Yeni doğulan uşağın qeydiyyatı: müddətlər və xaricdə doğuş

Doğum evindən evə qayıtmısınız, əlinizdə tibbi arayış var, qarşıda isə poliklinika, müavinət və tibbi sığorta işləri durur. Bunların hamısı bir sənəddən başlayır — doğum şəhadətnaməsindən. Yeni doğulan uşağın qeydiyyatı sadə prosedurdur, amma valideynlər nikahda deyilsə və ya uşaq xaricdə doğulubsa, bir neçə incəlik ortaya çıxır.

Doğum şəhadətnaməsi harada və necə alınır?

Doğumun dövlət qeydiyyatını Ədliyyə Nazirliyinin qeydiyyat şöbələri aparır, bu xidmət ASAN xidmət mərkəzlərində də göstərilir. Bir qayda olaraq, müraciət uşağın doğulduğu yer və ya valideynlərin yaşayış yeri üzrə edilir. Qeydiyyatın əsası tibb müəssisəsinin verdiyi doğum haqqında tibbi arayışdır — onu itirməyin, surətini çıxarın.

Ərizəni valideynlərdən biri verə bilər. Valideynlər xəstədirsə və ya başqa səbəbdən gələ bilmirsə, ərizəni başqa şəxsin verməsi də mümkündür — kimin hansı sənədlə müraciət edə biləcəyini qeydiyyat şöbəsindən dəqiqləşdirin. Qeydiyyatdan sonra akt qeydi tərtib olunur və əlinizə doğum şəhadətnaməsi verilir. Şəhadətnamə itsə, təkrar nüsxəsi həmin akt qeydi əsasında alınır.

Ərizənin verilməsi üçün qanunda konkret müddət var. Dəqiq müddəti «Vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının qeydiyyatı haqqında» Qanunun cari mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın, amma praktik məsləhət sadədir: işi doğumdan sonrakı ilk həftələrdə bitirin.

Hansı sənədlər lazımdır?

Sənəd siyahısı valideynlərin ailə vəziyyətindən və doğumun harada baş verməsindən asılıdır.

Valideynlər nikahdadırsa, uşağın atası nikah şəhadətnaməsi əsasında yazılır və atanın şəxsən gəlməsi vacib deyil. Nikah yoxdursa, vəziyyət dəyişir: atanın məlumatı ata ilə ananın birgə ərizəsi, yəni atalığın könüllü tanınması ilə yazılır. Qeydiyyatsız dini nikah da bu baxımdan «nikah yoxdur» deməkdir. Ata atalığı tanımırsa, məsələ məhkəmədə həll olunur — prosedur və DNT ekspertizası barədə atalığın müəyyən edilməsi yazısında ətraflı danışmışıq.

Uşağın adı, ata adı və soyadı necə yazılır?

Adı valideynlər razılıqla seçir. Ad Azərbaycan dilinin qaydalarına və milli-mənəvi dəyərlərə uyğun olmalıdır: rəqəm, simvol və təhqiramiz söz qeydə alınmır. Qeyri-adi ad seçmisinizsə, qeydiyyat şöbəsində onun qəbul olunub-olunmayacağını əvvəlcədən soruşun.

Ata adı atanın adına «oğlu» və ya «qızı» əlavə edilməklə yazılır. Soyad valideynlərin soyadına görə müəyyən olunur; valideynlərin soyadı fərqlidirsə, onların razılığı ilə seçilir. Yazılışı ərizəni imzalamazdan əvvəl hərf-hərf yoxlayın: «ə» əvəzinə «e» kimi kiçik səhv sonradan akt qeydinə düzəliş tələb edəcək və vaxt aparacaq.

Qeydiyyat gecikərsə nə olur?

Gecikmiş qeydiyyat qadağan deyil: uşaq sonradan da qeydə alınır, sadəcə əlavə izahat və sənəd tələb oluna bilər. Əsl problem başqa yerdədir. Doğum şəhadətnaməsi olmadan uşağı tibbi sığortaya və poliklinikaya bağlamaq, sosial ödənişlərə müraciət etmək, pasport çıxarmaq və sonradan bağçaya yazdırmaq mümkün olmur.

Uşaq xaricdə doğulubsa: iki yol

Konstitusiyanın 52-ci maddəsinə görə, valideynlərindən biri Azərbaycan vətəndaşı olan şəxs Azərbaycan vətəndaşıdır. Yəni doğum yeri uşağın vətəndaşlığını dəyişmir, dəyişən yalnız sənədləşmə yoludur.

Yerli şəhadətnaməni Azərbaycanda istifadə etmək istəyirsinizsə, sənədin hansı qaydada təsdiqlənəcəyi doğum ölkəsindən asılıdır. Bəzi ölkələrin sənədinə apostil kifayət edir, bəzilərində konsul leqallaşdırması lazımdır, hüquqi yardım müqaviləsi olan ölkələrdə isə təsdiq tələb olunmaya bilər. Bu fərqləri apostil ilə konsul leqallaşdırmasının fərqi yazısında izah etmişik.

Uşaq doğulduğu ölkənin qanunu ilə oranın vətəndaşlığını da qazana bilər — xüsusən ərazi prinsipi tətbiq olunan ölkələrdə. Bunun Azərbaycan vətəndaşlığına təsirini ikili vətəndaşlıq qadağası yazısında ayrıca təhlil etmişik. Uşağın Azərbaycana gəlişi üçün isə konsulluq ya pasport, ya da qayıdış şəhadətnaməsi rəsmiləşdirir; hansının daha tez olduğunu konsulluqdan soruşun.

İki həyat nümunəsi

Nikahsız valideynlər. Səbinə ilə Elvinin yalnız dini nikahı var idi. Oğulları Bakıda doğulandan 12 gün sonra ikisi birlikdə qeydiyyat şöbəsinə gəldi: tibbi arayış, iki vəsiqə və atalığın tanınması barədə birgə ərizə ilə. Elvin ata kimi doğum şəhadətnaməsinə yazıldı. O gəlməsəydi, atalığı sonradan məhkəmə yolu ilə sübut etmək lazım gələcəkdi.

Xaricdə doğulan qız. Kamran ilə Leylanın qızı Almaniyada doğuldu, onlar yalnız yerli şəhadətnamə aldılar. 2 il sonra Bakıya köçəndə məlum oldu ki, sənədi bağçada və ASAN xidmətdə qəbul etdirmək üçün apostil və notarial tərcümə lazımdır. Apostil üçün sorğunu Almaniyaya göndərməli oldular və təxminən 5 həftə itirdilər. Doğumdan dərhal sonra konsulluğa müraciət etsəydilər, bu vaxt itməzdi.

Tez-tez verilən suallar

Ata doğum zamanı xaricdədirsə, qeydiyyatı ana tək edə bilərmi?

Bəli. Valideynlər nikahdadırsa, ərizəni biri verə bilər və atanın məlumatları nikah şəhadətnaməsi əsasında yazılır.

Doğum şəhadətnaməsi itibsə, nə etməli?

Qeydiyyat orqanına və ya ASAN xidmətə müraciət edib təkrar şəhadətnamə alırsınız. Akt qeydi saxlanıldığı üçün doğumu yenidən sübut etməyə ehtiyac yoxdur.

Xaricdə doğulan uşaq avtomatik Azərbaycan vətəndaşıdırmı?

Valideynlərindən biri Azərbaycan vətəndaşıdırsa, bəli — bunu Konstitusiyanın 52-ci maddəsi müəyyən edir. Amma vətəndaşlığı sənədlə təsdiq etmək üçün doğum ya konsulluqda qeydə alınmalı, ya da xarici şəhadətnamə Azərbaycanda qanuni qaydada təqdim edilməlidir.

Uşaq evdə doğulubsa, necə qeydə alınır?

Tibbi arayış olmadıqda doğumu təsdiq edən sübutlar tələb olunur. Qeydiyyat orqanı bunları kifayət saymasa, doğum faktı məhkəmə qaydasında müəyyən edilir.