Hakimə etiraz: əsaslar və prosedur

İkinci iclasda öyrənirsiniz ki, hakim qarşı tərəfin vəkilinin yaxın qohumudur. Ya da hakim işə baxmağa başlamamış «iddianız onsuz da əsassızdır» deyir. Belə hallarda qanun sizə hakimə etiraz etmək hüququ verir, amma bu hüququn dəqiq əsasları, vaxtı və qaydası var.

Hakimə etiraz nədir və niyə var?

Hər kəsin müstəqil və qərəzsiz məhkəmə hüququ var; bu hüquq Konstitusiyada və Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasının 6-cı maddəsində təsbit olunub. Hakimə etiraz həmin hüququn konkret işdə işləyən prosessual vasitəsidir: tərəf qərəzsizliyinə şübhə etdiyi hakimin işdən kənarlaşdırılmasını tələb edir. Etiraz əsası olduqda hakim tərəflərin müraciətini gözləmədən özü də işdən çəkilməlidir.

Qərəzsizlik iki cür yoxlanılır. Subyektiv yanaşmada hakimin şəxsi qərəzinin olub-olmadığına baxılır. Obyektiv yanaşmada isə sual belədir: kənardan baxan ağlabatan insanda hakimin qərəzsizliyinə əsaslı şübhə yaranırmı? Məhkəmə təkcə ədalətli olmamalı, həm də ədalətli görünməlidir. Daxili yollar tükəndikdən sonra bu hüququn pozulması AİHM-ə şikayət üçün də əsas ola bilər; şikayət müddəti 4 aydır.

Etiraz yalnız hakimə yox, ekspertə, mütəxəssisə, tərcüməçiyə, prokurora və məhkəmə iclasının katibinə də bildirilə bilər.

Hakimə etirazın əsasları

Siyahının son bəndi açıqdır, amma bu, istənilən narazılığı əhatə etmir: şübhə konkret faktlara söykənməlidir. Kollegial tərkibdə bir-biri ilə qohum olan hakimlər də eyni işə baxa bilməz.

Hansı hallar etiraz üçün əsas deyil?

Hakimin vəsatətinizi rədd etməsi, sübutu qəbul etməməsi və ya iclası təxirə salmaması prosessual qərarlardır. Onlarla razılaşmamaq etiraz əsası deyil; belə qərarlar şikayət yolu ilə mübahisələndirilir. Hakimin başqa bir işdə sizin əleyhinizə qərar çıxarması da özlüyündə qərəz sübutu sayılmır.

Nigar ekspertiza təyin edilməsi barədə vəsatəti rədd olunandan sonra hakimə etiraz edir. Etiraz rədd edilir, çünki onun yeganə əsası hakimin prosessual qərarıdır. Nigarın düzgün yolu ekspertiza ilə bağlı arqumenti qətnaməyə verəcəyi apellyasiya şikayətində göstərmək idi. Əsassız və təkrar etirazlar isə prosesi uzatmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Etiraz necə və nə vaxt bildirilir?

1. Əsası dəqiq müəyyən edin və sübut toplayın: şəhadətnamə, reyestr çıxarışı, yazışma, audio və ya video.
2. Etirazı vaxtında bildirin: qayda olaraq iş mahiyyəti üzrə baxılmağa başlanana qədər. Sonradan etiraz yalnız onun əsası sonradan məlum olduqda mümkündür; bu halda əsası nə vaxt və necə öyrəndiyinizi göstərin.
3. Yazılı, əsaslandırılmış ərizə verin. İclasda şifahi bildirirsinizsə, protokola salınmasını xahiş edin.
4. Məhkəmə etirazı qərardadla həll edir. Etiraz təmin olunarsa, iş başqa hakimə verilir.
5. Rədd olunarsa, prosesdə iştirakı davam etdirin və arqumenti yuxarı instansiyada qaldırın.

Rövşən qardaşı ilə miras qalmış evin bölgüsü barədə mübahisə edir. İş mahiyyəti üzrə baxılmağa başlayandan sonra o öyrənir ki, hakim qardaşının vəkilinin doğma bacısıdır. Əsas sonradan məlum olduğu üçün Rövşən etiraz edə bilər: ərizəsində qohumluğu, bunu nə vaxt və necə öyrəndiyini göstərir, ortaq tanışın şahid qismində dindirilməsini xahiş edir.

Etiraz rədd edilərsə nə etməli?

Etirazın rədd edilməsi işin sonrakı hərəkətinə mane olmur, ona görə bu qərardaddan ayrıca şikayət yolu yoxdur. Qaydanın məntiqini qətnamə ilə qərardadın fərqi yazısında izah etmişik. Arqumentinizi qətnaməyə verəcəyiniz apellyasiya şikayətində əsaslandırın: qanunsuz tərkibdə çıxarılmış qərar yuxarı instansiyada ləğv üçün ciddi əsasdır. Şikayətin quruluşu mülki iş üzrə apellyasiya şikayəti nümunəsi yazısındadır.

Hakimə etirazı hakimdən intizam şikayəti ilə qarışdırmayın. Hakimin davranışından Məhkəmə-Hüquq Şurasına şikayət etmək olar, amma bu, intizam məsuliyyəti məsələsidir və konkret işin nəticəsini dəyişmir.

Tez-tez verilən suallar

Etiraz rədd olunsa, yenidən etiraz etmək olarmı?

Yeni əsas ortaya çıxarsa, bəli. Eyni əsasla təkrar etirazlar isə prosesi uzatmaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər.

Hakim özü işdən çəkilə bilərmi?

Bəli, etiraz əsası olduqda bu, onun vəzifəsidir. Hakim belə halı bildikdə tərəflərin etirazını gözləmədən özü-özünə etiraz etməlidir.

Hakimin tərəflə sosial şəbəkədə dost olması etiraz əsasıdırmı?

Özlüyündə həmişə yox. Həlledici olan münasibətin yaxınlığıdır: davamlı yazışma, ortaq biznes və ya ailəvi münasibət ağlabatan müşahidəçidə şübhə yaradırsa, bu, «digər hallar» əsasına sığa bilər.