Kommunal borca görə işıq, qaz, su kəsilməsi: nə vaxt qanunidir

İşdən qayıdırsınız: mənzildə işıq yoxdur, qonşuların isə pəncərəsi yanır. Sonra məlum olur ki, xətt «kommunal borc» səbəbilə kəsilib, halbuki son qəbzi keçən ay ödəmisiniz. Yaxud evi yenicə almısınız və qaz təchizatçısı keçmiş sahibin borcunu sizdən istəyir.

Təchizatı kəsmək hüququ kimdədir?

İşıq, qaz və su mənzilə təchizatçı ilə abonent arasında bağlanmış müqavilə əsasında verilir. Bu münasibəti Mülki Məcəllə, sahəvi qanunlar və Nazirlər Kabinetinin təsdiq etdiyi istifadə qaydaları tənzimləyir. Müqavilənin tərəfi kimdirsə, onu dayandırmaq hüququ da yalnız ondadır — yəni təchizatçıda.

MTK, idarəetmə şirkəti, qonşu və ya ev sahibi bu müqavilənin tərəfi deyil. Onlar öz tələblərini — xidmət haqqını, kirayə borcunu — kommunal xətti bağlamaqla ala bilməzlər. İdarəetmə şirkətlərinin tez-tez yol verdiyi bu pozuntunu MTK və bina xidmət haqları yazısında ayrıca izah etmişik.

Borca görə kəsmə nə vaxt qanunidir?

Abonent istehlak etdiyi enerjinin və suyun haqqını ödəməyə borcludur, ödəməmək isə təchizatın dayandırılması üçün əsas ola bilər. Lakin kəsmə cəza deyil, müqavilə üzrə son vasitədir. Onun qanuni sayılması üçün adətən bu şərtlər yoxlanılır:

1. Borc realdır və hesablaşma sənədləri ilə təsdiqlənir.
2. Abonent borc və onun ödənilməsi üçün verilən müddət barədə əvvəlcədən xəbərdar edilib.
3. Xəbərdarlıqda göstərilən müddətdə borc ödənilməyib.
4. Kəsmə məhz borcu olan abonentin xəttində aparılır.

Xəbərdarlığın forması və müddəti hər xidmət üzrə istifadə qaydalarında ayrıca müəyyən edilir. Dəqiq müddəti qaydanın mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın və ya təchizatçıdan yazılı soruşun.

Kartlı sayğac: kəsmə, yoxsa balansın bitməsi?

Ön ödənişli (kartlı) sayğaclarda vəziyyət fərqlidir. Burada təchizat ödənilmiş balans bitəndə avtomatik dayanır və bu, təchizatçının ayrıca kəsmə qərarı deyil. Mübahisə adətən başqa yerdə yaranır: köhnə borcun yeni ödənişlərdən tutulması, sayğacın düzgün işləməməsi, balansın səhv yüklənməsi. Belə hallarda ödəniş çekləri və sayğac göstəricilərinin fotosu əsas sübutdur.

Kəsmə nə vaxt qanunsuzdur: tipik hallar

Ən çox rast gəlinən qanunsuz praktika «kollektiv cəzadır»: binada borclular çox olduğu üçün bütöv girişin suyu və ya qazı bağlanır. Borcunu ödəyən abonent üçün bu, onunla bağlanmış müqavilənin birbaşa pozulmasıdır. Təchizatçı borcu konkret borcludan tələb etməli, qonşularını təzyiq vasitəsinə çevirməməlidir.

Xətt kəsilibsə: addım-addım nə etməli

1. Təchizatçının qaynar xəttinə zəng edib kəsmənin səbəbini soruşun və müraciətin qeydiyyat nömrəsini yazın.
2. Son ödəniş qəbzlərini, bank çıxarışını və ya tətbiqdəki ödəniş tarixçəsini toplayın.
3. Təchizatçıya yazılı ərizə verin: kəsmənin əsasını, hesablaşmanın üzləşdirilməsini (üzləşmə aktını) və təchizatın bərpasını tələb edin.
4. Cavab verilməzsə və ya cavab əsassızdırsa, sahəyə nəzarət edən dövlət qurumuna — işıq və qaz üzrə Energetika Nazirliyinə — şikayət edin.
5. Təchizatın bərpası və vurulmuş ziyanın ödənilməsi tələbi ilə rayon (şəhər) məhkəməsinə müraciət edin.

Ziyanı sübut etmək üçün kəsmə gününü, xarab olan ərzağı və zədələnən texnikanı sənədləşdirin: foto, çek, lazım olsa ustanın və ya ekspertin rəyi. Sonradan bu sənədləri yığmaq çox çətin olur.

Hesab səhvdirsə: borca necə etiraz etmək olar?

Mübahisələrin çoxu kəsmənin özü ilə deyil, məbləğlə bağlıdır. Tipik hallar: sayğac olmadan norma üzrə hesablama, sayğacın nasazlığı, ödənişin başqa abonent koduna yazılması, illərlə «unudulmuş» köhnə borcun birdən hesaba çıxması.

Etirazda üç şey tələb edin: hesablamanın əsası (hansı dövr, hansı göstərici, hansı tarif), üzləşmə aktı və lazım gələrsə sayğacın yoxlanılması. Mübahisəsiz hissəni ödəyin, mübahisəli hissəyə isə yazılı etiraz edin. Bu, kəsmə riskini azaldır və məhkəmədə vicdanlı abonent olduğunuzu göstərir.

Çox köhnə borclar üçün iddia müddəti keçmiş ola bilər. Təchizatçı məhkəməyə müraciət edərsə, müddətin keçdiyini məhkəmədə açıq şəkildə bildirin; müddətin necə hesablandığını iddia müddəti yazısında oxuya bilərsiniz.

Evi aldınız və ya miras qaldı: köhnə borc kimə aiddir?

Hüquqi baxımdan kommunal borc mənzilin deyil, onu yaradan abonentin öhdəliyidir. Başqasının borcu sizə yalnız öz razılığınızla keçə bilər. Praktikada isə təchizatçı hesabı yeni sahibin adına keçirərkən köhnə borcun ödənilməsini tələb edə bilər. Belə tələbə alqı-satqı müqaviləsini və reyestrdən çıxarışı göstərməklə yazılı etiraz edin: mülkiyyətiniz başlamazdan əvvəlki borc sizə aid deyil.

Ən təhlükəsiz yol alqı-satqıdan əvvəl üç xidmət üzrə borcun olmaması barədə arayış almaq və ya satıcının bu borcları ödəmək öhdəliyini müqaviləyə yazmaqdır.

Mənzil miras qalıbsa, qayda başqadır. Vərəsələr miras qoyanın borclarına, o cümlədən kommunal borcuna görə, onlara keçən əmlakın dəyəri həddində cavabdehdirlər. Mirası qəbul etməzdən əvvəl bu borcları öyrənin; sənədləşmənin mərhələləri vərəsəlik qaydası yazısındadır.

Həyat nümunələri

Kollektiv kəsmə. Səbinə beşmərtəbəli binada yaşayır və su haqqını hər ay bank tətbiqi ilə ödəyir. Girişdəki 20 mənzildən 8-nin borcu yığıldığı üçün təchizatçı bütöv girişin suyunu bağlayır. Səbinə ertəsi gün ödəniş tarixçəsini əlavə edərək yazılı ərizə verir, cavab gəlməyəndə eyni sənədlərlə yuxarı quruma şikayət edir. Bir həftə sonra onun mənzilinin təchizatı bərpa olunur.

Köhnə sahibin borcu. Rəşad Xırdalanda mənzil alıb. Qaz təchizatçısı hesabı onun adına keçirmək üçün keçmiş sahibin 340 manatlıq borcunu ödəməyi tələb edir. Rəşad alqı-satqı müqaviləsinin surətini əlavə edib yazılı etiraz verir, eyni vaxtda satıcı ilə danışır. Borcu satıcı özü ödəyir.

Tez-tez verilən suallar

Xəbərdarlıq etmədən işığı kəsə bilərlərmi?

Qəza, qaz sızması və həyat üçün təhlükə halları istisna olmaqla, borca görə kəsmədən əvvəl adətən xəbərdarlıq edilməlidir. Kartlı sayğacda isə balans bitəndə təchizat avtomatik dayanır.

Borcu ödədim, xətti nə vaxt qoşmalıdırlar?

Bərpanın müddəti və bunun üçün haqq tutulub-tutulmaması istifadə qaydalarında müəyyən edilir. Ödəniş çekini təqdim edib yazılı bərpa tələbi verin və müraciətin qeydiyyat nömrəsini saxlayın.

Kirayəçinin yaratdığı borca görə kim cavab verir?

Təchizatçı qarşısında abonent, adətən mənzilin sahibi, cavabdehdir. Kirayə müqaviləsində kommunal xərclərin kirayəçiyə aid olduğu yazılıbsa, ödədiyiniz məbləği sonra kirayəçidən tələb edə bilərsiniz.

Qanunsuz kəsmə nəticəsində xarab olan əşyalar üçün təzminat almaq olarmı?

Bəli, kəsmə qanunsuz olubsa, real ziyanın ödənilməsini məhkəmədə tələb etmək olar. Ziyanı çek, foto və lazım gələrsə ekspert rəyi ilə sübut edin.

Borcu hissə-hissə ödəmək mümkündürmü?

Bu, təchizatçının razılığından asılıdır. Ödəniş cədvəli barədə yazılı müraciət edin və razılaşma əldə olunarsa, onu mütləq sənədləşdirin.