Borca görə ölkədən çıxış qadağası: necə yoxlamalı və necə qaldırmalı

Hava limanında pasport nəzarətindən keçərkən sərhədçi bildirir ki, ölkədən çıxışınız müvəqqəti məhdudlaşdırılıb. Siz isə nə borcdan, nə də haqqınızda başlanmış icra icraatından xəbərdarsınız. Ölkədən çıxış qadağası çox vaxt məhz belə, ən pis anda üzə çıxır, halbuki onu səfərdən əvvəl yoxlamaq və qanuni yolla qaldırmaq mümkündür.

Qadağa nə vaxt və hansı əsasla qoyulur?

Konstitusiya qanuni əsaslarla ölkədə olan hər kəsə onun hüdudlarından kənara sərbəst getmək hüququ tanıyır. Bu hüquq yalnız qanunda birbaşa göstərilən hallarda və müvəqqəti olaraq məhdudlaşdırıla bilər. Borcla bağlı əsas budur: şəxs məhkəmə qərarı ilə üzərinə qoyulmuş öhdəliyin icrasından yayınır.

Praktikada məhdudiyyət icra icraatı çərçivəsində yaranır. Kreditor icra sənədini — məhkəmənin icra vərəqəsini, məhkəmə əmrini, notariusun icra qeydini və ya inzibati xəta haqqında qərarı — icraya təqdim edir. İcra məmuru borcluya borcu könüllü ödəmək üçün müddət verir. Bu müddətdə ödəniş edilməzsə, məcburi tədbirlər başlayır və ölkədən çıxışın müvəqqəti məhdudlaşdırılması onlardan biridir.

Deməli, borcun olması özlüyündə qadağa demək deyil. Borc əvvəlcə icra sənədi ilə rəsmiləşməli, sonra icraya yönəldilməlidir. Bankla, dostla və ya kommunal təchizatçı ilə mübahisə bu mərhələyə çatmayıbsa, borca görə sizə qarşı belə tədbir tətbiq edilə bilməz. Borcun məhkəmədə necə tələb edildiyini borc mübahisəsinin məhkəmə yolu yazısında izah etmişik.

Qadağanın mənbəyi həmişə borc olmur

Sərhəddə saxlanılan adam çox vaxt səbəbin borc olduğunu düşünür. Halbuki məhdudiyyət başqa əsasla da qoyula bilər və onu aradan qaldırmağın yolu məhz əsasdan asılıdır.

Sərhəd nəzarətində adətən yalnız məhdudiyyətin olduğu bildirilir, səbəbi barədə təfərrüat verilmir. Ona görə ilk iş əsası və onu tətbiq edən orqanı dəqiqləşdirməkdir: icra məmurunun qərarı ilə cinayət işi üzrə tətbiq edilmiş məhdudiyyətin aradan qaldırılma yolları tamamilə fərqlidir.

Səfərdən əvvəl qadağanı necə yoxlamaq olar?

Yoxlamanı bilet almazdan əvvəl edin, səfərə bir gün qalmış yox. Aşkar olunan məhdudiyyəti götürtmək vaxt aparır.

1. Elektron yoxlama. e-gov.az portalında Ədliyyə Nazirliyinin elektron xidmətlərinə baxın: icra icraatı və ölkədən çıxış məhdudiyyəti barədə məlumat adətən oradan əldə edilir. Xidmətin adı və giriş qaydası dəyişə bilər; onu tapmasanız, növbəti addıma keçin.
2. İcra şöbəsinə sorğu. Yaşadığınız yer üzrə icra şöbəsinə şəxsiyyət vəsiqəsi ilə yazılı müraciət edin və haqqınızda icra icraatının olub-olmadığını soruşun.
3. Borcun mənbəyini öyrənin. İcraat varsa, icra işinin nömrəsini, kreditoru, borcun məbləğini və icra sənədinin hansı qərar əsasında verildiyini yazın. Məhdudiyyət haqqında qərarın surətini tələb edin.
4. Əsas qərarı əldə edin. Borc məhkəmə qətnaməsinə əsaslanırsa, onun surətini qərarı çıxaran məhkəmədən alın: şikayət imkanlarını yalnız qərarın mətnini görəndən sonra qiymətləndirə bilərsiniz.

Ünvanınız dəyişibsə, xüsusilə diqqətli olun. Məhkəmə bildirişləri və icra sənədləri köhnə qeydiyyat ünvanına göndərilə bilər və siz prosesin bütün mərhələlərindən xəbərsiz qalarsınız.

Borcu ödədim: qadağa necə qaldırılır?

Ən çox yayılmış səhv budur: borc ödənilir, amma məhdudiyyət bazada qalır. Səbəb sadədir — məhdudiyyət borcun özü ilə deyil, qərarla qoyulub və onu da ayrıca qərarla götürmək lazımdır.

1. Borcu və icra ilə bağlı xərcləri icra məmurunun göstərdiyi rekvizitlərlə ödəyin, ödəniş qəbzini saxlayın.
2. Qəbzi icra məmuruna təqdim edin və məhdudiyyətin götürülməsi barədə yazılı ərizə verin. Ərizənin qəbulunu təsdiqləyən qeydi və ya nömrəni saxlayın.
3. Məhdudiyyətin götürülməsi haqqında qərarın surətini alın.
4. Səfərdən əvvəl məhdudiyyətin həqiqətən götürüldüyünü yenidən yoxlayın.

Borcu icra şöbəsindən yan keçərək birbaşa kreditora — məsələn, banka — ödəmisinizsə, kreditordan borcun tam ödənildiyi barədə yazılı arayış alın və onu icra məmuruna təqdim edin. Kreditorla ödəmə cədvəli barədə razılaşma əldə etmisinizsə, bu da məhdudiyyətin götürülməsi üçün əsas ola bilər; razılaşmanı mütləq yazılı rəsmiləşdirin.

Aliment borcu olanda

Aliment borcu xüsusi haldır, çünki öhdəlik hər ay yenidən yaranır. Aliment ödəməkdən qərəzli yayınma həm icra tədbirlərinə, o cümlədən ölkədən çıxışın məhdudlaşdırılmasına, həm də cinayət məsuliyyətinə səbəb ola bilər; bu barədə aliment ödəməyənin məsuliyyəti yazısında ətraflı danışmışıq. Məhdudiyyətin götürülməsi üçün yığılmış borc tam ödənilməlidir, yalnız cari ayın alimentini köçürmək kifayət etmir. Sonradan yenidən borc yaranarsa, məhdudiyyət təkrar tətbiq oluna bilər.

Qadağa əsassızdırsa: şikayət yolları

Məhdudiyyət həmişə qanuni olmur. Ən çox rast gəlinən hallar və həll yolları bunlardır:

• Qiyabi qətnamədən xəbəriniz yoxdur. Məhkəmə sizin iştirakınız olmadan qiyabi qətnamə çıxarıbsa, qanunda nəzərdə tutulmuş müddətdə onun ləğvi üçün ərizə verə bilərsiniz; qaydanı qiyabi qətnamənin ləğvi yazısında izah etmişik.
• Borc ödənilib, məhdudiyyət qalıb. Ödəniş sənədi ilə icra məmuruna yazılı müraciət edin. Cavab verilməzsə və ya əsassız imtina edilərsə, icra məmurunun hərəkətsizliyindən məhkəməyə şikayət verin.
• Başqasının borcu sizə yazılıb. Ad və soyad eyniliyi səbəbilə səhv baş verə bilər. Şəxsiyyət vəsiqənizi və FİN kodunuzu təqdim edib səhvin düzəldilməsini tələb edin.
• Könüllü icra imkanı verilməyib. Borcu könüllü ödəmək üçün müddət verilmədən tətbiq edilmiş məcburi tədbirin qanuniliyini də şikayət yolu ilə yoxlatmaq olar.

İcra məmurunun hərəkət və qərarlarından şikayət üçün qanunla qısa müddət müəyyən edilib. Dəqiq müddəti e-qanun.az-da «İcra haqqında» Qanunun mətnindən yoxlayın və məhdudiyyətdən xəbər tutan kimi hərəkətə keçin. Qanunsuz məhdudiyyət sizə maddi ziyan vurubsa — yanmış bilet, pozulmuş iş səfəri — onun ödənilməsini məhkəmə qaydasında tələb etmək imkanını da nəzərdən keçirin.

İki həyat nümunəsi

Hava limanında öyrəndi. Kamran Antalyaya uçmaq üçün hava limanına gəlir və sərhəd nəzarətində ölkədən çıxışının məhdudlaşdırıldığını öyrənir. Məlum olur ki, köhnə ünvanına göndərilmiş iddia üzrə mobil operatora 230 manat borcun ödənilməsi barədə qiyabi qətnamə çıxarılıb və bir il əvvəl icra icraatı başlanıb. Kamran ertəsi gün icra şöbəsində borcu ödəyir və məhdudiyyətin götürülməsi haqqında qərarın surətini alır. Bilet isə yanır, halbuki səfərdən bir ay əvvəl aparılmış yoxlama bu itkinin qarşısını alardı.

Borc ödənilib, qadağa qalıb. Nərgiz kredit borcunu bankla razılaşaraq birbaşa banka ödəyir, amma icra şöbəsinə məlumat vermir. Bir ay sonra səfərdən əvvəl yoxlayanda məhdudiyyətin qüvvədə qaldığını görür. Bankdan borcun tam ödənildiyi barədə arayış alıb ərizə ilə icra məmuruna təqdim edir və məhdudiyyət götürülür.

Tez-tez verilən suallar

Qadağa nə qədər müddətə qoyulur?

Qadağa müvəqqəti tədbirdir. O, borc ödənilənə, kreditorla razılaşma əldə olunana və ya icra icraatına xitam verilənə qədər qüvvədə qalır.

Həyat yoldaşımın borcuna görə mənim çıxışım məhdudlaşdırıla bilərmi?

Xeyr. Məhdudiyyət yalnız icra sənədində borclu kimi göstərilən şəxsə tətbiq edilir, ailə üzvlərinin ölkədən çıxışı onun borcuna görə məhdudlaşdırılmır.

Qadağa ölkə daxilində səfərlərə təsir edirmi?

Xeyr. Məhdudiyyət yalnız ölkədən getmək hüququna aiddir, ölkə daxilində sərbəst hərəkət etmək hüququnuz saxlanılır.

Qadağa götürüldükdən sonra nə vaxt uça bilərəm?

Qərar sərhəd nəzarəti orqanlarının məlumat bazasına çatandan sonra. Bu, həmişə dərhal baş vermədiyi üçün bilet almazdan əvvəl məhdudiyyətin götürüldüyünü yenidən yoxlayın.

Borcun bir hissəsini ödəsəm, qadağa götürülürmü?

Qismən ödəniş özlüyündə kifayət deyil. Kreditorla qalan hissənin ödənilmə qaydası barədə yazılı razılaşma əldə edib onu icra məmuruna təqdim etsəniz, məhdudiyyətin götürülməsi məsələsini qaldıra bilərsiniz.