Başqasının adından müraciət edirsinizsə, etibarnamə və ya qanuni nümayəndəliyi təsdiq edən sənəd əlavə edin.
4. Cavab gəlmirsə və ya imtina əsassızdırsa, aşağıda göstərilən ünvanlara şikayət edin.

Dövlət tibb müəssisəsi yazılı müraciətə qanunla müəyyən edilmiş müddətdə cavab verməlidir. Bu müddətlərin necə hesablandığını vətəndaşların müraciətlərinə baxılma müddətləri yazısında izah etmişik.

Sənədi kim ala bilər? Pasiyentin özü, yetkinlik yaşına çatmayan uşağın valideyni və ya digər qanuni nümayəndəsi, həmçinin etibarnaməsi olan şəxs. Qohumluq tək başına kifayət deyil: yetkin oğul atasının sənədlərini onun razılığı olmadan ala bilməz.

Tibbi sirr: qohumlara və işəgötürənə nə deyilə bilər?

Tibbi yardıma müraciət faktı, diaqnoz və müayinə zamanı əldə olunan digər məlumatlar tibbi sirr sayılır. Həkim bunları sizin razılığınız olmadan açıqlaya bilməz. İstisnalar yalnız qanunda birbaşa göstərilən hallardır, məsələn, məhkəmənin və ya istintaq orqanının qanuni sorğusu, ətrafdakılar üçün təhlükəli yoluxucu xəstəliyin yayılması riski.

Praktikada ən çox mübahisə ailə daxilində yaranır. Xəstənin həyat yoldaşı, övladları diaqnozu bilmək istəyir, pasiyent isə bunu gizli saxlamaq istəyə bilər. Kimə məlumat verilə biləcəyini həkimə əvvəlcədən yazılı bildirin: bu, həm sizi, həm də həkimi sonrakı anlaşılmazlıqdan qoruyur. İşəgötürənin isə diaqnozu bilmək hüququ yoxdur, ona yalnız işə gəlməməyin səbəbini təsdiqləyən sənəd lazımdır.

Razılıq və müalicədən imtina

Tibbi müdaxilədən əvvəl pasiyentin könüllü razılığı alınır. Razılıq o zaman həqiqidir ki, pasiyentə müdaxilənin məqsədi, üsulu, mümkün riskləri və gözlənilən nəticəsi izah edilib. Əməliyyat və narkoz kimi ciddi müdaxilələrdə razılıq yazılı formada rəsmiləşdirilir. Yetkinlik yaşına çatmayanlar və fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxslər üçün razılığı, bir qayda olaraq, valideyn və ya digər qanuni nümayəndə verir.

Pasiyent müdaxilədən imtina edə və ya başlanmış müalicənin dayandırılmasını tələb edə bilər. Həkim bu halda imtinanın mümkün nəticələrini anlaşılan formada izah etməlidir. İmtina tibbi sənədlərdə qeyd olunur və pasiyent, yaxud onun qanuni nümayəndəsi, həmçinin tibb işçisi tərəfindən imzalanır.

İmtina hüququnun sərhədləri də var. Pasiyentin razılığı olmadan müdaxilə yalnız qanunda göstərilən hallarda mümkündür:

• həyat üçün təhlükəli təxirəsalınmaz vəziyyətdə, pasiyent iradəsini ifadə edə bilmirsə və qanuni nümayəndə yoxdursa;
• ətrafdakılar üçün təhlükə yaradan yoluxucu xəstəliklərdə;
• məhkəmənin təyin etdiyi məcburi tibbi tədbirlərdə.

İki həyat nümunəsi

Epikriz və disk. Səbinənin atası ürək əməliyyatından sonra evə yazılır və başqa şəhərdəki həkimin rəyini almaq istəyir. Qeydiyyat şöbəsi müayinə diskini «arxivdən çıxarmaq mümkün deyil» deyib verməkdən imtina edir. Atası baş həkimin adına ərizə yazır və epikrizi, angioqrafiya diskinin surətini, analiz nəticələrini ayrıca sadalayır. Daxil olma nömrəsi olan ərizədən 4 gün sonra sənədlərin hamısı verilir.

Əməliyyatdan imtina. Rauf böyrək daşına görə əməliyyatdan imtina edib əvvəlcə dərmanla müalicəni sınamaq istəyir. Həkim riskləri izah edir, Rauf isə imtina formasına izah edilən iki riski öz əli ilə yazıb imzalayır. 2 həftə sonra ağrılar artır və o, əməliyyata razılıq verir. Əvvəlki imtinası onun yenidən müalicə almaq hüququnu məhdudlaşdırmır.

Hüquq pozulanda hara müraciət etməli?

Şikayət pilləli qurulur və hər pillədə yazılı iz buraxmaq vacibdir:

1. Tibb müəssisəsinin rəhbəri. Əksər problemlər baş həkimə yazılı müraciətlə həll olunur.
2. Yuxarı orqan. Dövlət xəstəxanalarının əksəriyyəti Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) tabeliyindədir, sahəyə ümumi nəzarəti Səhiyyə Nazirliyi həyata keçirir.
3. İcbari tibbi sığorta. Problem sığorta ilə əhatə olunan xidmətə və ya qanunsuz ödəniş tələbinə aiddirsə, İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinə müraciət edin. Zərfə nəyin daxil olduğunu icbari tibbi sığortanın pulsuz və ödənişli xidmətləri yazısında izah etmişik.
4. Məhkəmə. Hüququn pozulması sağlamlığa zərərlə nəticələnibsə, zərərin ödənilməsi üçün məhkəməyə müraciət olunur. Bu yolun təfərrüatı həkim səhvinə görə zərərin ödənilməsi yazısındadır.

Tez-tez verilən suallar

Xəstəxana tibbi kartın əslini verməyə borcludurmu?

Xeyr. Stasionar xəstənin tibbi kartı müəssisədə saxlanılır. Siz ondan çıxarış və ayrı-ayrı sənədlərin surətini tələb edə bilərsiniz.

Həkim diaqnozu ailəmə deyə bilərmi?

Ümumi qayda ilə yalnız sizin razılığınızla. Kimə məlumat verilə biləcəyini həkimə əvvəlcədən yazılı bildirmək sonrakı anlaşılmazlıqların qarşısını alır.

Müalicədən imtina etdikdən sonra fikrimi dəyişə bilərəmmi?

Bəli. İmtina gələcəkdə tibbi yardım almaq hüququnuzu əlinizdən almır, yenidən müraciət etdikdə müalicə vəziyyətinizə uyğun planlaşdırılır.

Özəl klinika da bu qaydalara əməl etməlidirmi?

Bəli. Pasiyent hüquqları tibb müəssisəsinin mülkiyyət formasından asılı deyil. Ödənişli xidmətdə bunlara əlavə olaraq müqavilənin şərtləri də tətbiq olunur.

Uşağın müalicəsinə kim razılıq verir?

Yetkinlik yaşına çatmayanın müalicəsinə, bir qayda olaraq, valideyn və ya digər qanuni nümayəndə razılıq verir. Valideynin imtinası uşağın həyatını təhlükəyə atırsa, qəyyumluq və himayə orqanı və məhkəmə müdaxilə edə bilər.