Narkotik: şəxsi istifadə ilə cinayət miqdarı arasında sərhəd

Polis küçədə saxladığı gəncin cibindən kiçik bağlama çıxarıb və protokola «narkotik tərkibli maddə» yazıb. Ailənin ilk sualı budur: iş cərimə ilə bitəcək, yoxsa həbslə? Narkotik saxlama işlərində cavab üç şeydən asılıdır: maddənin növündən, dəqiq çəkisindən və onun nə üçün saxlanıldığından.

Üç sual: hansı maddə, nə qədər və nə üçün?

Narkotik işlərində hüquqi qiymət üç sualın cavabından asılıdır. Tapılan maddə nəzarət edilən narkotik vasitələr və psixotrop maddələr siyahısına daxildirmi? Onun dəqiq çəkisi nə qədərdir? Şəxs onu özü üçün saxlayırdı, yoxsa satmaq niyyətində idi?

İlk iki suala məhkəmə-kimyəvi ekspertiza cavab verir. Polis əməkdaşının «bu, marixuanadır» sözü sübut deyil: maddənin növü, tərkibi və çəkisi ekspert rəyi ilə müəyyən edilməlidir. Üçüncü sual isə ən mübahisəlisidir və ona tək bir sənəd yox, bütün sübutların məcmusu cavab verir.

«Az miqdar» harada bitir?

Cinayət Məcəlləsi bu həddi «şəxsi istehlak üçün zəruri olan miqdar» adlandırır, praktikada isə ona «az miqdar» deyilir. Bu miqdar, habelə xeyli və külli miqdarlar qanunla təsdiq edilmiş rəsmi siyahıda hər vasitə üçün ayrıca göstərilib. Heroin, marixuana, həşiş və metamfetamin üçün hədlər fərqlidir, çünki onların təsir gücü eyni deyil. Ona görə «neçə qram cinayətdir» sualının universal cavabı yoxdur: konkret maddənin həddini e-qanun.az-da rəsmi siyahıdan yoxlamaq lazımdır. Sosial şəbəkələrdə dolaşan «bu qədər qrama qədər problem olmur» tipli söhbətlərə etibar etməyin.

Şəxsi istifadə: inzibati xəta nə deməkdir?

Həkim təyinatı olmadan istehlaka və satış məqsədi olmadan az miqdarda saxlamaya görə İnzibati Xətalar Məcəlləsi inzibati tənbeh nəzərdə tutur; onun növünü və həddini e-qanun.az-da İXM-in cari mətnindən yoxlayın. İşə məhkəmə baxır. Bu yolun cinayət işindən əsas fərqi ondadır ki, inzibati tənbeh məhkumluq yaratmır; bunu inzibati cəza ilə cinayət cəzasının fərqi yazısında ətraflı izah etmişik.

Çəki az miqdarı keçən kimi vəziyyət kökündən dəyişir. Satış niyyəti olmasa belə, 234.1-ci maddə ilə cinayət işi başlanır, sanksiya isə azadlıqdan məhrumetməni də əhatə edir. Dəqiq cəza hədlərini Cinayət Məcəlləsinin cari mətnindən yoxlayın.

Orxanın cibindən bir bağlama çıxır. Ekspertiza maddənin marixuana olduğunu və çəkisinin həmin vasitə üçün müəyyən edilmiş az miqdar həddini keçmədiyini təsdiq edir. Nə tərəzi, nə yazışma, nə də bölünmüş paketlər var. Material inzibati xəta kimi məhkəməyə göndərilir. Eyni maddə həddən bir qədər çox olsaydı, Orxan artıq cinayət işi üzrə şübhəli şəxs olacaqdı.

Satış məqsədi: çəkidən çox, əlamətlər danışır

Satış məqsədi ilə əldə etmə, saxlama, daşıma və satış 234.4-cü maddə ilə cəzalandırılır və burada az miqdar istisnası yoxdur. Satış məqsədini istintaq sübut etməlidir, amma bunun üçün şəxsin etirafı tələb olunmur. Adətən bu əlamətlərə baxılır:

• maddənin kiçik, təxminən eyni çəkili bağlamalara bölünməsi;
• elektron tərəzi, qablaşdırma materialı, çoxlu boş paket;
• telefonda müştərilərlə yazışma, gizlədilmiş bağlamaların fotoları və koordinatları;
• izah olunmayan nağd pul və çoxsaylı kiçik köçürmələr;
• tibbi müayinədə şəxsin özünün istehlakçı olmadığının müəyyən edilməsi.

Samirin avtomobilində 20 kiçik bağlama, elektron tərəzi və 900 manat nağd pul tapılır. Telefonunda həyətlərdə gizlədilmiş bağlamaların fotoları və onları müxtəlif şəxslərə göndərdiyi mesajlar var. Ümumi çəki böyük olmasa da, istintaq əməli satış məqsədli kimi tövsif edir. Müdafiənin «özüm üçün idi» mövqeyi belə sübutların qarşısında zəif qalır.

Könüllü təhvil məsuliyyətdən azad edirmi?

Cinayət Məcəlləsi narkotik vasitəni könüllü təhvil vermiş şəxsin satış məqsədi olmadan əldə etmə və saxlamaya görə məsuliyyətdən azad edilməsini nəzərdə tutur. Könüllülük o deməkdir ki, şəxsin maddəni saxlamağa davam etmək imkanı var idi, amma özü hüquq-mühafizə orqanına müraciət edib onu təhvil verdi. Saxlanma və ya axtarış zamanı polisin tələbi ilə maddəni cibdən çıxarmaq praktikada könüllü təhvil sayılmır.

Bu güzəşt satış məqsədi olmayan əməllər üçün nəzərdə tutulub. Satış məqsədli işlərdə etiraf və istintaqa real kömək cəza təyin edilərkən yüngülləşdirici hal kimi nəzərə alına bilər. Təhvilin şərtlərini e-qanun.az-da Cinayət Məcəlləsinin cari mətnindən yoxlayın.

Saxlanma və axtarış zamanı nəyə diqqət etməli?

Narkotik işlərinin taleyi çox vaxt ilk saatlarda həll olunur. Sonradan «bağlamanı mənə atıblar» demək, protokolda bunu qeyd etməkdən qat-qat çətindir.

1. Vəkil tələb edin. Konstitusiyanın 61-ci maddəsinə görə tutulduğunuz andan vəkilin köməyindən istifadə etmək hüququnuz var. Vəkil gələnə qədər izahat verməməyi seçə bilərsiniz.
2. Protokolu diqqətlə oxuyun. Maddənin harada, nə vaxt və kimin iştirakı ilə tapıldığı dəqiq yazılmalıdır. Razı deyilsinizsə, bunu öz əlinizlə qeyd edin.
3. Axtarışın necə keçirildiyinə baxın. Axtarış və şəxsi baxış qanunun tələb etdiyi qaydada, protokolla və tələb olunan hallarda hal şahidlərinin iştirakı ilə aparılmalıdır.
4. Ekspertiza vəsatəti verin. Bağlamada barmaq izinin və DNT-nin olub-olmaması, əllərdən götürülmüş yaxmaların müayinəsi «atılma» iddiasını təsdiq və ya təkzib edə bilər.
5. Tibbi müayinədən qaçmayın. Onun nəticəsi istehlakçı olub-olmamağınızı göstərir və satış məqsədi məsələsində də rol oynayır.

Sükan arxasında və sərhəddə: əlavə risklər

Narkotik təsirində avtomobil idarə etmək ayrıca inzibati xətadır. 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə buna 600 manat cərimə və 5 bal tətbiq olunur, ciddi pozuntularda isə sürücülük hüququndan məhrumetmə də mümkündür. Oxşar pozuntuların hamısını sərxoş halda idarəetmə yazısında izah etmişik.

Narkotik vasitəni, o cümlədən tərkibində nəzarət edilən maddə olan dərmanı sərhəddən keçirmək qaçaqmalçılıq kimi ayrıca və xeyli ağır məsuliyyət yarada bilər; sərhədi qaçaqmalçılıqda inzibati xəta ilə cinayətin fərqi yazısında araşdırmışıq. Reseptlə satılan bəzi dərmanlar da psixotrop maddələr siyahısındadır. Onları reseptsiz, xüsusən çox miqdarda saxlamaq risklidir, ona görə resepti və ya həkim arayışını dərmanla birlikdə saxlayın.

Tez-tez verilən suallar

Narkotik istifadə etmək özlüyündə cinayətdirmi?

Xeyr. Həkim təyinatı olmadan istehlak inzibati xətadır. Cinayət məsuliyyəti maddənin əldə edilməsi, saxlanılması və dövriyyəsi ilə, miqdar və məqsəddən asılı olaraq yaranır.

Ekspertizanın müəyyən etdiyi çəki ilə razı deyiləm. Nə edə bilərəm?

Rəylə tanış olmaq, əlavə və ya təkrar ekspertiza tələb etmək hüququnuz var. Çəkinin qablaşdırma ilə birlikdə, yoxsa xalis ölçüldüyünü mütləq yoxlayın: hədd yaxınlığında cüzi fərq də tövsifi dəyişə bilər.

Evdə başqasına məxsus narkotik tapılsa, kim cavab verir?

Məsuliyyət maddəni faktiki saxlayan və ondan xəbəri olan şəxsə aiddir. Mənzil sahibi yalnız sahib olduğu üçün cavabdeh deyil; kimin xəbərdar olduğunu barmaq izləri, yazışmalar və ifadələr müəyyən edir.

Könüllü təhvil vermək üçün hara müraciət etməli?

Özünüz istənilən polis bölməsinə və ya digər hüquq-mühafizə orqanına müraciət edə bilərsiniz. Təhvil protokolla rəsmiləşdirilməlidir; müraciətdən əvvəl vəkillə danışmaq daha etibarlıdır.