Məktəbdə pul yığımı: qanunidirmi və hara şikayət etməli

Sentyabrın ilk həftəsində sinfin WhatsApp qrupuna mesaj düşür: «Hər şagirddən 30 manat, pərdə və boya üçün, cüməyə qədər». Bir həftə sonra isə «hələ ödəməyənlər»in siyahısı paylaşılır. Məktəbdə pul yığımı qanunidirmi və ödəməsəniz nə olacaq?

Qanun nə deyir?

Konstitusiyanın 42-ci maddəsinə görə dövlət pulsuz icbari ümumi orta təhsili təmin edir. «Təhsil haqqında» Qanun da bu prinsipi davam etdirir: dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsil pulsuzdur. Məktəbin fəaliyyəti üçün lazım olan əsas xərcləri — müəllim və texniki işçilərin maaşını, kommunal xərcləri, dərslikləri, binanın saxlanmasını — dövlət öz üzərinə götürür.

Qanunda «valideyn filan xərci ödəməlidir» kimi bir öhdəlik yoxdur. Deməli, məcburi pul tələbinin hüquqi əsası da yoxdur. Elm və Təhsil Nazirliyi valideynlərdən hər hansı ad altında məcburi pul yığılmasının yolverilməz olduğunu dəfələrlə açıq bildirib.

Hansı tələblər qanunsuzdur?

Aşağıdakı tələblər dövlət məktəbində valideynin öhdəliyi deyil:

• sinif otağının və ya məktəbin təmiri, boya, pərdə, mebel, kondisioner, lövhə;
• mühafizəçi, xadimə və ya digər texniki işçinin maaşı;
• işıq, qaz, su kimi kommunal xərclər;
• dərsliklər — dövlət məktəblərində pulsuz verilir;
• «sinif fondu», «məktəb fondu» adı ilə müntəzəm ödəniş;
• məktəbli formasını konkret satıcıdan almaq tələbi — forma müəyyən olunmuş tələblərə uyğundursa, harada alındığının fərqi yoxdur.

Bəzən tələb «könüllü» adlanır. Amma hamı üçün eyni məbləğ, son tarix və ödəməyənlərin siyahısı varsa, adından asılı olmayaraq bu, məcburi yığımdır. Ödəməyən şagirdə qiymət, münasibət və ya tədbirdən kənarlaşdırma ilə təzyiq isə ayrıca və daha ağır pozuntudur.

Könüllü yardım harada bitir, məcburiyyət harada başlayır?

Valideynlərin öz təşəbbüsü ilə sinif üçün nəsə alması və ya tədbir təşkil etməsi qanunsuz deyil. Fərqi bu cədvəl göstərir:

Qayda sadədir: könüllü yardımda «yox» demək hüququnuz tam qalır və bunun uşağınız üçün heç bir nəticəsi olmur. Bu hüquq real deyilsə, yardım da könüllü deyil.

Sübutu necə toplamalı?

Şikayətin taleyini sübut həll edir. «Deyirlər ki, pul yığırlar» ifadəsi yoxlamaya əsas olsa da, konkret sənəd olmadan nəticə çıxarmaq çətindir.

1. Pul tələbi olan mesajların skrinşotunu götürün: göndərənin adı və nömrəsi, tarix, qrupun adı görünsün.
2. «Ödəyənlər» və «ödəməyənlər» siyahısı paylaşılıbsa, onu da saxlayın.
3. Pulun köçürülməsi üçün kart nömrəsi verilibsə, onu qeyd edin — bu, pulun kimə getdiyini göstərir.
4. Tarixləri, məbləğləri və şifahi tələbləri kimin, harada etdiyini qısa qeydlə yazın.
5. Digər valideynlərlə danışın: eyni faktı təsdiqləyən bir neçə ailə tək ailədən daha güclüdür.

Yazışmaların hansı halda sübut kimi qəbul edildiyini WhatsApp yazışması və skrinşotun sübut qüvvəsi yazısında izah etmişik.

Hara şikayət etməli?

Şikayət pilləli qurulur, amma pillələri mütləq ardıcıllıqla keçmək şərt deyil:

1. Məktəb direktoru. Pulu müəllim yığırsa, direktora yazılı ərizə verin və daxil olma nömrəsini qeyd etdirin.
2. Təhsil idarəsi. Direktor reaksiya vermirsə və ya yığımın özü rəhbərlikdən gəlirsə, Bakıda Bakı Şəhəri üzrə Təhsil İdarəsinə, regionlarda müvafiq regional təhsil idarəsinə müraciət edin.
3. Elm və Təhsil Nazirliyi. Nazirliyin rəsmi saytı və çağrı mərkəzi vasitəsilə şikayət vermək mümkündür.
4. Prokurorluq. Pul qiymət, sənəd və ya imtahan nəticəsi müqabilində tələb olunursa, bu, artıq sadə intizam pozuntusu deyil, korrupsiya hüquqpozması əlamətidir.

Şikayətdə məktəbi, sinfi, tarixi, məbləği, pulu tələb edən şəxsi və əlavə etdiyiniz sübutları göstərin. Dövlət orqanı yazılı müraciətə qanunla müəyyən edilmiş müddətdə cavab verməlidir, bu müddətlərin necə hesablandığını vətəndaşların müraciətləri haqqında qanun yazısında izah etmişik.

Yoxlama pul yığımını təsdiqləsə, müəllim və ya direktor intizam məsuliyyətinə, ağır hallarda işdən azad edilməyə qədər tənbehə məruz qala bilər. Şikayətdə yığılmış pulun valideynlərə qaytarılmasını da ayrıca tələb edin.

İki həyat nümunəsi

Pərdə və boya pulu. Ayselin oğlu 5-ci sinifdə oxuyur. Sinif rəhbəri qrupda hər şagirddən 30 manat istəyir, bir həftə sonra isə ödəməyən 7 ailənin siyahısını paylaşır. Aysel mesajların skrinşotunu götürür və direktora yazılı müraciət edir, cavab gəlməyəndə 6 valideynlə birlikdə təhsil idarəsinə şikayət verir. Yoxlamadan sonra toplanmış pul valideynlərə qaytarılır.

Valideynlərin öz qərarı. 9-cu sinfin valideynləri il sonu üçün şagirdlərə kiçik bayram təşkil etmək qərarına gəlir, iştirak etmək istəyənlərdən 15 manat toplanır. Nurlan iştirak etməmək qərarına gəlir və bunun oğluna heç bir təsiri olmur. Təşəbbüs valideynlərdən gəldiyi və «yox» demək mümkün olduğu üçün burada qanunsuzluq yoxdur.

Tez-tez verilən suallar

Şikayət etsəm, uşağıma münasibət pisləşməzmi?

Bu, valideynlərin ən böyük narahatlığıdır. Şikayəti bir neçə ailə ilə birgə vermək riski azaldır, uşağa qarşı hər hansı təzyiq aşkarlansa, onu ayrıca şikayətin predmeti edin.

Müəllimə bayram hədiyyəsi üçün pul yığmaq qanunsuzdurmu?

Valideynlərin öz aralarında könüllü razılaşması ayrı məsələdir. Amma təşəbbüs müəllimin özündən gəlirsə və ya «hamı ödəməlidir» tələbi qoyulursa, bu, məcburi yığıma çevrilir.

Özəl məktəbdə də bu qaydalar işləyirmi?

Özəl məktəbdə təhsil haqqı müqavilə ilə müəyyən olunur və qanunidir. Müqavilədə nəzərdə tutulmayan əlavə ödəniş isə məcburi tələb edilə bilməz, mübahisə müqavilə əsasında həll olunur.

Məktəb forması və dərsliklər üçün pul tələb oluna bilərmi?

Dövlət məktəblərində dərsliklər pulsuz verilir. Formanı valideyn özü alır, amma məktəbin onu konkret satıcıdan almağa məcbur etməsi hüquqi əsasa söykənmir.