Müqavilənin ləğvi ilə birtərəfli imtinanın fərqi

Səbinə 12 aylıq kirayə müqaviləsi bağlayıb, 5 ay sonra isə başqa şəhərdə iş tapır. Ev sahibinə «ayın sonunda çıxıram» yazır və məsələnin bitdiyini düşünür. Halbuki müqavilədən çıxmağın iki fərqli yolu var, müqavilənin ləğvi və birtərəfli imtina, onları qarışdıran tərəf isə asanlıqla özü pozuntuya yol verir.

Müqavilənin ləğvi: razılaşma və ya məhkəmə

Müqaviləni ləğv etməyin ən sadə yolu qarşı tərəflə razılaşmaqdır. Tərəflər müqaviləni birlikdə bağlayıblar və onu birlikdə dayandıra bilərlər, bunun üçün heç bir əsas göstərmək lazım deyil. Razılaşmanı müqavilənin özü ilə eyni formada rəsmiləşdirin: müqavilə yazılıdırsa, ləğv də yazılı olsun, notarial qaydada təsdiqlənibsə, ləğv də həmin formada.

Qarşı tərəf razı deyilsə, ləğvə yalnız məhkəmə qərarı ilə nail olmaq mümkündür. Məhkəmə bunun üçün qanuni əsas axtarır. Adətən bu, digər tərəfin müqaviləni ciddi pozmasıdır: pozuntu elədir ki, tərəf müqavilədən gözlədiyini xeyli dərəcədə itirir. Qanunda nəzərdə tutulmuş başqa hallar, məsələn, şəraitin əhəmiyyətli dəyişməsi də əsas ola bilər. Belə halda müqavilə məhkəmə qərarı qanuni qüvvəyə minəndən sonra ləğv olunmuş sayılır.

Səbinənin müqaviləsində vaxtından əvvəl çıxmaq barədə bənd yoxdur. Onun üçün düzgün yol ev sahibi Raufla ləğv barədə yazılı razılaşmadır. Tərəflər razılaşır: Səbinə daha bir ayın 600 manatlıq haqqını ödəyir, Rauf isə 600 manatlıq depoziti mənzilə baxdıqdan sonra qaytarır. Səbinə sadəcə çıxıb getsəydi, Rauf itkilərinin ödənilməsini tələb edə bilərdi. Kirayədə tipik mübahisələri kirayəçi və ev sahibi yazısında izah etmişik.

Birtərəfli imtina: yalnız icazə olanda

Birtərəfli imtina qarşı tərəfin razılığı və məhkəmə qərarı olmadan müqaviləyə xitam vermək imkanıdır. Bu, istisnadır: tərəf yalnız qanun və ya müqavilənin özü icazə verdikdə imtina edə bilər. İmtina bildirişlə həyata keçirilir və bildiriş qarşı tərəfə çatdığı andan qüvvəyə minir. Qanunda və ya müqavilədə xəbərdarlıq müddəti varsa, xitam həmin müddət bitəndə baş verir.

Qanunun belə hüquq verdiyi hallar az deyil. Mülki Məcəllə bəzi müqavilə növlərində, məsələn, tapşırıq və podratda, tərəflərdən birinə imtina hüququnu birbaşa tanıyır, adətən çəkilmiş xərclərin və ya görülmüş işin haqqının ödənilməsi şərtilə. Ən tanış nümunə isə əmək hüququndandır: işçi bir təqvim ayı əvvəl yazılı xəbərdarlıq edərək əmək müqaviləsinə xitam verə bilər və bunun üçün işəgötürənin razılığı tələb olunmur. Bu qaydanı öz arzusu ilə işdən çıxma yazısında ətraflı izah etmişik.

Nurlan ustaya 4 000 manatlıq mətbəx mebeli sifariş verib və 1 500 manat avans ödəyib. Müqavilədə yazılıb: sifarişçi yazılı bildirişlə imtina edə bilər, görülmüş işin dəyərini ödəmək şərtilə. İki həftə sonra Nurlan fikrini dəyişir və bildiriş göndərir. Usta artıq 1 000 manatlıq material kəsib hazırlayıb: bu məbləğ avansdan tutulur, qalan 500 manat Nurlana qaytarılır. Məhkəməyə ehtiyac yaranmır, çünki imtina hüququ əvvəlcədən razılaşdırılıb.

Müqavilənin ləğvi və birtərəfli imtina: müqayisə cədvəli

Xitamdan sonra nə qalır?

Hər iki yolun nəticəsi oxşardır: tərəflərin gələcək öhdəlikləri dayanır. Artıq icra edilmiş öhdəliklərin taleyi isə müqavilənin növündən asılıdır. Kirayədə keçmiş aylar üçün ödənilmiş haqq geri qaytarılmır, çünki kirayəçi həmin dövrdə mənzildən istifadə edib. Podratda görülmüş işin dəyəri ödənilir, qalan avans qaytarılır.

Xitam pozuntuya görə məsuliyyəti də silmir. Müqaviləyə xitam veriləndək baş vermiş gecikməyə görə dəbbə və ziyan tələbi saxlanılır. Ləğv və imtina etibarsızlıqla da eyni deyil: etibarsız əqd bağlandığı andan hüquqi nəticə yaratmır, burada isə qüsursuz bağlanmış müqaviləyə sonradan xitam verilir. Etibarsız əqdin növlərini əhəmiyyətsiz və mübahisə edilə bilən əqdin fərqi yazısında izah etmişik.

Müqavilədən düzgün çıxmaq üçün 4 addım

1. Müqaviləni oxuyun: imtina hüququ, xəbərdarlıq müddəti və cərimə bəndləri varmı?
2. Qanunun həmin müqavilə növü üçün imtina hüququ verib-vermədiyini yoxlayın.
3. İmtina hüququ varsa, yazılı bildiriş göndərin və çatdırılmasını sübut edin. Yoxdursa, qarşı tərəfə ləğv barədə razılaşma təklif edin.
4. Razılıq alınmırsa və ciddi pozuntu varsa, sübutları toplayıb məhkəməyə müraciət edin.

Tez-tez verilən suallar

Müqavilədə imtina barədə heç nə yazılmayıbsa, nə etməli?

Qanun həmin müqavilə növü üçün imtina hüququ vermirsə, ya qarşı tərəflə ləğv barədə razılığa gəlməli, ya da əsas varsa, məhkəməyə müraciət etməlisiniz. Bu halda birtərəfli «çıxıram» bildirişi müqaviləyə xitam vermir.

İmtina bildirişini necə göndərmək lazımdır?

Yazılı formada və çatdırılmasını sübut edən üsulla: imzaya qarşı təqdim etməklə, sifarişli poçtla və ya müqavilədə razılaşdırılmış elektron ünvana. Mübahisə yarananda məhz çatdırılma tarixi həlledici olur.

Müqavilə ləğv olunandan sonra dəbbə pulu tələb etmək olarmı?

Ləğvə qədər baş vermiş pozuntuya görə hesablanmış dəbbə, bir qayda olaraq, tələb oluna bilər. Xitamdan sonrakı dövr üçün isə yeni dəbbə hesablanmır, çünki öhdəlik artıq yoxdur.