Məhkəmə əmri ilə iddia icraatının fərqi

Müştəri 3 400 manatlıq malı alıb, qaiməni imzalayıb, borcunu yazışmada da tanıyır, amma aylardır ödəmir. Belə borc üçün uzun məhkəmə prosesinə girmək məcburi deyil: bəzi hallarda məhkəmə əmri daha sürətli nəticə verir. Amma borclu etiraz edərsə, bu yol bağlanır, ona görə hansı yolu seçmək strateji qərardır.

Məhkəmə əmri nədir və necə işləyir?

Məhkəmə əmri sadələşdirilmiş prosedurdur. Tələbkar borcu təsdiq edən sənədlərlə birlikdə ərizə verir, hakim isə iclas keçirmədən, tərəfləri dinləmədən yalnız bu sənədləri yoxlayır. Sənədlər tələbi aydın təsdiq edirsə və onlardan hüquq haqqında mübahisə görünmürsə, əmr verilir.

Borclunun sözü sonra gəlir. Ona əmrin surəti göndərilir və o, qanunla müəyyən edilmiş müddətdə etiraz edə bilər. Etiraz olmasa, əmr icraya yönəldilir və qətnamə kimi icra olunur. Hansı tələblər üzrə əmr verilə biləcəyini və müddətləri Mülki Prosessual Məcəllə müəyyən edir; ərizə verməzdən əvvəl onları e-qanun.az-da yoxlayın.

Bu yol ilk növbədə yazılı borc sənədi olanlar üçün əlverişlidir: imzalı müqavilə, qaimə, üzləşmə aktı, borc qəbzi. Qəbzin necə tərtib olunduğunu borc qəbzi nümunəsi yazısında göstərmişik.

İddia icraatı nə vaxt qaçılmazdır?

İddia icraatı mülki prosesin tam formasıdır: iddia ərizəsi verilir, tərəflər iclasa çağırılır, sübutlar araşdırılır, şahidlər dinlənilir, ekspertiza təyin oluna bilər. Bu, uzun yoldur, amma mübahisəli tələb üçün yeganə yoldur. Onun mübahisəsiz işlərə baxılma qaydasından fərqini iddia icraatı ilə xüsusi icraatın fərqi yazısında izah etmişik.

Aşağıdakı hallarda birbaşa iddia ərizəsi verin:

• borclu borcun varlığını və ya məbləğini mübahisə edir;
• tələb yalnız pul deyil: əmlakın qaytarılması, müqavilənin ləğvi, müəyyən hərəkətə məcbur etmə;
• mənəvi ziyan və ya məbləği məhkəmənin qiymətləndirməsini tələb edən zərər istənilir;
• borcun yazılı sübutu yoxdur və ya natamamdır.

İddia yolunda ailə, əmək və kommersiya mübahisələrində məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir; bu vaxtı da planınıza daxil edin. Sübut toplamaqdan qətnamənin icrasınadək bütün yol borc verdim, qaytarmır yazısındadır.

Məhkəmə əmri və iddia icraatı: müqayisə cədvəli

Borclu etiraz edəndə nə baş verir?

Məhkəmə əmrinin həm gücü, həm də zəif yeri buradadır. Borclu vaxtında etiraz edərsə, əmr qüvvəsini itirir və tələbkar tələbini iddia icraatı qaydasında qaldırmalı olur. Tələb itmir, amma əmrə sərf olunmuş vaxt geri qayıtmır.

Əmr alan borclu üçün əsas vasitə apellyasiya deyil, əmri çıxarmış məhkəməyə verilən etirazdır. Etirazda qısa da olsa səbəbi göstərin: borcu artıq ödəmisinizsə, qəbzi və ya bank çıxarışını əlavə edin. Borcla razısınızsa, amma ödəmək imkanınız yoxdursa, etiraz sadəcə prosesi uzadacaq; tələbkarla hissə-hissə ödəniş barədə razılaşmaq daha real yoldur.

Hansını seçməli: Rauf və Səbinə

Rauf tikinti materialları satan şirkətin direktorudur. Alıcı şirkət 3 400 manatlıq malı imzalı qaimə ilə qəbul edib, üzləşmə aktında borcu tanıyıb, amma «pul yoxdur» deyərək ödəmir. Borc sənədlə təsdiqlənir və alıcı onu mübahisə etmir, ona görə Rauf üçün məhkəmə əmri ən sürətli yoldur. Alıcı etiraz etməzsə, məsələ bir dəfə də iclas keçirilmədən həll olunur.

Səbinə mebel ustasıdır və sifarişçidən qalan 2 000 manatı tələb edir. Sifarişçi isə şkafın ölçülərinin səhv olduğunu yazıb ödəməkdən imtina edir. Səbinə əmr üçün müraciət etsə, sifarişçi demək olar ki, etiraz edəcək və vaxt itəcək. Onun üçün düzgün yol birbaşa iddia ərizəsidir: işin keyfiyyəti ekspertiza ilə yoxlanıla bilər, bu isə yalnız iddia icraatında mümkündür.

Məhkəmə əmri üçün müraciət: addım-addım

1. Borcu təsdiq edən bütün sənədləri toplayın: müqavilə, qaimə, qəbz, üzləşmə aktı, borcun tanındığı yazışma.
2. Məbləği aydın göstərin: əsas borc ayrıca, dəbbə ayrıca. Şişirdilmiş dəbbə borclunu etiraz etməyə təhrik edə bilər.
3. Borclunun dəqiq ünvanını yazın: əmrin surəti ona çatmalıdır.
4. Dövlət rüsumunu ödəyin; məbləğini ərizə verməzdən əvvəl rəsmi mənbədən yoxlayın.
5. Etiraz müddəti bitdikdən sonra əmrin icraya yönəldilməsini izləyin.

Tez-tez verilən suallar

Məhkəmə əmri ilə mənəvi ziyan tələb etmək olarmı?

Xeyr. Mənəvi ziyanın məbləğini məhkəmə sübutları qiymətləndirərək müəyyən edir, bu isə mübahisəsiz tələb deyil. Belə tələb iddia ərizəsi ilə qaldırılır.

Əmr verilməsindən imtina edilərsə, nə etməli?

İmtina tələbin özünü həll etmir. Eyni tələblə iddia ərizəsi verə bilərsiniz; hakimin imtinaya səbəb kimi göstərdiyi məqamları iddiada ayrıca əsaslandırın.

Qüvvəyə minmiş məhkəmə əmri necə icra olunur?

Qətnamə kimi. İcra məmuru borclunun hesablarına və əmlakına qanunla nəzərdə tutulmuş icra tədbirlərini tətbiq edə bilər.