Qonşu sərhədimə hasar tikib: torpaq sərhədi mübahisəsinin həlli

Bağ evinə gəlirsiniz və görürsünüz ki, qonşu köhnə tor hasarı söküb yerinə daş hasar hörüb, amma bir metr sizin tərəfə. Etiraz edəndə cavab həmişəki kimidir: «Sərhəd elə buradan keçib». Torpaq sərhədi mübahisəsi emosiya ilə deyil, sənəd və dəqiq ölçü ilə həll olunur.

Sərhəd harada keçir: hansı sənəd həlledicidir?

Torpaq sahəsinin hüquqi sərhədi hasarın durduğu yerlə deyil, sənədlə müəyyən olunur. Əsas sənəd daşınmaz əmlakın dövlət reyestrindən çıxarış və ona əlavə edilmiş torpaq sahəsinin planıdır. Planda sahənin ölçüləri, qonşu sahələrlə həmsərhədlik, yeni sənədlərdə isə çox vaxt dönmə nöqtələrinin koordinatları göstərilir.

Köhnə sahələrdə, xüsusən bağ massivlərində vəziyyət çətindir. Sovet dövründən qalan sənədlərdə çox vaxt yalnız təxmini sxem olur və sərhəd illərlə «adətə görə» müəyyənləşib. Belə hallarda köhnə torpaq aktları, bağ cəmiyyətinin planı, bələdiyyənin arxivi və uzun müddət yaşayan qonşuların ifadəsi də sübut rolunu oynayır.

Sahə sizə miras qalıbsa və hələ öz adınıza rəsmiləşdirilməyibsə, əvvəlcə bu məsələni həll edin. Məhkəmədə mülkiyyətçi kimi çıxış etmək üçün hüququnuzu sənədlə göstərməlisiniz; mərhələlər vərəsəliyin rəsmiləşdirilməsi yazısında izah olunub.

Ölçmə: mübahisənin əsas sübutu

Göz ölçüsü ilə «bir metr bizim tərəfə keçib» demək məhkəmə üçün kifayət deyil. İxtisaslı ölçmə mütəxəssisini dəvət edin: o, sahənin faktiki sərhədlərini ölçüb reyestrdəki planla müqayisə edəcək və hasarın hansı hissədə, neçə metr kənara çıxdığını göstərən sxem hazırlayacaq.

Ölçməyə qonşunu da yazılı dəvət etmək ağıllı addımdır. Qonşu iştirak edib nəticə ilə razılaşarsa, mübahisə çox vaxt elə orada bitir. İştirakdan imtina etsə, bu dəvətin özü sonradan məhkəmədə vicdanlı davrandığınızı göstərəcək.

Ölçmə bəzən gözlənilməz nəticə verir: hər iki qonşunun planı bir-birinin üstünə düşür. Bu halda problem qonşuda yox, reyestrdəki səhvdədir. Səhvin düzəldilməsi üçün reyestri aparan quruma yazılı müraciət edin; düzəliş edilmədən qonşuya qarşı iddia çox güman ki, uğursuz olacaq.

Qonşu ilə razılaşmaq mümkündürmü?

Ölçmənin nəticəsini əlinizə alandan sonra qonşuya yazılı müraciət göndərin: sxemi əlavə edin, hasarın ağlabatan müddətdə sərhədə çəkilməsini xahiş edin. Çox vaxt rəsmi sənəd görən qonşu mövqeyini dəyişir.

İki fiziki şəxs arasındakı torpaq mübahisəsində ilkin mediasiya məcburi deyil — bu tələb ailə, əmək və kommersiya mübahisələrinə aiddir. Amma könüllü mediasiya həm vaxta, həm də qonşuluq münasibətinə qənaətdir.

Razılaşma əldə olunsa, onu mütləq yazılı rəsmiləşdirin. Qonşu mübahisəli zolağı sizdən almaq və ya dəyişmək istəyirsə, bunun üçün müqavilə bağlanmalı və dəyişiklik reyestrdə qeydə alınmalıdır. Şifahi «razılaşdıq» sahə satılanda yeni sahiblə eyni mübahisəni yenidən başladacaq.

Hasarı özbaşına sökmək olarmı?

Xeyr. Hasar sizin torpağınızda dursa belə, onun materialı qonşunun əmlakıdır. Özbaşına söküntü sizi haqlı tərəfdən təqsirkar tərəfə çevirə bilər: qonşu polisə müraciət edib əmlakının zədələnməsinə görə təzminat tələb edəcək, sizin əsas tələbiniz isə kölgədə qalacaq.

Məhkəmə yolu: iddia, ekspertiza və icra

Danışıq nəticə vermirsə, məhkəməyə müraciət edin. Daşınmaz əmlakla bağlı iddialar əmlakın yerləşdiyi yer üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə verilir.

1. Tələbi düzgün qurun. Hasar sahənizin bir hissəsini tamamilə tutubsa, həmin hissənin qaytarılmasını tələb edirsiniz. Mülkiyyət əlinizdə qalıb, amma istifadəyə maneə yaranıbsa, maneənin aradan qaldırılmasını istəyirsiniz. Bu iki iddianın fərqini vindikasiya və neqator iddiası yazısında ayrıca izah etmişik.
2. Sübutları əlavə edin: çıxarış, plan, ölçmə sxemi, fotolar, qonşuya göndərdiyiniz müraciət.
3. Ekspertiza vəsatəti verin. Sərhədin dəqiq harada keçdiyini məhkəmə təyin etdiyi ekspertiza müəyyənləşdirir.
4. Qətnaməni icra etdirin. Qonşu hasarı könüllü köçürmürsə, qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra icra məmuru vasitəsilə, xərclər borcludan tutulmaqla icra olunur.

Hasar tikilərkən bitkiləriniz, suvarma xəttiniz və ya digər əmlakınız zədələnibsə, eyni iddiada zərərin ödənilməsini də tələb edin. Qonşu mübahisəli hissədə ev və ya tikili ucaldıbsa, məsələ özbaşına tikintiyə çevrilir; bu halda özbaşına tikintinin qanuniləşdirilməsi qaydaları da işə düşür.

Dövlət rüsumunun dəqiq məbləğini iddia verməzdən əvvəl e-qanun.az-da «Dövlət rüsumu haqqında» Qanunun mətnindən yoxlayın. Məhkəmə xərcləri, o cümlədən ekspertizanın haqqı, qayda olaraq iddia təmin edildiyi hissədə uduzan tərəfin üzərinə qoyulur.

Həyat nümunəsi

Elçinin Mərdəkanda 6 sot bağ sahəsi var. Qonşusu Tofiq köhnə hasarı söküb yenisini hörəndə sərhədi 25 metr boyunca təxminən 1,2 metr Elçinin tərəfinə çəkir — bu, 30 kvadratmetrə yaxın torpaq deməkdir. Elçin ölçmə mütəxəssisi dəvət edir, sxemi yazılı müraciətə əlavə edib Tofiqə göndərir. Cavab gəlmədiyi üçün məhkəməyə iddia verir, məhkəmənin təyin etdiyi ekspertiza onun ölçməsini təsdiqləyir. Qətnamə ilə hasarın sərhəd xəttinə köçürülməsi Tofiqin hesabına həyata keçirilir.

Tez-tez verilən suallar

Sənədlərdə koordinat yoxdursa, sərhəd necə müəyyən edilir?

Ekspert planda göstərilən ölçülərdən, köhnə sənədlərdən, qonşu sahələrin sənədlərindən və faktiki istifadə qaydasından çıxış edir. Belə işlərdə şahid ifadələri və köhnə fotolar xüsusilə dəyərlidir.

Hasar küçəni və ya ümumi keçidi tutubsa, kimə müraciət etməli?

Küçə və ümumi keçidlər adətən bələdiyyənin və ya dövlətin torpağıdır. Belə halda bələdiyyəyə və yerli icra hakimiyyətinə yazılı müraciət edin; mübahisə sizin sahənizə də toxunursa, məhkəməyə ayrıca iddia verə bilərsiniz.

Ölçmə xərcini kim ödəyir?

İlkin ölçməni adətən özünüz sifariş edib ödəyirsiniz. Məhkəmədə iddia təmin olunarsa, sübut toplamaq və ekspertiza üçün çəkdiyiniz xərclərin qonşudan tutulmasını tələb edə bilərsiniz.

Qonşu razılaşdı, sərhədi necə rəsmiləşdirək?

Razılaşmanı yazılı sənədlə təsdiqləyin. Torpaq zolağı bir sahibdən digərinə keçirsə, müqavilə bağlanmalı və dəyişiklik reyestrdə qeydə alınmalıdır.