Zəmanətli mal xarab oldu: təmir, dəyişdirmə və ya pulun qaytarılması

Paltaryuyan maşını 780 manata almısınız, beşinci ayda altından su sızmağa başlayıb. Mağaza «servis mərkəzinə aparın» deyir, servis isə «hissə gəlməlidir, üç həftə gözləyin» cavabını verir. Zəmanətli mal xarab olanda seçim əslində sizin əlinizdədir — sadəcə onu satıcıya düzgün formada bildirmək lazımdır.

Zəmanət müddəti nəyi qoruyur?

Zəmanət müddətini istehsalçı və ya satıcı müəyyən edir. O, malın pasportunda, zəmanət talonunda və ya çekdə göstərilir və bir qayda olaraq malın sizə verildiyi gündən hesablanır. Bu müddət ərzində mal normal istifadə şəraitində xarab olubsa, cavabdehlik satıcının üzərinə düşür.

Zəmanət istehsal qüsurlarını əhatə edir. Yerə düşüb sınmış ekran, su basmış telefon, gərginlik sıçrayışından yanmış elektron lövhə — bunlar, sübut olunarsa, satıcının məsuliyyətinə aid deyil. Mübahisələrin çoxu elə buradan başlayır: qüsur zavoddan gəlib, yoxsa istifadə zamanı yaranıb?

Qüsuru olmayan, sadəcə ölçüsünə və ya rənginə görə uyğun gəlməyən malın 14 gün ərzində dəyişdirilməsi isə tamam başqa qaydadır. Onu malın geri qaytarılması qaydası yazısında ayrıca izah etmişik.

Hansı tələbi seçə bilərsiniz?

«İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında» Qanuna görə, keyfiyyətsiz mal satılıbsa, alıcı aşağıdakı tələblərdən birini öz seçimi ilə irəli sürür. Satıcının «biz yalnız təmir edirik» cavabı qanuna deyil, mağazanın daxili qaydasına söykənir.

Bu tələblərin hər biri ilə yanaşı, qüsur üzündən dəymiş zərərin ödənilməsini də tələb etmək olar. Məsələn, sızan paltaryuyanın korladığı laminat döşəmənin bərpası da bu zərərə daxildir.

Qüsur kimin günahıdır: sübut yükü və ekspertiza

Zəmanət müddəti ərzində sübut yükü satıcının üzərindədir. O, məsuliyyətdən yalnız qüsurun istifadə qaydalarının pozulması, üçüncü şəxslərin hərəkəti və ya qarşısıalınmaz qüvvə nəticəsində yarandığını sübut etdikdə azad olur. «Bizdə belə şey olmur, yəqin yerə salmısınız» cavabı sübut deyil.

Satıcı qüsurun səbəbi ilə razılaşmırsa, malın yoxlanılması və ya ekspertizası aparılır. Yoxlamada iştirak etməyi xahiş edin və nəticəni mütləq yazılı alın. Servisin rəyi ilə razı deyilsinizsə, müstəqil ekspertizaya müraciət edə bilərsiniz, məhkəmə mərhələsində isə ekspertizanı məhkəmə özü təyin edir.

Servis mərkəzlərinin ən çox istinad etdiyi arqumentlər tanışdır: «nəmlik izi var», «plomb qırılıb», «qeyri-rəsmi proqram yazılıb», «gərginlik düşüb». Belə rəy aldıqda onun konkret nəyə əsaslandığını yazılı soruşun: hansı hissədə nə aşkar edilib, foto və ölçmə nəticəsi varmı. Ümumi ifadələrlə yazılmış rəy məhkəmədə zəif sübutdur.

Satıcı «servisə gedin» deyirsə, haqlıdırmı?

Tələbinizi malı sizə satan şəxsə ünvanlaya bilərsiniz, çünki müqaviləni onunla bağlamısınız. Qanun tələbin istehsalçıya və ya onun səlahiyyətli təmir təşkilatına verilməsinə də imkan yaradır, amma bu, satıcını məsuliyyətdən azad etmir. Rahat yol belədir: malı servisə satıcının vasitəsilə və ya birbaşa təhvil verirsiniz, yazılı tələbinizin bir nüsxəsi isə satıcıda qalır.

Təmir aktında malın servisə təhvil verildiyi və geri alındığı tarixlər, qüsurun təsviri və görülən iş yazılmalıdır. Təmir uzanırsa və ya eyni qüsur təkrar-təkrar üzə çıxırsa, bu aktlar dəyişdirmə və ya pulun qaytarılması tələbi üçün əsas sübutunuz olacaq. Qanun satıcının tələbləri yerinə yetirmə müddətlərini də müəyyən edir və gecikməyə görə dəbbə nəzərdə tutur; konkret müddətləri qanunun mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın.

Addım-addım: xarab olmuş mal üçün necə tələb etməli?

1. Malı istifadə etməyi dayandırın, qüsurun foto və videosunu çəkin: sızmanın haradan başladığı, ekranda hansı xətanın çıxdığı görünsün.
2. Çeki, zəmanət talonunu, malın pasportunu və qutusunu tapın. Çek yoxdursa, kartla ödənişin bank çıxarışı alışı təsdiqləyir.
3. Satıcıya iki nüsxədə yazılı pretenziya verin: alış tarixi, malın adı, qüsurun təsviri və seçdiyiniz tələb. Hazır mətni istehlakçı pretenziyası nümunəsi yazısında tapa bilərsiniz.
4. Malı təhvil verəndə qəbul aktı alın. Orada malın komplektliyi, xarici görünüşü və sizin göstərdiyiniz qüsur qeyd olunsun.
5. Servisin rəyini yazılı tələb edin. Rəy qüsuru sizin təqsirinizlə əlaqələndirirsə, əsaslarını soruşun və lazım gələrsə müstəqil ekspertizaya müraciət edin.
6. Cavab gəlmirsə və ya imtina edilirsə, dövlət nəzarəti orqanına şikayət verin və ya məhkəməyə iddia qaldırın. Pillələri istehlakçı şikayəti hara verilir yazısında izah etmişik.

Zəmanət müddəti bitibsə, hüquq qalırmı?

Zəmanətin bitməsi hüququnuzu tamamilə aradan qaldırmır, amma sübut yükünü dəyişir. İndi artıq siz göstərməlisiniz ki, qüsurun səbəbi mal sizə verilənə qədər mövcud olub — məsələn, istehsal qüsuru. Bunu praktikada yalnız ekspertiza rəyi ilə etmək mümkündür.

Belə tələbin irəli sürülməsi üçün qanunda müddət məhdudiyyətləri var. Onları qanunun mətnindən yoxlayın və qüsuru aşkar edən kimi yazılı müraciət edin: gözləmək həm sübutu zəiflədir, həm də müddəti yeyir.

İki həyat nümunəsi

Təkrarlanan qüsur. Səbinə 1200 manata telefon alıb. Səkkiz ay ərzində şarj yuvası üç dəfə sıradan çıxıb, hər dəfə təmir aktında tarix və qüsur yazılıb. Dördüncü dəfə Səbinə təmir əvəzinə müqavilənin ləğvini tələb edib, pretenziyaya üç aktı əlavə edib. Mağaza telefonu geri götürüb və 1200 manatı qaytarıb.

Mübahisəli servis rəyi. Elvinin 780 manatlıq paltaryuyan maşını beşinci ayda sızmağa başlayıb. Servis «qapağın rezini mexaniki zədələnib, zəmanətə düşmür» rəyi yazıb. Elvin müstəqil ekspertizaya 60 manat ödəyib, rəydə rezinin tikiş yerində istehsal qüsuru olduğu göstərilib. Rəyi pretenziyaya əlavə edəndən sonra satıcı maşını yenisi ilə dəyişib və ekspertiza xərcini də ödəyib.

Tez-tez verilən suallar

Zəmanət talonu itib. Təmir və ya dəyişdirmə tələb edə bilərəmmi?

Talonun itməsi hüququnuzu avtomatik ləğv etmir. Alış tarixini çek və ya bank çıxarışı, zəmanət müddətini isə malın pasportu və ya istehsalçının məlumatı təsdiq edə bilər.

Endirimlə aldığım mala zəmanət şamil olunurmu?

Bəli, endirim zəmanəti ləğv etmir. İstisna yalnız satış zamanı sizə açıq deyilmiş qüsurdur: məhz həmin qüsura görə sonradan tələb irəli sürmək olmaz.

Təmirdən sonra mal yenə eyni səbəbdən xarab oldu. Nə etməli?

Yenidən təmirə razılaşmaq məcburi deyil — dəyişdirmə və ya pulun qaytarılmasını tələb edin. Əvvəlki təmir aktlarını pretenziyaya əlavə edin, çünki onlar qüsurun təkrarlandığını sübut edir.

Satıcı pulu hansı müddətdə qaytarmalıdır?

Qanun istehlakçının tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün müddətlər və gecikməyə görə dəbbə müəyyən edir. Dəqiq müddəti qanunun mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın, pretenziyada isə cavab üçün konkret tarix göstərin.