Mənzildən qeydiyyatdan çıxarma: mülkiyyətçi kimi və necə çıxara bilər

Leyla nikahdan əvvəl aldığı mənzildə yaşayır, boşandığı keçmiş əri isə üç ildir başqa şəhərdədir, amma hələ də onun ünvanında qeydiyyatda qalır. Rasim isə təzəcə mənzil alıb və sənədlərdən məlum olur ki, əvvəlki sahibin xaricdə yaşayan oğlu hələ də orada qeydiyyatdadır. Hər iki mülkiyyətçi eyni sualla gəlir: mənzildən qeydiyyatdan çıxarma üçün kimə müraciət etmək lazımdır və başqasını onun razılığı olmadan çıxarmaq mümkündürmü?

Qeydiyyat nədir və nəyi vermir?

Yaşayış yeri üzrə qeydiyyat şəxsin harada yaşadığının inzibati uçotudur. Qeydiyyat mülkiyyət hüququ yaratmır: mənzildə qeydiyyatda olan şəxs bu faktla onun sahibinə çevrilmir, ona pay iddia edə bilmir. Mülkiyyətçi isə yalnız reyestrdən çıxarışda adı olan şəxsdir.

Digər tərəfdən, qeydiyyat çox vaxt mənzildən istifadə hüququnun əksidir. Mülkiyyətçi kimisə ailə üzvü kimi evə köçürüb qeydiyyata salıbsa, həmin şəxs orada yaşamaq hüququ qazanıb. Buna görə məhkəmədə mübahisə «qeydiyyat» sözü üzərində deyil, istifadə hüququ üzərində gedir. Məhkəmə soruşur: bu şəxsin bu mənzildə yaşamaq hüququ hələ də varmı?

Mülkiyyətçi kimi qeydiyyatdan çıxara bilər?

Cədvəldəki «bir qayda olaraq» ifadəsi təsadüfi deyil. Məhkəmə hər işdə konkret halları qiymətləndirir: şəxs mənzildən nə vaxt və niyə çıxıb, könüllü gedib, yoxsa ona evə girməyə mane olublar, orada əşyaları qalıbmı, tərəflər arasında yaşayış barədə razılaşma olubmu.

Ən sadə yol: könüllü qeydiyyatdan çıxma

Qeydiyyatdakı şəxs çıxmağa razıdırsa, məhkəməyə ehtiyac yoxdur. O, şəxsiyyət vəsiqəsi ilə qeydiyyat orqanına özü müraciət edir. Mülkiyyətçinin ərizəsi burada kifayət etmir: yetkin şəxsin qeydiyyatdan çıxması onun öz iradəsi ilə olur.

Şəxs xaricdədirsə, müraciətin etibarnamə ilə nümayəndə vasitəsilə edilməsi mümkün ola bilər — bunu qabaqcadan qeydiyyat orqanından dəqiqləşdirin. Etibarnaməni Azərbaycanın xaricdəki konsulluğunda tərtib etdirmək, ya da xarici notariusun sənədini apostil və ya konsul leqallaşdırması ilə rəsmiləşdirmək lazımdır. Danışıqlar gedirsə, bu variant məhkəmədən qat-qat sürətlidir.

Vəfat etmiş şəxs üçün qayda sadədir. Ölüm faktı dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra şəxs qeydiyyatdan çıxarılır, bunun üçün ölüm haqqında şəhadətnamə təqdim olunur. Ölüm faktı rəsmiləşdirilməyibsə, əvvəlcə ölüm faktının müəyyən edilməsi üçün ayrıca xüsusi icraat lazım ola bilər.

Məhkəmə yolu: hansı hallarda və necə

Şəxs könüllü çıxmırsa və ya ona əlaqə saxlamaq mümkün deyilsə, mülkiyyətçi məhkəməyə iddia verir. İddianın mahiyyəti adətən belədir: cavabdehin mənzildən istifadə hüququnu itirmiş hesab etmək və onu qeydiyyatdan çıxarmaq. Cavabdeh faktiki olaraq mənzildə yaşayırsa, iddia həm də onun mənzildən çıxarılmasını əhatə edir.

Mülkiyyətçinin keçmiş ailə üzvü

Mənzil mülkiyyətçinin şəxsi əmlakıdırsa — nikahdan əvvəl alınıb, hədiyyə edilib və ya miras qalıb — ailə münasibətləri bitəndən sonra keçmiş həyat yoldaşının orada yaşamaq hüququ, bir qayda olaraq, davam etmir, tərəflər arasında başqa razılaşma yoxdursa. Mənzil nikah dövründə alınıbsa, vəziyyət dəyişir: keçmiş həyat yoldaşı həmmülkiyyətçi ola bilər və onu qeydiyyatdan çıxarmaq əvəzinə əvvəlcə əmlakın bölgüsü məsələsi həll olunmalıdır. Bu fərqi ər-arvadın birgə əmlakının bölgüsü yazısında izah etmişik.

Əvvəlki mülkiyyətçi və onun qohumları

Mənzili almısınızsa, əvvəlki sahib və onun ailə üzvləri qeydiyyatdan çıxmalıdır. Ən etibarlı yol bunu alqı-satqı müqaviləsinə müddətlə yazmaqdır. Çıxmayıblarsa, yeni mülkiyyətçi məhkəməyə müraciət edir. Buna görə mənzilin qeydiyyatındakı şəxslərin siyahısını beh verməzdən əvvəl tələb etmək lazımdır.

Yetkinlik yaşına çatmayan uşaq

Uşağın yaşayış yeri, bir qayda olaraq, valideynlərinin yaşayış yeridir və məhkəmələr bu işlərdə xüsusilə ehtiyatlıdır. Qəyyumluq və himayə orqanı işə cəlb olunur, məhkəmə uşağın başqa yaşayış yerinin olub-olmadığını və onun maraqlarının pozulmadığını yoxlayır. Valideyn başqa ünvana köçübsə, uşağın qeydiyyatı da, adətən, onun yanına keçirilir.

İddianı necə hazırlamalı: sənədlər və sübutlar

1. Qeydiyyatdakı şəxsləri müəyyən edin. Mənzildə kimlərin qeydiyyatda olduğunu göstərən rəsmi arayış alın.
2. Mülkiyyət hüququnu təsdiq edin. Reyestrdən çıxarışı və mənzilin şəxsi və ya birgə əmlak olmasını göstərən sənədləri toplayın: alqı-satqı müqaviləsi, nikah və boşanma sənədləri.
3. Cavabdehin orada yaşamadığını sübut edin. Qonşuların şahid ifadələri, mənzil-istismar və ya bina xidmətinin arayışı, kommunal ödəniş qəbzləri, cavabdehin başqa ünvanda yaşadığını göstərən sənədlər və yazışmalar.
4. İddia ərizəsini yazın. Cavabdehin son məlum ünvanını göstərin. Mənzillə bağlı iddialar, bir qayda olaraq, mənzilin yerləşdiyi ərazi üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə verilir. Hazır mətn: mənzildən qeydiyyatdan çıxarılma haqqında iddia ərizəsi nümunəsi.
5. Dövlət rüsumunu ödəyin. Dəqiq məbləği məhkəmədən və ya e-qanun.az-da «Dövlət rüsumu haqqında» Qanundan yoxlayın.
6. Qətnaməni icraya yönəldin. Qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra onu qeydiyyat orqanına təqdim edin və çıxarılmanın faktiki aparıldığını yoxlayın.

Mübahisə keçmiş həyat yoldaşı ilə olduqda iddiadan əvvəl ilkin mediasiyanın sizin işə şamil olunub-olunmadığını dəqiqləşdirin: ailə mübahisələrində bu mərhələ 2021-ci ildən məcburidir.

Həyat nümunəsi. Rasim 2025-ci ildə mənzil alır. Müqavilədə satıcı oğlu Turalın 30 gün ərzində qeydiyyatdan çıxacağını öhdəsinə götürür, amma bu baş vermir, Tural isə xaricdədir və zənglərə cavab vermir. Rasim məhkəməyə iddia verir və alqı-satqı müqaviləsini, bina xidmətinin Turalın orada yaşamadığı barədə arayışını, iki qonşunun şahid ifadəsini təqdim edir. Məhkəmə Turalın mənzildən istifadə hüququnu itirmiş hesab edir və qüvvəyə minmiş qətnamə əsasında o, qeydiyyatdan çıxarılır.

Tez-tez edilən səhvlər

• Yalnız qeydiyyatdan çıxarmağı tələb etmək. İddianın əsas hissəsi istifadə hüququnun itirilməsidir. Qeydiyyatdan çıxarma ondan irəli gəlir.
• Sübutsuz iddia. «Burada yaşamır» demək kifayət deyil. Şahid, arayış və kommunal qəbzlər lazımdır.
• Cavabdehin könüllü getmədiyini nəzərə almamaq. Onun evə girməsinə maneə yaradılıbsa, məhkəmə getməni məcburi saya bilər.
• Birgə əmlakı şəxsi əmlak kimi təqdim etmək. Nikahda alınmış mənzil üzrə əvvəlcə bölgü məsələsini həll edin.
• Qətnaməni icraya yönəltməmək. Qüvvəyə minmiş qətnamə qeydiyyat orqanına çatmayanda şəxs uçotda qalmağa davam edir.

Tez-tez verilən suallar

Qeydiyyatda olan şəxs mənzilə pay iddia edə bilərmi?

Qeydiyyatın özü pay hüququ vermir. Şəxs yalnız başqa əsası olduqda iddia edə bilər: məsələn, mənzil nikah dövründə alınıbsa, keçmiş həyat yoldaşı qeydiyyata görə deyil, birgə əmlak qaydasına görə pay tələb edə bilər.

Cavabdehin ünvanı bilinmir, məhkəmə işə baxa bilərmi?

Bəli. İddia ərizəsində cavabdehin son məlum ünvanı göstərilir, məhkəmə onu qanunla müəyyən edilmiş qaydada çağırır. Qaydaya əməl edilibsə, cavabdehin gəlməməsi işə baxılmasına mane olmur.

Mülkiyyətçi vəfat edibsə, qeydiyyatdakı şəxsləri kim çıxarır?

Mirası qəbul etmiş və mülkiyyət hüququnu rəsmiləşdirmiş vərəsə mülkiyyətçinin hüquqlarını əldə edir. Mirasın rəsmiləşdirilməsi qaydasını qanun və vəsiyyət üzrə vərəsəlik yazısında izah etmişik.

Kirayəçi qeydiyyatdan çıxmırsa, nə etməli?

Kirayə müqaviləsinin müddəti bitibsə və ya müqaviləyə xitam verilibsə, kirayəçinin istifadə hüququ da bitir. O, könüllü çıxmırsa, qeydiyyatdan çıxarma məhkəmə qaydasında tələb olunur; müqavilənin surəti əsas sübut olacaq.