Malın geri qaytarılması: 14 gün qaydası və qaytarılmayan mallar

Mağazadan aldığınız pencəyi evdə bir də geyinib görürsünüz ki, çiyinləri dardır, rəngi isə gün işığında başqa cür görünür. Çek əlinizdədir, etiket yerindədir, amma satıcı «alınan mal geri qaytarılmır» deyir. Malın geri qaytarılması qanunla tənzimlənir: heç bir qüsuru olmayan malı da müəyyən şərtlərlə 14 gün ərzində mağazaya qaytarmaq olar.

14 gün qaydası nəyə şamil olunur?

Qayda «İstehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi haqqında» Qanunda təsbit olunub və keyfiyyətli mala aiddir — yəni heç bir qüsuru olmayan, sadəcə sizə yaramayan mala. Qanun bunun səbəblərini də sadalayır: forma, qabarit, fason, rəng, ölçü və ya komplektlik. Praktikada bu, «ölçü uyğun gəlmədi», «rəng şəkildəkindən fərqlidir», «evdəki mebelə uyğun deyil» kimi halları əhatə edir.

Qayda qeyri-ərzaq mallarına şamil olunur. Keyfiyyətli ərzaq məhsulunu «dadı xoşuma gəlmədi» səbəbi ilə qaytarmaq olmaz; keyfiyyətsiz ərzaq isə ayrıca qaydalara tabedir.

14 gün qanunun verdiyi minimumdur. Bir çox mağaza öz qaydası ilə daha uzun müddət elan edir, belə halda satıcının elan etdiyi müddət tətbiq olunur. Əksinə isə mümkün deyil: «qaytarma yalnız 3 gün ərzində» kimi daxili qayda qanunla verilən hüququ məhdudlaşdıra bilməz. Müddəti çekdəki alış tarixindən hesablayın və qaytarmanı son günə saxlamayın — mübahisə yaranarsa, vaxt ehtiyatınız olsun.

Malı qaytarmaq üçün hansı şərtlər lazımdır?

Satıcı malı qəbul etməyə borcludur, əgər:

• mal istifadə olunmayıb. Mağazada və ya evdə geyinib yoxlamaq istifadə sayılmır; paltarı toya geyinmək, ayaqqabı ilə küçəyə çıxmaq isə sayılır;
• əmtəə görünüşü saxlanıb: ləkə, cızıq, qırış, qoxu yoxdur;
• etiketlər, yarlıqlar və plomblar yerindədir. Qutunu və qablaşdırmanı da atmayın — onlar malın istifadə olunmadığını göstərməyi asanlaşdırır;
• alışı təsdiqləyən sənəd var: kassa çeki və ya malın məhz bu satıcıdan alındığını göstərən digər sənəd.

Çek itibsə, ümidinizi kəsməyin. Kartla ödəmisinizsə, bank çıxarışında ödənişin tarixi, məbləği və mağazanın adı görünür. Bu, alışı sübut etmək üçün güclü vasitədir.

Dəyişdirmə, yoxsa pulun qaytarılması?

Qanunun ilkin həlli dəyişdirmədir. Siz malı eyni modelin başqa ölçüsünə, başqa rənginə və ya analoji mala dəyişirsiniz. Başqa qiymətli mala dəyişdikdə fərq ödənilir və ya sizə qaytarılır.

Satıcıda dəyişdirmək üçün uyğun mal yoxdursa, alıcı ödədiyi pulun qaytarılmasını tələb edə bilər. «Yalnız başqa mala dəyişə bilərik» cavabı sizi tamamilə fərqli malı götürməyə məcbur etmir. Bu məqamları qanunun mətnində e-qanun.az-da yoxlaya bilərsiniz. Bir çox mağaza isə dəyişdirmə ilə kifayətlənmir və pulu dərhal qaytarır — bu, satıcının öz qaydasıdır və alıcının xeyrinədir.

Həyat nümunəsi. Günay 120 manata ayaqqabı alıb, evdə geyinəndə bir ölçü kiçik olduğunu görüb. Beşinci gün çek və qutu ilə mağazaya qayıdıb. Onun ölçüsündə eyni model qalmayıb, satıcı isə başqa model təklif edib. Günay uyğun analoji mal olmadığını qeyd edərək yazılı ərizə ilə pulun qaytarılmasını tələb edib və 120 manatı geri alıb.

Hansı mallar qaytarılmır?

Keyfiyyətli olub dəyişdirilməyən malların siyahısı Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə təsdiq edilir. Siyahının məntiqi gigiyena və təhlükəsizlikdir: bir dəfə satılıb geri gələn malı başqa alıcıya təhlükəsiz satmaq mümkün deyilsə, satıcı onu geri götürməyə borclu deyil. Belə siyahılara adətən şəxsi gigiyena əşyaları, parfümeriya-kosmetika məhsulları, alt paltarı, dərman vasitələri kimi mallar daxil edilir.

Malınızın siyahıda olub-olmadığını qərarın qüvvədə olan mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın. Sosial şəbəkələrdə yayılan «siyahılar»ın bir çoxu natamam və ya köhnəlmişdir.

Ən vacib incəlik budur: siyahı yalnız keyfiyyətli mallara aiddir. Ətir flakonunun pulverizatoru işləmirsə və ya kosmetikanın istifadə müddəti keçibsə, bu artıq qüsurlu maldır və siyahıdakı istisna tətbiq olunmur. Qüsurlu mal üzrə hüquqlar tamamilə başqa qaydada həyata keçirilir.

Qüsurlu malın təmiri, dəyişdirilməsi və pulun qaytarılması qaydasını zəmanətli mal xarab olduqda yazısında ətraflı izah etmişik.

Həyat nümunəsi. Rəşad 90 manata ətir alıb, qoxusu həyat yoldaşının xoşuna gəlməyib. Mağaza dəyişdirilməyən mallar siyahısına istinad edərək ətiri geri götürməyib. Bir neçə gün sonra flakonun pulverizatoru sıradan çıxıb. Bu, artıq qüsur idi: Rəşad yazılı pretenziya verib və mağaza qüsurlu malı yenisi ilə əvəz edib.

Malı necə qaytarmalı: addım-addım

1. Malı istifadə etməyin, çeki, etiketləri və qutunu saxlayın.
2. 14 gün keçməmiş malı aldığınız mağazaya aparın.
3. Satıcı şifahi imtina edərsə, yazılı ərizə (pretenziya) verin. Onu iki nüsxədə hazırlayın və sizdə qalan nüsxəyə qəbul tarixi, imza və ya möhür qoydurun. Mağaza ərizəni qəbul etmirsə, sifarişli poçtla göndərin.
4. Ərizədə alış tarixini, malın adını, məbləği, qaytarma səbəbini və tələbinizi — dəyişdirmə və ya pulun qaytarılması — göstərin.
5. İmtina və ya cavabsızlıq olarsa, istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi üzrə dövlət nəzarəti orqanına şikayət edin və ya məhkəməyə müraciət edin.

Satıcı imtina edirsə, hara müraciət etməli?

Satıcının «qaytarmırıq» cavabı son söz deyil, hətta bu söz kassanın üstündəki lövhəyə yazılıbsa belə; belə lövhələrin niyə hüquqi qüvvəsi olmadığını «alınan mal geri qaytarılmır» lövhəsi yazısında ayrıca izah etmişik. Mübahisənin həlli adətən üç pillədən keçir: satıcıya yazılı pretenziya, dövlət nəzarəti orqanına şikayət, məhkəmə. Hər pillədə əvvəlkinin sənədləri lazımdır: pretenziyanın surəti, satıcının cavabı, çek və ya ödəniş çıxarışı, malın fotoşəkilləri. Şikayətin hara və necə verildiyini istehlakçı şikayəti hara verilir yazısında pillə-pillə izah etmişik.

Kiçik məbləğlərdə yazılı pretenziyanın özü çox vaxt kifayət edir. Satıcılar üçün şikayət və yoxlama riski 50–100 manatlıq maldan daha baha başa gəlir.

Tez-tez verilən suallar

Çek itibsə, malı qaytara bilərəmmi?

Çek alışı sübut edən əsas sənəddir, amma yeganə sübut deyil. Kartla ödəmisinizsə, bank çıxarışı alışın tarixini, məbləğini və mağazanı təsdiqləyə bilər.

Mağaza «pulu qaytarmırıq, yalnız dəyişirik» deyir. Haqlıdırmı?

Uyğun mal varsa, qanunun ilkin həlli həqiqətən dəyişdirmədir. Satıcıda dəyişdirmək üçün uyğun mal yoxdursa, pulun qaytarılmasını tələb edə bilərsiniz.

Paltarı evdə geyinib yoxlamışam. Bu, istifadə sayılırmı?

Malı yoxlamaq üçün geyinmək istifadə sayılmır, bir şərtlə ki, görünüşü və etiketləri saxlanılsın. Paltarı bayırda geyinmək, yumaq və ya ölçüyə görə düzəltdirmək isə istifadədir.

Endirimlə alınmış malı qaytarmaq olarmı?

Endirim özlüyündə keyfiyyətli malın dəyişdirilməsi hüququnu ləğv etmir. Mal konkret qüsura görə ucuz satılıbsa və bu qüsur barədə sizə əvvəlcədən deyilibsə, həmin qüsura görə sonradan tələb irəli sürmək olmaz.