İcra məmuru hansı əmlakı ala bilməz: toxunulmaz əmlak və maaşdan tutulma həddi

Maaş kartınıza pul köçürülür, bir saat sonra isə bankdan mesaj gəlir: hesab icra məmurunun qərarı ilə həbs olunub, kartdan heç nə çıxarmaq olmur. Başqa bir ssenari: icra məmuru evə gəlib əşyaları siyahıya almağa hazırlaşır. Belə anlarda ilk sual budur: icra məmuru borca görə nəyi götürə bilər və maaşdan tutulma həddi nə qədərdir?

İcra məmuru nə vaxt və nəyə tutma yönəldə bilər?

İcra məmurunun işə başlaması üçün icra sənədi lazımdır. Çox vaxt bu, qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qətnaməsi əsasında verilmiş icra vərəqəsidir. İcra icraatı başlananda borcluya adətən borcu könüllü ödəmək üçün müddət verilir; bu müddətdə ödəniş edilməzsə, məcburi tədbirlər başlayır. Borcun məhkəmədə necə sübut edildiyini borcun məhkəmə yolu ilə tələb edilməsi yazısında izah etmişik.

Praktikada icra məmuru əvvəlcə ən asan alınan vəsaitə — bank hesablarına və gəlirə — müraciət edir. Pul çatmırsa, daşınar və daşınmaz əmlak siyahıya alınır, qiymətləndirilir və satılır. Borc ödənilmədikcə borclunun ölkədən çıxışı da müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər; bu tədbiri necə yoxlamaq və qaldırmaq olar, borca görə ölkədən çıxış qadağası yazısındadır.

Bütün bu tədbirlər yalnız borclunun özünə məxsus əmlaka aid ola bilər. Həyat yoldaşının, valideynlərin, uşaqların şəxsi əmlakı onun borcunu ödəmək üçün götürülə bilməz.

Tutma yönəldilə bilməyən əmlak

Qanun borclunu və ailəsini yaşamaq üçün zəruri olandan məhrum etməyə imkan vermir. «İcra haqqında» Qanunda borclu fiziki şəxsə məxsus olan və tutma yönəldilə bilməyən əmlakın siyahısı var. Onun məntiqi sadədir: gündəlik həyat üçün zəruri olan qorunur, dəbdəbə və artıq əmlak isə borcun ödənilməsinə yönəldilir.

Yeganə mənzilin qorunması mütləq deyil. Mənzil bank kreditinin təminatı kimi ipoteka qoyulubsa, ipoteka saxlayan ona tutma yönəldə bilər, çünki girov məhz bunun üçün qoyulur. Borclunun ikinci mənzili, bağ evi və ya kommersiya obyekti varsa, onlar ümumi qaydada satışa çıxarıla bilər.

Ən çox mübahisə ev əşyaları ətrafında yaranır. Çarpayı, soyuducu, masa, uşaq əşyaları adi məişət ehtiyacıdır. Bahalı zinət əşyaları, kolleksiya əşyaları, eyni təyinatlı artıq texnika isə qorumadan kənarda qala bilər. Sərhəd hər konkret halda qiymətləndirilir, ona görə razı olmadığınız əşyanı siyahıya alma aktında mütləq qeyd etdirin. Tam siyahını e-qanun.az-da «İcra haqqında» Qanunun mətnindən yoxlaya bilərsiniz.

Maaşdan tutulma həddi: nə qədər tuta bilərlər?

Borclu işləyirsə, icra məmuru icra sənədini işəgötürənə göndərir və tutma hər ay birbaşa maaşdan aparılır. Tutulma vergilər və məcburi ödənişlər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən hesablanır. Qanun tutulmaların ümumi həddini məhdudlaşdırır ki, borclunun əlində yaşamaq üçün vəsait qalsın.

Həd borcun növündən asılıdır. Yetkinlik yaşına çatmayan uşaqlar üçün aliment tutularkən əmək haqqından tutulmaların ümumi həddi 70%-ə çata bilər. Bank krediti, adi borc və digər mülki borclar üzrə həd bundan aşağıdır; dəqiq faizi e-qanun.az-da «İcra haqqında» Qanunun mətnindən yoxlayın.

Borclunun bir neçə borcu varsa, tələblər növbəlilik qaydası ilə ödənilir və aliment tələbləri ilk növbədə təmin olunur. Yəni maaşdan əvvəlcə uşağın payı tutulur, digər kreditorlar isə ümumi həddən qalan hissə hesabına ödəniş alır.

Pensiya, təqaüd və digər müntəzəm gəlirlərdən də tutulma eyni prinsiplə, həddə riayət olunmaqla aparılır. Bəzi ödənişlər — əsasən məqsədli sosial ödənişlər və kompensasiyalar — isə ümumiyyətlə tutmaya yönəldilmir; onların siyahısı da qanundadır.

Maaş kartı həbs olunubsa: addım-addım

Ən çox şikayət edilən vəziyyət budur: icra məmuru bank hesablarına həbs qoyur və maaş kartı tamamilə bloklanır. Halbuki maaş hesaba köçürüləndən sonra da əmək haqqıdır və onun üçün müəyyən edilmiş tutulma həddi qorunmalıdır.

1. Bankdan həbsin əsasını — icra məmurunun qərarını və icra işinin nömrəsini — öyrənin.
2. İşəgötürəndən hesaba köçürülən vəsaitin əmək haqqı olduğunu təsdiqləyən arayış alın.
3. İcra məmuruna yazılı ərizə verin: tutulmanın işəgötürən vasitəsilə, qanuni həddə aparılmasını və kartdakı həbsin buna uyğun məhdudlaşdırılmasını xahiş edin.
4. Cavab verilməzsə və ya əsassız imtina edilərsə, icra məmurunun hərəkətindən yuxarı icra orqanına və ya məhkəməyə şikayət verin.

Şikayət üçün qanunla qısa müddət müəyyən edilib, ona görə hərəkətdən xəbər tutan kimi tələsin. Dəqiq müddəti «İcra haqqında» Qanundan yoxlayın.

Ailə üzvlərinin əmlakı və siyahıya alma

Borclu valideynlərinin evində yaşayırsa, oradakı əşyalar avtomatik onun sayılmır. Səhvən siyahıya alınmış əmlakın sahibi — ana, qardaş, həyat yoldaşı — əmlakın həbsdən azad edilməsi haqqında məhkəməyə iddia verə bilər. Mülkiyyəti sübut etmək üçün alış çeki, müqavilə, bank ödənişi kimi sənədlər lazımdır.

Ər-arvadın nikah dövründə əldə etdiyi əmlak isə birgə mülkiyyətdir. Borc yalnız birinin şəxsi borcudursa, kreditor bütöv əmlaka deyil, borclunun payının ayrılmasına və həmin paya tutma yönəldilməsinə nail ola bilər. Bu rejimin necə işlədiyini birgə və paylı mülkiyyətin fərqi yazısında izah etmişik.

Siyahıya alma hal şahidlərinin iştirakı ilə aparılır və akt tərtib olunur. Aktı imzalamazdan əvvəl diqqətlə oxuyun, etirazınızı — əşyanın sizə məxsus olmadığını və ya qorunan əmlak olduğunu — aktda yazın və surətini tələb edin.

İki həyat nümunəsi

Maaş kartı. Səidə bank kreditini ödəmədiyi üçün məhkəmə borcun alınması barədə qətnamə çıxarıb. İcra məmuru onun bütün hesablarına həbs qoyur və maaş kartına köçürülən 850 manatın hamısı donur. Səidə işəgötürəndən arayış alıb icra məmuruna ərizə verir. Növbəti aydan tutulma işəgötürən vasitəsilə qanuni həddə aparılır, qalan maaş isə kartda sərbəst qalır.

Ananın televizoru. Anar valideynlərinin evində yaşayır və onun borcuna görə icra məmuru evdəki televizoru və noutbuku siyahıya alır. Televizoru Anarın anası Zərifə xanım iki il əvvəl öz kartı ilə alıb. Zərifə xanım bank çıxarışı və zəmanət talonu ilə əmlakın həbsdən azad edilməsi haqqında iddia verir, məhkəmə televizoru siyahıdan çıxarır. Anara məxsus noutbuk isə satışa yönəldilir.

Tez-tez verilən suallar

Borca görə yeganə mənzilimi sata bilərlərmi?

Qayda olaraq, xeyr: borclunun və ailəsinin daimi yaşadığı yeganə mənzil tutmadan qorunur. İstisna mənzilin ipoteka qoyulmasıdır — bu halda ipoteka saxlayan ona tutma yönəldə bilər.

Pensiyadan borc tutula bilərmi?

Bəli, pensiya da gəlir kimi tutmaya yönəldilə bilər, amma yalnız qanuni həddə. Pensiyanın hamısını tutmaq qanuna ziddir.

Həyat yoldaşımın avtomobilini mənim borcuma görə ala bilərlərmi?

Avtomobil onun şəxsi əmlakıdırsa — nikahdan əvvəl alınıb, hədiyyə və ya miras kimi keçibsə — xeyr. Nikah dövründə alınıbsa, birgə mülkiyyətdir və kreditor sizin payınızın ayrılmasını tələb edə bilər.

İşəgötürən maaşdan tutulma aparmaqdan imtina edə bilərmi?

Xeyr. İcra sənədini alan işəgötürən tutulmanı aparıb vəsaiti göstərilən hesaba köçürməlidir. İcra məmurunun bu tələbini yerinə yetirməmək İXM-in 528.1-ci maddəsi ilə məsuliyyət yaradır.

Borcu hissə-hissə ödəmək mümkündürmü?

Kreditorla ödəmə cədvəli razılaşdırıla bilər. Razılaşma olmasa, maddi vəziyyətinizi sübut edən sənədlərlə məhkəmədən qətnamənin icrasına möhlət verilməsini və ya hissə-hissə icrasını xahiş edə bilərsiniz.