Zərərçəkmişlə barışıq: hansı cinayətlərdə məsuliyyətdən azad edilir

Qardaşınız yol qəzası törədib, zərərçəkmişin müalicə xərclərini ödəməyə hazırsınız, o da «şikayətim yoxdur» deməyə razıdır. Ya da tərsinə: zərərçəkmiş sizsiniz və qarşı tərəf hər gün zəng edib ərizəni geri götürməyinizi xahiş edir. İki halda da sual eynidir: zərərçəkmişlə barışıq cinayət işini həqiqətən bitirirmi?

Barışıq işi hansı yolla bitirir?

Qanunvericilikdə barışığın iki ayrı mexanizmi var və onları tez-tez qarışdırırlar. Birincisi prosessual mexanizmdir. Xüsusi ittiham işlərində cinayət təqibi zərərçəkmişin şikayəti ilə başlayır və bütövlükdə onun iradəsindən asılıdır. Tərəflər barışanda məhkəmə icraata xitam verməlidir — burada seçim yoxdur.

İkincisi maddi hüquq normasıdır: Cinayət Məcəlləsinin 73-cü maddəsi. O, dövlətin təqib etdiyi, yəni ictimai ittiham qaydasındakı cinayətlərə aiddir. Burada zərərçəkmişin bağışlaması şərtlərdən yalnız biridir, qərarı isə cinayət təqibi orqanı və ya məhkəmə verir. Hansı cinayətin hansı ittiham qaydasına aid olduğunu xüsusi, ictimai-xüsusi və ictimai ittihamın fərqləri yazısında ayrıca izah etmişik.

CM 73 üzrə azad olunmağın dörd şərti

Məcəllə dörd şərti birlikdə tələb edir. Biri çatışmırsa, barışıq ərizəsi işi bağlamayacaq.

1. Cinayətin kateqoriyası. Əməl böyük ictimai təhlükə törətməyən və ya az ağır cinayət olmalıdır.
2. İlk dəfə törədilmə. Qüvvədə olan məhkumluğu olan şəxsə 73-cü maddə tətbiq edilmir. Məhkumluğu ödənilmiş və ya götürülmüş şəxs isə bu şərtə cavab verir, çünki belə məhkumluq heç bir hüquqi nəticə doğurmur.
3. Barışıq. Zərərçəkmiş təqsirləndirilən şəxsi könüllü bağışlamalı və bunu müstəntiq və ya hakim qarşısında təsdiqləməlidir.
4. Zərərin aradan qaldırılması. Ziyan pulla ödənilir və ya başqa üsulla aradan qaldırılır: əşya qaytarılır, zədələnmiş avtomobil təmir etdirilir, mənəvi zərərə görə üzr istənilir və ya kompensasiya verilir.

Bir gizli şərt də var — təqsirləndirilən şəxsin öz razılığı. Barışığa görə azad etmə bəraətverici əsas deyil: şəxs təqsirsiz elan olunmur, sadəcə təqib dayandırılır. Özünü tam günahsız sayan adam bu yolla razılaşmaya və işə mahiyyəti üzrə baxılmasını tələb edə bilər ki, bəraət alsın.

Cinayətin kateqoriyasını necə yoxlamaq olar?

Kateqoriyanı hakimin verəcəyi cəza deyil, ittiham olunduğunuz maddənin konkret hissəsinin sanksiyası müəyyən edir. Sanksiyada göstərilən azadlıqdan məhrum etmənin yuxarı həddinə baxın.

Çaşdırıcı məqam budur: eyni maddənin fərqli hissələri fərqli kateqoriyaya düşə bilər. Əməl qrup halında və ya böyük ziyanla törədilibsə, ittiham ağırlaşdırıcı hissə ilə qurulur və kateqoriya yüksəlir. Ona görə ittiham sənədində göstərilən maddənin hissəsini dəqiq tapın və sanksiyanı e-qanun.az-dakı rəsmi mətnlə tutuşdurun.

Zərərçəkmişi olmayan cinayətlərdə barışıqdan danışmaq ümumiyyətlə mümkün deyil. Narkotik vasitələrin qanunsuz saxlanılması, qanunsuz silah gəzdirmə kimi əməllərdə bağışlayacaq şəxs yoxdur, ona görə 73-cü maddə burada işləmir.

Barışıq necə rəsmiləşdirilir: addım-addım

1. Zərərin məbləğini sənədlə müəyyən edin: müalicə qəbzləri, təmir smetası, ekspert rəyi.
2. Ödənişi izi qalan formada edin — bank köçürməsi və ya zərərçəkmişin imzaladığı qəbz. Sənədsiz verilən nağd pul sonradan «heç nə almamışam» mübahisəsinə yol açır.
3. Zərərçəkmiş barışdığını və heç bir iddiası qalmadığını yazılı ərizə ilə bildirir. Ərizə işin olduğu mərhələdən asılı olaraq müstəntiqə, prokurora və ya məhkəməyə verilir.
4. Təqsirləndirilən şəxs və ya müdafiəçisi 73-cü maddə əsasında məsuliyyətdən azad edilmə barədə vəsatət verir və bəraətverici olmayan əsasla xitama razılığını bildirir.
5. Qərar verilir. Məhkəmə mərhələsində hakim adətən zərərçəkmişi iclasda şəxsən dinləyir ki, barışığın könüllü olduğuna əmin olsun.

İki həyat nümunəsi

Kənan: iş bağlandı. Kənan piyada keçidində yol verməyib və Səbinəni vurub. Səbinənin sağlamlığına ehtiyatsızlıqdan zərər dəyib, ittiham olunan maddə az ağır cinayətlər sırasındadır, Kənan isə əvvəllər məhkum olunmayıb. O, müalicə xərclərini — 2 800 manat — və mənəvi zərərə görə 1 200 manatı bank köçürməsi ilə ödəyib, Səbinə məhkəmədə barışdıqlarını təsdiqləyib. Məhkəmə Kənanı 73-cü maddə ilə cinayət məsuliyyətindən azad edib: hökm çıxarılmayıb, məhkumluq yaranmayıb.

Tural: barışıq yalnız cəzanı yüngülləşdirdi. Tural dava zamanı qonşusunun sağlamlığına qəsdən ağır zərər vurub — bu, ağır cinayətdir. O, müalicə üçün 6 000 manat ödəyib, qonşu da onu bağışlayıb. Lakin ağır cinayətdə 73-cü maddə tətbiq olunmur, ona görə işə sona qədər baxılıb. Məhkəmə könüllü ödənişi və barışığı cəzanı yüngülləşdirən hal kimi nəzərə alıb və sanksiyanın aşağı həddinə yaxın cəza təyin edib.

Barışıq işi bağlamırsa, nəyə yarayır?

Ağır cinayətdə, qüvvədə olan məhkumluq olduqda və ya məhkəmə azad etməyi məqsədəuyğun saymadıqda barışıq yenə də boşa getmir. Zərərin könüllü ödənilməsi Cinayət Məcəlləsində cəzanı yüngülləşdirən hallar sırasındadır. Məhkəmə cəzanın növünü və müddətini seçəndə, o cümlədən şərti məhkum etmə (CM 70) məsələsini həll edəndə bunu nəzərə alır.

İqtisadi fəaliyyət sahəsindəki bəzi cinayətlər üçün qanun ayrıca, daha sərt mexanizm qurub: barışıq və ziyanın tam ödənilməsindən əlavə, ziyanın iki misli məbləğində büdcəyə ödəniş də tələb olunur. Bu qaydanı iqtisadi cinayətlərdə məsuliyyətdən azadolma yazısında ətraflı açmışıq.

Barışığa görə azad edilən şəxs məhkum sayılmır, çünki təqsirli hökm çıxarılmır. Bu, cəza çəkildikdən sonra məhkumluğun ödənilməsi ilə eyni şey deyil. Fərqi cinayət məsuliyyətindən azad etmə ilə cəzadan azad etmə yazısında göstərmişik.

Tez-tez verilən suallar

Zərərçəkmiş ərizəsini geri götürsə, cinayət işi bağlanırmı?

Yalnız xüsusi ittiham işlərində. İctimai ittiham işlərində ərizəni geri götürmək təqibi dayandırmır, amma CM 73-ün şərtləri varsa, barışıq məsuliyyətdən azad etmə üçün əsas ola bilər.

Barışığa görə azad edilən şəxsin məhkumluğu olurmu?

Xeyr, çünki təqsirli hökm çıxarılmır. Amma bu əsas bəraətverici sayılmır, ona görə şəxs reabilitasiya qaydasında dövlətdən zərərin ödənilməsini tələb edə bilməz.

Barışıq ərizəsini notarius təsdiqləməlidirmi?

Həlledici olan notarial möhür deyil, zərərçəkmişin iradəsini müstəntiq və ya hakim qarşısında şəxsən təsdiqləməsidir. Zərərçəkmiş iclasa gəlib barışdığını bildirəndə məhkəmə onun sözünü birbaşa eşidir.

Zərərçəkmiş real zərərdən qat-qat çox pul istəyirsə, nə etməli?

Barışıq könüllüdür, onu məcbur etmək olmaz. Sübut olunan zərəri ödəyin və ödənişi sənədləşdirin: barışıq alınmasa belə, könüllü ödəniş məhkəmədə cəzanı yüngülləşdirən hal kimi nəzərə alınacaq.

Zərərçəkmiş vəfat edibsə, barışıq kiminlə olur?

Belə işlərdə zərərçəkmişin prosessual hüquqları yaxın qohumlarından birinə keçir və barışıq onunla əldə edilir. Digər şərtlər — cinayətin kateqoriyası və zərərin ödənilməsi — dəyişmir.