Onlayn sifariş gəlmədi və ya fərqli gəldi: pulun geri alınması

Saytdan 240 manatlıq qulaqlıq sifariş etmisiniz, pulu kartla ödəmisiniz, vəd edilən üç gün isə çoxdan keçib. Ya da bağlamanı açırsınız və içindən başqa rəngdə, başqa modeldə mal çıxır. Onlayn sifariş gəlmədi və ya fərqli gəldisə, pulu geri almağın qanuni yolu var və çox vaxt iş məhkəməyə qədər getmir.

Onlayn alışda satıcının vəzifələri nədir?

Saytdan və ya proqram vasitəsilə aldığınız mal adi alqı-satqı müqaviləsidir, sadəcə məsafədən bağlanıb. «İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında» Qanun burada da tam tətbiq olunur. «Elektron ticarət haqqında» Qanun isə onlayn satıcıdan özü və malı barədə əsas məlumatları açıq göstərməyi tələb edir.

Praktik nəticə sadədir: mal saytda necə təsvir olunubsa, müqavilənin predmeti odur. Model, rəng, ölçü, say, komplektlik və çatdırılma müddəti — hamısı satıcının öhdəliyinə daxildir. Saytdakı «çatdırılma 3–5 iş günü» yazısı da razılaşdırılmış şərtdir, reklam şüarı deyil.

Buna görə sifariş verən kimi məhsul səhifəsinin skrinşotunu çəkin. Mübahisə yarananda satıcı səhifəni dəyişə və ya silə bilər, sizin skrinşotunuz isə qalır.

Sifariş gəlmədi: nə tələb etmək olar?

Çatdırılma tarixi keçibsə, iki yolunuz var. Birincisi, satıcıya yeni son tarix verib malın çatdırılmasını tələb etmək. İkincisi, müqavilədən imtina edib ödədiyiniz pulun qaytarılmasını istəmək. Tarix razılaşdırılmayıbsa, satıcı malı ağlabatan müddətdə çatdırmalıdır; yazılı tələbinizdən sonra da çatdırmırsa, pulun qaytarılması üçün əsasınız var.

Gecikmə sizə əlavə xərc yaradıbsa, onu da tələb etmək olar. Məsələn, eyni malı təcili başqa mağazadan baha qiymətə almısınızsa, qiymət fərqi dəymiş zərər sayılır.

Ən çox eşidilən bəhanə «kuryer itirib, onlardan soruşun» cavabıdır. Satıcı malı ünvanınıza çatdırmağı öhdəsinə götürübsə, mal sizə təhvil verilənədək onun öhdəliyi icra olunmuş sayılmır. Satıcı ilə kuryer xidməti arasındakı hesablaşma sizin probleminiz deyil.

Mal fərqli, qüsurlu və ya natamam gəldi

Bağlamanı mümkünsə kuryerin yanında açın. Bu mümkün deyilsə, açılışı fasiləsiz videoya çəkin: videoda bağlamanın üzərindəki etiket və qablaşdırmanın bütövlüyü də görünsün.

Sifarişə uyğun gəlməyən malı qəbul etməkdən imtina edə bilərsiniz. Qəbul etmisinizsə, onu geri göndərmək üçün çəkdiyiniz çatdırılma xərci satıcının səhvindən yaranıb və zərər kimi ödənilməlidir.

Mal heç bir qüsuru olmadan sadəcə gözlədiyiniz kimi çıxmayıbsa, keyfiyyətli malın 14 gün ərzində dəyişdirilməsi qaydası tətbiq olunur. Şərtlərini malın geri qaytarılması qaydası yazısında izah etmişik. Bir çox onlayn mağaza isə qanundan daha geniş qaytarma siyasəti elan edir — belə halda elan edilmiş şərtlər də sizin xeyrinizə işləyir.

Kartla ödəmisinizsə: bank vasitəsilə mübahisə

Kartla ödənişin ayrıca üstünlüyü var: satıcı cavab vermirsə, kartı sizə verən banka yazılı ərizə ilə müraciət edib əməliyyat üzrə mübahisə açılmasını xahiş edə bilərsiniz. Bank kart ödəniş sistemlərinin qaydaları çərçivəsində sübutlarınızı satıcının bankına göndərir.

Ərizəyə sifariş təsdiqini, ödəniş qəbzini, satıcı ilə yazışmanı və malın gəlmədiyini və ya fərqli gəldiyini göstərən sübutları əlavə edin. Bu mexanizmdə müddətlər məhduddur, ona görə satıcının cavabını həftələrlə gözləməyin. Nəticə zəmanətli deyil: satıcı etiraz edə bilər və bank tərəflərin sübutlarını müqayisə edir.

Şəxsi karta köçürmə ilə ödənişdə vəziyyət çətindir. Əməliyyatı özünüz təsdiqlədiyiniz üçün bank mübahisəsi imkanı adətən çox məhduddur. Qapıda nağd ödənişdə isə bank yolu ümumiyyətlə yoxdur — bu halda malı yoxlamadan pulu verməyin.

Satıcı yoxa çıxıb: fırıldaq nə vaxt başlayır?

Gecikən, səhv mal göndərən, amma əlaqə saxlayan mağaza ilə mübahisə mülki xarakter daşıyır. Pulu alıb yoxa çıxan, səhifəsini silən, sizi bloklayan və əvvəldən malı göndərmək niyyəti olmayan «satıcı» isə artıq dələduzluq əlamətləri göstərir — bu, Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsinin sahəsidir.

Təhlükə siqnalları tanışdır: bazar qiymətindən xeyli aşağı qiymət, yalnız şəxsi karta köçürmə tələbi, ünvanın və VÖEN-in olmaması, yeni açılmış səhifə. Belə halda polisə ərizə verin; yazışmaları, köçürmə qəbzini və pul köçürdüyünüz kartın məlumatlarını əlavə edin. Hüquq-mühafizə orqanlarının belə işlərə necə yanaşdığını onlayn fırıldağa görə məsuliyyət yazısında izah etmişik.

Pulu geri almaq üçün addımlar

1. Sübutları bir qovluğa yığın: sifariş təsdiqi, məhsul səhifəsinin skrinşotu, ödəniş qəbzi, yazışmalar, açılış videosu.
2. Satıcıya yazılı tələb göndərin — e-poçtla, saytdakı forma ilə və ya yazışma vasitəsilə. Nəyi istədiyinizi (çatdırılma, dəyişdirmə, pul) və cavab üçün konkret tarixi göstərin.
3. Kartla ödəmisinizsə, cavab gözləmədən bankınıza müraciəti planlaşdırın.
4. Satıcı imtina edirsə və ya susursa, istehlak bazarına nəzarət edən dövlət qurumuna şikayət verin. Hansı quruma necə müraciət olunduğunu istehlakçı şikayəti hara verilir yazısında pillə-pillə izah etmişik.
5. Fırıldaq əlamətləri varsa, polisə ərizə verin. Mübahisə mülki xarakterlidirsə və məbləğ böyükdürsə, məhkəməyə iddia qaldırın.

İki həyat nümunəsi

Gəlməyən qulaqlıq. Günay onlayn mağazadan 240 manata qulaqlıq sifariş edib və kartla ödəyib. Vəd edilən üç gün əvəzinə üç həftə keçib, mağaza isə hər dəfə «yoldadır» cavabı verib. Günay e-poçtla yazılı tələb göndərib: 5 gün ərzində mal çatdırılmasa, pulun qaytarılmasını istəyir. Cavab gəlməyəndə bankına ərizə verib, sifariş təsdiqini və yazışmanı əlavə edib. Mübahisə onun xeyrinə həll olunub və 240 manat hesabına qayıdıb.

Səhv ölçü və rəng. Rəşad 150 manata qara idman ayaqqabısı sifariş edib, bağlamadan ağ rəngli və bir ölçü kiçik ayaqqabı çıxıb. Açılışı videoya çəkdiyi üçün satıcı səhvi dərhal qəbul edib, amma geri göndərmə üçün 8 manat çatdırılma haqqını Rəşaddan istəyib. Rəşad yazılı cavabında xərcin satıcının səhvindən yarandığını göstərib. Satıcı kuryeri öz hesabına göndərib və düzgün ayaqqabını çatdırıb.

Tez-tez verilən suallar

Satıcı «kuryer itirib, onlardan tələb edin» deyir. Haqlıdırmı?

Çatdırılmanı satıcı təşkil edibsə, tələbi ona ünvanlamaq düzgündür. Mal sizə təhvil verilməyibsə, satıcının öhdəliyi icra olunmayıb, kuryerlə hesablaşma isə onun öz işidir.

Qapıda nağd ödəmişəm, bağlamadan başqa mal çıxdı. Nə edim?

Satıcıya yazılı tələb göndərin, açılış videosunu və kuryerin verdiyi qəbzi əlavə edin. Satıcı imtina edərsə, dövlət nəzarəti orqanına şikayət və məhkəmə yolu açıqdır.

Xarici saytdan alış etmişəm. Hara müraciət edim?

Xarici satıcı ilə mübahisədə hansı ölkənin hüququnun tətbiq olunacağı mürəkkəb sualdır. Praktikada ən təsirli yollar platformanın öz mübahisə mexanizmi və kartla ödənişin bank vasitəsilə mübahisələndirilməsidir.

Sosial şəbəkə səhifəsindən almışam, satıcının VÖEN-i yoxdur. Hüququm varmı?

Var, müqavilə yenə də bağlanıb, sadəcə satıcını tapmaq çətinləşir. Yazışmaları, köçürmə qəbzini və pulu köçürdüyünüz kartın məlumatlarını saxlayın; satıcı yoxa çıxıbsa, polisə müraciət edin.