Tələbin güzəşti ilə borcun köçürülməsinin fərqi

Sizə borclu olan şirkət bildirir ki, borcu «bacı şirkətə keçirib», pulu artıq ondan istəməlisiniz. Başqa vəziyyət: tanımadığınız biri yazır ki, köhnə kreditorunuzun tələbi indi ona məxsusdur. Birinci halda sizin razılığınız olmadan heç nə dəyişmir, ikincidə isə razılığınız ümumiyyətlə soruşulmur — bu, tələbin güzəşti ilə borcun köçürülməsi arasındakı əsas fərqdir.

Tələbin güzəşti: kreditor dəyişir, borc qalır

Tələbin güzəşti ilkin kreditorun öhdəlikdən irəli gələn tələbini müqavilə ilə başqa şəxsə keçirməsidir. Borclu üçün borcun məbləği, müddəti və şərtləri dəyişmir, dəyişən yalnız pulu kimə ödəyəcəyidir. Ona görə qanun borclunun razılığını ümumi qayda kimi tələb etmir.

İstisnalar da var. Kreditorun şəxsiyyəti ilə sıx bağlı tələblər, məsələn, aliment və ya həyata, sağlamlığa vurulmuş zərərin əvəzi, güzəşt edilə bilməz. Qanun və ya müqavilə güzəşti qadağan edə, yaxud borclunun razılığını şərt kimi qoya bilər.

Tələblə birlikdə onu təmin edən hüquqlar da yeni kreditora keçir: girov və zaminlik. Yeni kreditor köhnənin yerinə tam keçir — nə çox, nə az. Borclunun köhnə kreditora qarşı olan etirazları yeni kreditora qarşı da qüvvədə qalır.

Borcun köçürülməsi: kreditorun razılığı olmadan olmaz

Borcun köçürülməsində borclu öz borcunu başqa şəxsə keçirir. Kreditor üçün bu, sadə texniki dəyişiklik deyil: köhnə borclunun gəliri, əmlakı, ödəmə intizamı məlum idi, yenisininki isə naməlumdur. Ona görə borcun köçürülməsi kreditorun razılığı olmadan baş tutmur.

Yeni borclu köhnə borclunun kreditora qarşı olan etirazlarını irəli sürə bilər, məsələn, borcun bir hissəsinin artıq ödənildiyini. Zaminlik və üçüncü şəxsin verdiyi girov isə borc köçürüləndə, bir qayda olaraq, xitam olur. Zamin tanıdığı borclu üçün məsuliyyət götürmüşdü, yenisi üçün yalnız ayrıca razılıq verərsə cavabdehdir. Zaminin risklərini zamin durmuşam, borclu ödəmir yazısında izah etmişik.

Tələbin güzəşti və borcun köçürülməsi: müqayisə cədvəli

Borcluya bildiriş verilməsə nə olur?

Güzəştin özü üçün borclunun razılığı lazım deyil, amma bildiriş yeni kreditorun maraqlarını qoruyur. Borclu güzəştdən xəbərsizdirsə və borcu köhnə kreditora ödəyibsə, öhdəliyi icra edilmiş sayılır. Bu halda yeni kreditor pulu borcludan deyil, onu almış köhnə kreditordan tələb etməli olur.

Borclu da ehtiyatlı olmalıdır. Tanımadığı şəxs «tələb mənə keçib» deyirsə, ondan güzəşti təsdiq edən sənəd istəmək, ən yaxşısı isə köhnə kreditordan yazılı təsdiq almaq lazımdır. Sənədsiz yeni şəxsə ödəniş etmək borcu iki dəfə ödəmək riskini yaradır.

İki həyat nümunəsi

Güzəşt. Elvin bir şirkətə təmir işi görüb, şirkət ona 8000 manat borcludur. Elvin isə material aldığı Rəşada 8000 manat borcludur. Onlar razılaşır: Elvin şirkətdən olan tələbini Rəşada güzəşt edir və bununla ona olan borcunu bağlayır. Şirkətin razılığı lazım deyil, amma Elvin ona bildiriş göndərməlidir. Bildiriş gecikib, şirkət isə elə həmin həftə 8000 manatı Elvinin kartına köçürübsə, şirkət borcdan azad olur, Rəşad isə pulu Elvindən tələb edəcək — bu tələbin yolunu borc verdim, qaytarmır yazısında izah etmişik.

Borcun köçürülməsi. Nərmin mağazasını Turala satır, mağazanın tədarükçüyə 3000 manat borcu var. Tural borcu öz üzərinə götürməyə razıdır, amma tədarükçü razılıq verməsə, köçürmə baş tutmur və tədarükçü pulu yenə Nərmindən tələb edəcək.

Tez-tez verilən suallar

Bank kredit borcumu başqa şirkətə güzəşt edə bilərmi?

Ümumi qaydaya görə kreditor tələbi borclunun razılığı olmadan güzəşt edə bilər, əgər qanun və ya müqavilə bunu qadağan etmirsə. Kredit müqaviləsinin şərtlərinə baxın və ödənişi yalnız sənədlərlə təsdiqlənmiş yeni kreditora edin.

Güzəştdən sonra borcun şərtləri dəyişə bilərmi?

Xeyr. Yeni kreditor köhnənin hüquqlarını olduğu kimi alır: borcun məbləği, müddəti və borclunun etirazları eyni qalır.

Borc köçürüləndə köhnə borclu nə vaxt azad olur?

Kreditor köçürməyə razılıq verdikdə. Razılıq yoxdursa, köçürmə baş tutmayıb və borc köhnə borclunun üzərində qalır.