Evakuator və cərimə meydançası: nə vaxt qanunidir, haqq nə vaxt qaytarılır

İşdən çıxıb avtomobilinizi saxladığınız yerə qayıdırsınız, amma maşın yoxdur. İlk ağla gələn oğurluqdur, sonra məlum olur ki, onu evakuator aparıb və geri götürmək üçün cərimə meydançasında həm daşınma, həm də saxlanma haqqı ödəməlisiniz. Bəs evakuasiya nə vaxt qanunidir və cərimə ləğv edilsə, ödədiyiniz pul geri qaytarılırmı?

Evakuasiya nədir və cərimədən nə ilə fərqlənir?

Evakuasiya avtomobilin xüsusi texnika ilə yerindən götürülüb duracağa aparılması və orada saxlanılmasıdır. Gündəlik dildə «cərimə meydançası» deyilən yer hüquqi sənədlərdə adətən duracaq kimi keçir. Avtomobili oradan götürmək üçün sahibi iki xərci ödəyir: avtomobilin duracağa gətirilməsi və orada saxlanılması haqqını.

Evakuasiya cəza deyil. Cəza pozuntuya görə təyin edilən cərimədir, evakuasiya isə həmin pozuntu ilə bağlı görülən tədbirdir. Bu fərqin praktik nəticəsi böyükdür: pozuntu təsdiqlənməsə, evakuasiyanın da əsası aradan qalxır və ödənilmiş haqqın qaytarılması məsələsi yaranır.

Eyni hadisə adətən iki ödənişlə nəticələnir. Avtomobili səkidə saxladığı üçün evakuasiya olunan sürücü İXM 346.9 üzrə 60 manat cərimə ödəyir, adına 2 bal yazılır, daşınma və saxlanma haqqı isə bunun üstünə gəlir. Dayanma və parklanma pozuntularının digər məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində tapa bilərsiniz.

Evakuator avtomobili nə vaxt apara bilər?

Evakuasiya yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda və inzibati xəta ilə bağlı tətbiq oluna bilər. Praktikada avtomobil ən çox bu hallarda duracağa aparılır:

• avtomobil dayanma və durma qaydaları pozulmaqla saxlanılıb: səkidə, ikinci cərgədə, avtobus dayanacağında, yolayrıcında, əlillər üçün ayrılmış yerdə;
• avtomobil hərəkətə, piyadaların keçməsinə və ya başqa avtomobillərin çıxışına maneə yaradır;
• sürücü avtomobili idarə etməkdən kənarlaşdırılıb, məsələn, sərxoş olduğu və ya sürücülük vəsiqəsi olmadığı üçün, avtomobili aparmağa isə başqa sürücü yoxdur.

Hər dayanma pozuntusu avtomatik olaraq evakuasiya demək deyil. Evakuasiyanın hansı hallarda və hansı qaydada tətbiq edildiyini İXM-in və Nazirlər Kabinetinin müvafiq qaydalarının mətnindən, e-qanun.az-dan yoxlayın.

Əsas prinsip isə sadədir: pozuntu yoxdursa, evakuasiya da əsassızdır. Evakuasiya sənədləşdirilir və protokolu tərtib edən orqan sonradan haqqın qaytarılması barədə ərizəni də qəbul edir. Pozuntu barədə qərar isə şikayətin predmetidir: evakuasiyanın əsassız olduğunu göstərmək üçün məhz həmin qərardan şikayət verilir.

Pozuntu barədə məlumatı çox vaxt elektron bildirişdən öyrənəcəksiniz. 17 mart 2026-cı il tarixli qanunla dayanma, durma və parklanma qərarının surətini ön şüşəyə qoymaq tələbi ləğv edilib, elektron qərar alan şəxslərə bildiriş elektron çatdırılır. Təfərrüatları parklanma cərimələri 2026 yazısında izah etmişik.

Avtomobil yoxdur: onu necə tapmaq və geri almaq olar?

1. 102 nömrəsinə zəng edin. Avtomobil evakuasiya olunubsa, polis bunu və avtomobilin hansı duracağa aparıldığını bildirə bilər. Evakuasiya olunmayıbsa, dərhal oğurluq barədə məlumat verin.
2. Cərimələrinizi elektron yoxlayın: pozuntu barədə qərar orada görünəcək.
3. Duracağa sənədlərlə gedin: şəxsiyyət vəsiqəsi, sürücülük vəsiqəsi və avtomobilin qeydiyyat şəhadətnaməsi. Avtomobil sizin adınıza deyilsə, etibarnaməni də götürün. Tam siyahını əvvəlcədən dəqiqləşdirin.
4. Avtomobili təhvil almazdan əvvəl onu hər tərəfdən yoxlayın: kuzov, bamperlər, təkərlər, şüşələr, salondakı əşyalar. Zədə varsa, təhvil sənədində qeyd etdirin və foto çəkin.
5. Ödəniş qəbzlərini və təhvil sənədini saxlayın: haqqın qaytarılması üçün onlar lazım olacaq.

Avtomobili götürməyi təxirə salmayın. Saxlanma haqqı avtomobil duracaqda qaldıqca artır, qərar barədə bildiriş alındıqdan sonra yığılan hissə isə şikayət təmin edilsə belə qaytarılmır.

Haqq nə vaxt qaytarılır: iyul 2026 qaydası

Nazirlər Kabinetinin iyul 2026-da təsdiq etdiyi qaydaya görə, inzibati xəta üzrə icraata xitam verildikdə və ya şikayət təmin edildikdə avtomobilin duracağa gətirilməsi və saxlanılması üçün ödənilmiş haqq qaytarılır. Başqa sözlə, pozuntu təsdiqlənmirsə, onunla bağlı xərci də sürücü daşımır.

Qaydanın bir istisnası var: qərar barədə bildiriş alındıqdan sonra yığılan saxlanma haqqı qaytarılmır. Məntiqi aydındır: bildirişdən sonra avtomobili duracaqda saxlamaq artıq sizin seçiminizdir və bu seçimin xərci sizin üzərinizdə qalır.

Kamran avtomobilini binanın qarşısında, nişan və nişanlanma ilə parklanma üçün ayrılmış yerdə saxlayır. Avtomobil səkidə durmağa görə evakuasiya olunur, Kamran isə elektron bildirişlə İXM 346.9 üzrə 60 manat cərimə və 2 bal barədə qərar alır. O, avtomobili həmin gün duracaqdan götürür, qəbzləri saxlayır və nişanın, nişanlanmanın foto və videosu ilə məhkəməyə şikayət verir. Məhkəmə qərarı ləğv edir. Kamran məhkəmə qərarını aldıqdan sonra 15 iş günü ərzində protokolu tərtib edən orqana ərizə verir və daşınma, saxlanma üçün ödədiyi haqqın qaytarılmasını tələb edir.

Haqqın qaytarılması üçün ərizə: addım-addım

1. Xitam və ya şikayətin təmin edilməsi barədə qərarın surətini alın və aldığınız tarixi qeyd edin.
2. Ərizəni protokolu tərtib edən orqanın adına yazın: adınız, soyadınız, əlaqə məlumatlarınız, avtomobilin markası və qeydiyyat nişanı, evakuasiyanın tarixi və yeri, ödədiyiniz məbləğlər və tələbiniz.
3. Əlavələri hazırlayın: qərarın surəti, ödəniş qəbzləri, şəxsiyyət vəsiqəsinin surəti və pulun köçürüləcəyi bank hesabının rekvizitləri. Avtomobil sizin adınıza deyilsə, səlahiyyətinizi təsdiqləyən sənədi də əlavə edin.
4. Ərizəni verin və qəbul edildiyini təsdiqləyən qeydiyyat nömrəsini götürün.

Sənədlərin dəqiq siyahısını ərizəni verəcəyiniz orqandan əvvəlcədən dəqiqləşdirin. 15 iş günü hesablanarkən istirahət və bayram günləri nəzərə alınmır, amma ərizəni son günə saxlamayın.

Evakuasiyanı necə mübahisələndirmək olar?

Haqqın qaytarılması pozuntu barədə qərarın taleyinə bağlıdır, ona görə əsas iş həmin qərardan şikayətdir. Şikayət qərarın surətini aldığınız gündən 10 gün ərzində yuxarı orqana və ya məhkəməyə verilir. Evakuasiya ilə bağlı işlərdə ən çox bu arqumentlər işləyir:

• dayanmanı qadağan edən nişan yox idi və ya görünmürdü;
• yer nişan və nişanlanma ilə parklanma üçün ayrılmışdı;
• yolayrıcına qədər məsafə 5 metrdən çox idi;
• qərarda vaxt, yer və ya qeydiyyat nişanı səhv göstərilib.

Hər arqumenti hadisə yerindən foto və video ilə möhkəmləndirin. Şikayətin quruluşunu və sübutların təqdim edilməsini DYP və kamera cəriməsindən şikayət yazısında izah etmişik.

Evakuasiya zamanı avtomobil zədələnibsə

Evakuasiya zamanı avtomobil qaldırılır, bərkidilir və daşınır. Bu prosesdə bamper, təkər diskləri və ya alt hissə zədələnə bilər. Belə zərərin ödənilməsini mülki qaydada tələb etmək olar, amma tələbin taleyi zədənin məhz evakuasiya və ya saxlanma zamanı yarandığını sübut etməkdən asılıdır.

• Zədəni avtomobili təhvil alarkən aşkar edin və təhvil sənədində qeyd etdirin.
• Zədəni foto və videoya çəkin, mümkünsə şahid cəlb edin.
• Avtomobilin evakuasiyadan əvvəlki vəziyyətini göstərən fotolarınız varsa, saxlayın.
• Zərərin məbləğini müstəqil qiymətləndirmə ilə müəyyən etdirin və yazılı pretenziya verin; razılaşma olmasa, məhkəməyə müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

Evakuasiya haqqı nə qədərdir?

Haqq iki hissədən ibarətdir: avtomobilin duracağa gətirilməsi və orada saxlanılması. Saxlanma haqqı avtomobilin duracaqda qaldığı müddətdən asılıdır. Qüvvədə olan tarifləri duracaqda və rəsmi mənbələrdə yoxlayın.

Şikayətin nəticəsinə qədər avtomobili duracaqda saxlamaq olarmı?

Olar, amma bu, baha başa gələ bilər. Şikayət rədd edilsə, bütün saxlanma haqqını siz ödəyirsiniz, qərar barədə bildiriş alındıqdan sonra yığılan saxlanma haqqı isə şikayət təmin edilsə belə qaytarılmır. Avtomobili dərhal götürün, şikayəti isə paralel aparın.

Haqqın qaytarılması üçün ərizəni hara verməliyəm?

Protokolu tərtib edən orqana. Ərizə xitam və ya şikayətin təmin edilməsi barədə qərarı aldıqdan sonra 15 iş günü ərzində sənədlərlə birlikdə verilir.

Evakuasiyadan sonra avtomobildə cızıq gördüm. Nə etməli?

Zədəni avtomobili təhvil alarkən təhvil sənədində qeyd etdirin və foto çəkin. Sonra zərərin ödənilməsi barədə yazılı pretenziya verin, razılaşma olmasa, məhkəməyə müraciət edin.