Sərxoş halda idarəetmə: inzibati məsuliyyətdən cinayətə keçid

Dostunuzun toyundan qayıdırsınız, iki qədəh şərab içmisiniz və özünüzü tam ayıq hiss edirsiniz. Postda yol polisi sizi saxlayır və alkotesterə üfürməyi təklif edir. Sərxoş halda idarəetmə ilə bağlı əsas suallar məhz bu anda yaranır: nə qədər cərimə düşür, vəsiqə əldən gedirmi və iş hansı həddən sonra cinayət məsuliyyətinə çevrilir?

Sərxoş halda idarəetməyə görə cərimələr: 2026 cədvəli

Sükan arxasında sərxoşluqla bağlı pozuntular İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) bir neçə maddəsinə paylanıb. 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə məbləğlər belədir:

Cədvəl yalnız pul cəzasını göstərir. Sərxoş idarəetmə ciddi pozuntular sırasındadır, ona görə cərimə ilə yanaşı sürücülük hüququndan məhrumetmə də tətbiq oluna bilər. Məhrumetmənin müddəti Məcəllənin özündə müəyyən edilib — dəqiq rəqəmi e-qanun.az-da İXM-in qüvvədə olan mətnindən yoxlayın.

5 bal da sadəcə rəqəm deyil. Ballar il ərzində toplanır və qanunla müəyyən edilmiş həddi keçdikdə vəsiqə təhlükə altına düşür. Əvvəlki pozuntulara görə artıq balı olan sürücü üçün bir sərxoş idarəetmə epizodu həmin həddi birdən yaxınlaşdırır. Digər pozuntuların məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində toplamışıq.

Məhrumetməni kim tətbiq edir?

Sürücülük hüququndan məhrumetmə kimi xüsusi hüquqdan məhrum etmə tənbehini yalnız hakim tətbiq edir. Buna görə sərxoşluqla bağlı materiallar çox vaxt məhkəməyə göndərilir və siz iclasda izahat verə, sübut təqdim edə bilərsiniz. Vəsiqənin nə vaxt və necə qaytarıldığını sürücülük vəsiqəsindən məhrumetmə yazısında ayrıca izah etmişik.

Alkotestdən imtina etmək çıxış yoludurmu?

Bir çox sürücü düşünür ki, alkotesterə üfürməsə, sərxoşluğu sübut etmək mümkün olmayacaq. Qanunverici bu yolu əvvəlcədən bağlayıb: alkotestdən və ya tibbi müayinədən imtina ayrıca pozuntudur və cəzası sərxoş idarəetmə ilə eynidir — 400 manat və 5 bal.

Deməli, imtina heç nə qazandırmır, əksinə, müdafiə imkanını əlinizdən alır. Cihazın nəticəsi ilə razı deyilsinizsə, düzgün yol yoxlamadan qaçmaq yox, tibbi müayinədən keçməkdir. Tibbi müayinənin rəyi obyektiv sübutdur və sonrakı mübahisədə ona istinad etmək mümkündür.

Narkotik təsiri və sükanı sərxoşa vermək

Narkotik vasitələrin təsiri altında idarəetmə cədvəldəki ən yüksək cərimə ilə — 600 manat və 5 balla qiymətləndirilir. Burada sərxoşluğun növü sürücünün xeyrinə işləmir: reaksiyanı zəiflədən istənilən maddə yolda eyni təhlükə yaradır. Narkotik vasitənin özü ilə bağlı isə ayrıca məsuliyyət də yarana bilər, bu artıq yol hərəkəti qaydalarından kənar məsələdir.

İkinci ayrıca tərkib sükanı etibar edən şəxsə aiddir. Avtomobili sərxoş şəxsə idarə etməyə verən 100 manat cərimə ödəyir, hətta özü bir damla da içməyibsə.

Anar dostları ilə restorandan çıxır. Özü içməyib, amma yorğundur və açarı içkili dostu Samirə verir: «Evə 5 dəqiqəlik yoldur». Yolda onları saxlayırlar. Samir sərxoş idarəetməyə görə 400 manat cərimə və 5 bal alır, Anar isə avtomobili ona etibar etdiyi üçün 100 manat ödəyir. Yolda qəza baş versəydi, söhbət artıq bu məbləğlərdən getməyəcəkdi.

İnzibati xəta nə vaxt cinayətə çevrilir?

Qüvvədə olan cədvələ görə həm ilk, həm də təkrar sərxoş idarəetmə İXM ilə cəzalandırılır. Cinayət məsuliyyətinin əsas həddini pozuntunun nəticəsi — insanın sağlamlığına dəyən zərərin dərəcəsi — müəyyən edir.

Cinayət Məcəlləsi yol hərəkəti qaydalarının pozulmasını ehtiyatsızlıqdan insanın sağlamlığına az ağır və ya ağır zərər vurulmasına, yaxud ölümünə səbəb olduqda cinayət kimi qiymətləndirir. Bu əməllər ehtiyatsızlıqla törədilir: sürücü nəticəni istəmir, amma qaydanı pozaraq onun baş verməsinə şərait yaradır. Xəsarətin dərəcəsini məhkəmə-tibbi ekspertiza müəyyən edir və qəzadan sonra işin taleyini çox vaxt məhz ekspertiza rəyi həll edir. Dərəcələrin fərqini bədən xəsarətinin dərəcələri yazısında izah etmişik.

Sərxoş vəziyyət cinayət məsuliyyətindən azad etmir, «içkili idim» arqumenti müdafiə sayılmır. Praktikada alkoqol faktı sürücünün təqsirini sübut edən əsas dəlillərdən birinə çevrilir.

Mülki nəticə: sığorta pulu sizdən geri istəyə bilər

Qəzada zərərçəkənə dəyən ziyanı icbari sığorta ödəyir. Lakin sürücü sərxoş olubsa, sığorta şirkəti ödədiyi məbləği sonradan ondan tələb etmək, yəni reqres hüququ əldə edir. Nəticədə sərxoş sürücü cərimədən əlavə başqasının avtomobilinin təmir xərcini də öz cibindən ödəyə bilər.

Saxlanıldıqda necə davranmalı?

1. Sənədləri təqdim edin və sakit danışın: mübahisə və kobudluq yeni, ayrıca pozuntuya səbəb ola bilər.
2. Alkotesterə üfürməzdən əvvəl yeni, qablaşdırılmış müştükdən istifadə edildiyinə baxın və göstəricini öz gözünüzlə görün.
3. Nəticə ilə razı deyilsinizsə, bunu protokolda yazın və tibbi müayinə tələb edin.
4. Protokolun izahat hissəsini boş qoymayın: nə vaxt, nə içdiyinizi və ya içmədiyinizi qısa yazın.
5. Qərarın surətini alın və tarixi qeyd edin: şikayət müddəti surəti aldığınız gündən 10 gündür.

Kamran gecə yarısı saxlanılır. Alkotester sərxoşluq göstərir, Kamran isə axşam yalnız kvas içdiyini deyir. O, yoxlamadan imtina etmir, tibbi müayinəyə aparılmasını tələb edir və etirazını protokola yazdırır. Müayinənin rəyi alkotesterin nəticəsini təsdiqləməsə, bu, onun şikayəti üçün ən güclü sübut olacaq. İmtina etsəydi, heç bir sübutu olmadan 400 manat və 5 bal alacaqdı.

Tez-tez verilən suallar

Bir qədəh pivədən sonra sükana keçmək olarmı?

Qanun «bir qədəh» meyarını tanımır: sərxoşluq alkotester və ya tibbi müayinə ilə müəyyən edilir, orqanizmin reaksiyası isə hər kəsdə fərqlidir. Ən etibarlı qayda içdikdən sonra ümumiyyətlə sükana keçməməkdir.

Cəriməni ödəsəm, iş bitmiş sayılır?

Cərimənin ödənilməsi bal uçotunu silmir, sürücülük hüququndan məhrumetmə isə ayrıca məsələdir. Qərarla razı deyilsinizsə, surəti aldığınız gündən 10 gün ərzində şikayət verin.

Sükanı sərxoş dostuma versəm, mən də cərimələnirəm?

Bəli. Sərxoş şəxsə nəqliyyat vasitəsini idarə etməyə vermək ayrıca pozuntudur və 100 manat cərimə ilə nəticələnir (İXM 336.1).

Sərxoş sürücünün vurduğu ziyanı sığorta ödəyirmi?

Zərərçəkənə ödəniş icbari sığorta hesabına aparılır. Amma sığorta şirkəti bu məbləği sonradan reqres qaydasında sərxoş sürücüdən tələb edə bilər.