Kredit ödənilmir: gecikmə mərhələləri, girov və zaminin məsuliyyəti

İşdən çıxmısınız və ya gəliriniz azalıb, kreditin iki aylıq ödənişi artıq gecikib. Bankdan hər gün zəng gəlir, zamin durmuş qardaşınıza da xəbərdarlıq göndərilib. «Kredit ödənilmir, indi nə olacaq?» sualının cavabı gecikmənin hansı mərhələdə olduğundan asılıdır və hər mərhələdə sizin də hüquqi imkanlarınız var.

Kredit ödənilmədikdə nə baş verir: 5 mərhələ

Mərhələlərin sürəti bankdan və müqavilədən asılıdır, amma ardıcıllıq, bir qayda olaraq, belədir:

İlk gecikmə: faiz, dəbbə və bankın zəngləri

Ödəniş günü keçən kimi kredit müqaviləsi dayanmır. Əsas borca faiz hesablanmağa davam edir, üstəlik gecikdirilmiş hər gün üçün müqavilədə yazılmış dəbbə hesablanır. Dəbbənin dərəcəsi kredit müqaviləsində göstərilir — onu tapıb oxuyun.

Müqavilədə nəzərdə tutulubsa, bank eyni bankdakı digər hesablarınızdan, məsələn maaş kartından, gecikmiş məbləği avtomatik silə bilər. Maaş hesabı ilə kredit eyni bankdadırsa, borc növbəti maaş gələn kimi silinə bilər.

Bankın borcu xatırlatmaq hüququ var: zəng, SMS, yazılı bildiriş. Hədə, təhqir, gecə saatlarında narahat etmək, borc barədə məlumatı iş yoldaşlarınıza və ya qonşulara yaymaq isə qanuni hüdudlardan kənardır; sonuncu bank sirrinin pozulması kimi də qiymətləndirilə bilər.

Gecikmə kredit tarixçənizdə də iz qoyur. Bank məlumatı kredit bürosuna ötürür və bu qeyd, borcu sonradan tam ödəsəniz belə, növbəti illərdə yeni kredit almağı çətinləşdirir.

Restrukturizasiya: bankla danışmaq niyə ilk addımdır

Ən çox edilən səhv susmaqdır: telefonu açmamaq, bankdan gələn məktubları oxumamaq. Bu, heç nəyi dayandırmır, yalnız dəbbəni artırır və danışıq imkanını azaldır. Ödəmə çətinliyi yaranan kimi banka yazılı müraciət edin:

1. Çətinliyin səbəbini qısa yazın və onu təsdiqləyən sənədi əlavə edin: işdən çıxma əmri, gəlirin azalması barədə arayış.
2. Konkret təklif verin: kredit müddətinin uzadılması, bir neçə aylıq güzəşt dövrü və ya aylıq ödənişin azaldılması.
3. Müraciətin qəbul olunduğunu sübut edin: surətinə qəbul tarixini yazdırın və ya elektron müraciətin nömrəsini saxlayın.
4. Razılaşma əldə olunarsa, yeni ödəmə cədvəli ilə müqaviləyə əlavəni imzalayın.

Bank restrukturizasiyaya, bir qayda olaraq, borclu deyil, amma çox vaxt razılaşır: məhkəmə və icra onun üçün də vaxt və xərc deməkdir. Razılaşma alınmasa belə, yazılı müraciət məhkəmədə vicdanlı borclu olduğunuzu göstərəcək. Köhnə krediti bağlamaq üçün daha yüksək faizlə yeni kredit götürmək isə çox vaxt problemi yalnız təxirə salır.

Borcun vaxtından əvvəl tələbi, məhkəmə və icra

Kredit müqavilələrinin əksəriyyətində yazılır ki, ödəmə cədvəli pozulduqda bank kreditin qalan hissəsinin bütövlükdə vaxtından əvvəl qaytarılmasını tələb edə bilər. Bu tələb göndəriləndən sonra artıq aylıq ödəniş yox, bütün qalıq borc, hesablanmış faiz və dəbbə ödənilməli olur.

Borc yenə ödənilmirsə, bank məhkəməyə iddia verir. Məhkəmədə passiv qalmayın: bankın hesablamasını yoxlayın, bütün ödənişlərinizin nəzərə alındığına baxın, qeyri-mütənasib dəbbənin azaldılmasını xahiş edin. Məhkəmə öhdəliyin pozulmasının nəticələrinə açıq-aşkar uyğun gəlməyən dəbbəni azalda bilər. Borc mübahisəsinin məhkəmə mərhələsini borcun məhkəmə yolu ilə tələb edilməsi yazısında ətraflı izah etmişik.

Qətnamə qanuni qüvvəyə mindikdən sonra icra icraatı başlanır. İcra məmuru bank hesablarına, maaşa və əmlaka tutma yönəldir, borc ödənilmədikcə ölkədən çıxışınızı müvəqqəti məhdudlaşdıra bilər. Maaşdan tutulma yalnız qanuni həddə aparılır, ailənin yeganə yaşayış yeri kimi bəzi əmlak növləri isə — girov predmeti deyilsə — tutmadan qorunur.

Girov: mənzil və ya avtomobil təminatdadırsa

Kredit girovla təmin olunubsa, borc ödənilmədikdə bank girov predmetinə tutma yönəldə bilər. Bu, qanunla və müqavilə ilə müəyyən edilmiş qaydada aparılır, əmlak adətən hərracda satılır. Satışdan əldə edilən puldan bankın tələbi və xərclər ödənilir, artıq qalan məbləğ sizə qaytarılır. Mənzilin ailənin yeganə yaşayış yeri olması onu ipoteka üzrə tutmadan qorumur.

Hərrac qiyməti çox vaxt bazar qiymətindən aşağı olur. Ona görə bankın razılığı ilə əmlakı özünüz satıb borcu bağlamaq, adətən, daha sərfəlidir. Girovun və ipotekanın necə işlədiyini girov ilə ipotekanın fərqi yazısında ayrıca izah etmişik.

Zaminin məsuliyyəti: borclu ödəməyəndə nə gözləmək lazımdır

Zaminlik müqaviləsi yazılı formada bağlanır və zamin onu imzalayanda başqasının borcu üçün öz əmlakı ilə cavab verməyi öhdəsinə götürür. Bank müqavilələrində adətən zaminin borclu ilə birlikdə — solidar — məsuliyyət daşıdığı yazılır. Bu o deməkdir ki, bank borcu əvvəlcə borcludan almağa çalışmadan birbaşa zamindən tələb edə bilər.

Müqavilədə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, zamin borclu ilə eyni həcmdə — əsas borc, faiz, dəbbə və məhkəmə xərcləri daxil olmaqla — cavab verir. Zaminlik müqaviləsində məsuliyyətin həddi göstərilibsə, bank ondan artığını tələb edə bilməz. Ona görə bankdan tələb gələndə ilk iş müqavilənin mətnini oxumaqdır.

Borcu ödəyən zamin boş əllə qalmır: ödədiyi məbləği borcludan tələb etmək hüququ qazanır. Bu hüququn necə həyata keçirildiyini zaminin riskləri və reqres hüququ yazısında ətraflı izah etmişik. Girovla zaminliyi qarışdırmayın: başqasının krediti üçün yalnız əmlakını girov qoyan şəxs, zaminlik müqaviləsi imzalamayıbsa, borca yalnız həmin əmlakla cavab verir.

Həyat nümunəsi

Orxan 12 000 manat istehlak krediti götürüb, qardaşı Emin isə zamin durub. Orxan işini itirir və üç ay ödəniş etmir. Bank gecikmiş ödənişləri və dəbbəni həm Orxandan, həm də Emindən yazılı tələb edir, borc ödənilməzsə qalıq 9 400 manatın vaxtından əvvəl qaytarılmasını tələb edəcəyini bildirir. Emin gecikmiş 1 450 manatı öz vəsaiti ilə ödəyir, Orxan isə yeni işə düzəldikdən sonra bankla aylıq ödənişi azaldan restrukturizasiya razılaşması imzalayır. Emin ödədiyi 1 450 manatı qardaşından tələb etmək hüququnu saxlayır.

Tez-tez verilən suallar

Krediti ödəyə bilməmək cinayətdirmi?

Xeyr, ödəmə qabiliyyətinin olmaması mülki-hüquqi məsələdir və bank borcu məhkəmə yolu ilə tələb edir. Cinayət məsuliyyəti yalnız kredit alınarkən bankın aldadıldığı hallarda — məsələn, saxta gəlir arayışı təqdim edildikdə — gündəmə gələ bilər.

Borclu vəfat edərsə, kredit borcu nə olur?

Borc miras kütləsinə daxil olur və mirası qəbul edən vərəsələr onlara keçən əmlakın dəyəri həddində cavabdehdirlər. Kreditlə birlikdə həyat sığortası bağlanıbsa, sığortaçıya müraciət edin: sığorta hadisəsi baş verdikdə borc sığorta ödənişi hesabına bağlana bilər.

Zaminlikdən birtərəfli imtina etmək olarmı?

Adətən, yox: zaminlik müqaviləsi bankla bağlanıb və onun razılığı olmadan xitam olunmur. Bank başqa təminat — yeni zamin və ya girov — qəbul etməyə razılaşarsa, sizi zaminlikdən azad edə bilər.

Bank gecə zəng edib hədələyirsə nə etməli?

Zəngləri və mesajları qeydə alın, banka yazılı şikayət verin. Cavab verilməzsə, maliyyə bazarlarına nəzarəti həyata keçirən Mərkəzi Banka müraciət edin; hədə ciddi xarakter daşıyırsa, polisə də ərizə verə bilərsiniz.

Maaşımın hamısını tuta bilərlərmi?

Xeyr. İcra zamanı maaşdan tutulma vergilər çıxıldıqdan sonra qalan məbləğdən və yalnız qanunla müəyyən edilmiş həddə aparılır.