Adın və soyadın dəyişdirilməsi: qayda, rüsum və yenilənən sənədlər

Günay evlənəndə ərinin soyadını götürmüşdü, boşanandan iki il sonra isə öz soyadına qayıtmaq istəyir. Başqa birisi uşaqlıqdan sevmədiyi adından və ya «-ov» sonluqlu soyadından bezib. Hər iki halda adın və soyadın dəyişdirilməsi eyni sualla başlayır: hara getməli, nə aparmalı və sonra hansı sənədləri yeniləmək lazım gələcək?

Kim adını, ata adını və soyadını dəyişə bilər?

Yetkinlik yaşına çatmış şəxs adını, ata adını və soyadını öz ərizəsi ilə dəyişə bilər. Üçünü birdən dəyişmək də olar, yalnız birini də. Yetkinlik yaşına çatmamış uşağın adı və soyadı isə valideynlərin iştirakı ilə dəyişdirilir və burada uşağın mənafeyi əsas meyardır.

Yeni ad sərbəst seçilir, amma hüdudsuz deyil. Ad Azərbaycan dilinin qaydalarına və milli-mənəvi dəyərlərə uyğun olmalıdır: rəqəm, simvol, təhqiramiz və ya gülünc söz ad kimi qeydə alınmır. Qeyri-adi bir ad düşünmüsünüzsə, ərizə verməzdən əvvəl qeydiyyat şöbəsində onun qəbul olunub-olunmayacağını soruşun.

Soyadın «-ov», «-yev» sonluğunu milli formaya — «-lı», «-li», «-lu», «-lü», «-zadə» şəkilçilərinə və ya şəkilçisiz variantına dəyişmək praktikada tez-tez rast gəlinən müraciətdir. Məsələn, «Məmmədov» «Məmmədli» ola bilər. Yazılışı hərf-hərf yoxlayın: «ə», «ı», «ğ» kimi hərflərdəki bir səhv sonra bütün sənədlərə köçür.

Hansı vəziyyətdə hansı yol seçilir?

Soyad dəyişikliyinin hamısı eyni prosedurla aparılmır. Bəzi hallarda ayrıca ərizə ümumiyyətlə lazım deyil, bəzilərində isə məsələ «dəyişdirmə» deyil, səhvin düzəldilməsidir.

Nikahın qeydiyyatı zamanı ər-arvad ortaq soyad seçə və ya hər biri öz soyadını saxlaya bilər. Bu seçim nikah şəhadətnaməsinə yazılır və ayrıca ad dəyişdirmə proseduru tələb etmir. Boşanma zamanı həyat yoldaşının soyadını götürmüş şəxs onu saxlamaq və ya nikahdan əvvəlki soyadına qayıtmaq hüququna malikdir. Bunu boşanmanın qeydiyyatı vaxtı bildirmək ən asan yoldur; o an buraxılıbsa, sonradan ümumi qaydada müraciət edəcəksiniz.

Uşağın soyadının dəyişdirilməsi ayrıca mövzudur: burada hər iki valideynin mövqeyi, fikir ayrılığında isə qəyyumluq və himayə orqanının rəyi həlledicidir. Təfərrüatları uşağın soyadının dəyişdirilməsi qaydası yazısında izah etmişik.

Müraciət qaydası: addım-addım

1. Yeni adın və ya soyadın dəqiq yazılışını müəyyən edin və kağıza hərf-hərf yazın.
2. Sənədləri toplayın: şəxsiyyət vəsiqəsi, doğum şəhadətnaməsi, evlisinizsə nikah, boşanmısınızsa boşanma şəhadətnaməsi, uşaqlarınız varsa onların doğum şəhadətnamələri, dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə qəbz.
3. Ərizəni Ədliyyə Nazirliyinin qeydiyyat şöbəsinə verin; bu sahədə bir sıra xidmətlər ASAN xidmət mərkəzlərində də göstərilir. Ərizədə hansı məlumatın hansı forma ilə əvəz olunmasını və səbəbini göstərirsiniz.
4. Baxılma müddətini və əlavə sənəd tələbini ərizəni qəbul edən əməkdaşdan dəqiqləşdirin.
5. Qeydiyyatdan sonra adın (soyadın) dəyişdirilməsi haqqında şəhadətnaməni alın. Doğum və nikah haqqında akt qeydlərinə də müvafiq dəyişiklik edilir.
6. Şəhadətnamə ilə sənədlərinizi yeniləməyə başlayın.

Sənəd siyahısı konkret vəziyyətdən asılı olaraq genişlənə bilər, ona görə son siyahını müraciət edəcəyiniz yerdən öyrənin. Qeydiyyat orqanı müraciəti rədd edərsə, imtinanın yazılı və əsaslandırılmış olmasını tələb edin: həmin sənəd olmadan nə yuxarı orqana, nə də məhkəməyə şikayət etmək mümkün olmayacaq.

Rüsum nə qədərdir və harada yoxlanılır?

Adın dəyişdirilməsinin qeydiyyatına görə dövlət rüsumu ödənilir. Yeni şəxsiyyət vəsiqəsi və ümumvətəndaş pasportu üçün isə ayrıca rüsumlar var və pasport rüsumu hazırlanma müddətinin təcililiyindən asılı olaraq fərqlənir. Beləliklə, ümumi xərc bir ödənişdən ibarət olmur.

Məbləğlər «Dövlət rüsumu haqqında» Qanunla müəyyən edilir və vaxtaşırı dəyişir. Dəqiq rəqəmi ödəniş etməzdən əvvəl e-qanun.az-da qanunun cari mətnindən, Ədliyyə Nazirliyinin və ya ASAN xidmətin rəsmi saytından yoxlayın. Köhnə forumlarda və sosial şəbəkə paylaşımlarında gördüyünüz məbləğə güvənməyin.

Ad dəyişdikdən sonra hansı sənədlər yenilənir?

Şəhadətnamə əlinizdə olanda əsas iş yenicə başlayır. Köhnə adla qalan hər sənəd gələcəkdə bankda, notariusda və ya sərhəddə sual doğuracaq.

Diplom, attestat və sertifikatlar adətən yenidən verilmir. Onların sizə aid olduğunu adın dəyişdirilməsi haqqında şəhadətnamə sübut edir, ona görə həmin şəhadətnamənin notarial surətini hər zaman əlçatan yerdə saxlayın.

Xaricdə nikah bağlayıb soyadını orada dəyişmisinizsə, Azərbaycan sənədlərinə bu dəyişikliyi köçürmək üçün xarici sənəd tərcümə ilə birlikdə, bir qayda olaraq, apostil və ya konsul leqallaşdırması ilə təqdim olunur. Hansı yolun sizə aid olduğunu apostil ilə konsul leqallaşdırmasının fərqi yazısından öyrənə bilərsiniz.

İki həyat nümunəsi

Boşanmadan sonra qızlıq soyadı. Günay boşanmanın qeydiyyatı zamanı soyad məsələsini qaldırmamışdı. İki il sonra ümumi qaydada müraciət etdi və ərindən əvvəlki soyadını bərpa etdi. Şəhadətnaməni alan kimi siyahı tutdu: şəxsiyyət vəsiqəsi, pasport, sürücülük vəsiqəsi, mənzil çıxarışı, iki bank kartı və ASAN İmza — cəmi 7 sənəd və hesab. Ən çox vaxtı mənzil çıxarışı apardı, çünki onsuz mənzili satışa çıxara bilməzdi.

Hərf səhvi, dəyişdirmə yox. Rəşadın şəxsiyyət vəsiqəsində adı düzgün yazılıb, doğum şəhadətnaməsində isə «Rəşat» kimi getmişdi. Atasından qalan 2 otaqlı mənzilin vərəsəlik sənədləşməsində notarius bu uyğunsuzluğa görə işi dayandırdı. Rəşad ad dəyişdirmə ərizəsi yox, akt qeydinə düzəliş tələbi ilə müraciət etdi. Məsələ yalnız bir hərfdən ibarət olsa da, düzəliş edilənə qədər vərəsəlik prosesi irəliləmədi.

Tez-tez verilən suallar

Adımı dəyişsəm, köhnə diplomum etibarlı qalır?

Bəli. Diplom yenidən verilmir, onun sizə aid olduğunu adın dəyişdirilməsi haqqında şəhadətnamə təsdiq edir. Sənədləri təqdim edərkən şəhadətnamənin surətini də əlavə edin.

Soyadı dəyişməklə borcdan və ya icra işindən qurtulmaq olarmı?

Xeyr. Ad dəyişikliyi şəxsin kimliyini dəyişmir: borclar, icra işləri, məhkəmə qərarları və digər öhdəliklər eyni şəxsə aid olaraq qalır. Qeydiyyat orqanında əvvəlki məlumatlar da saxlanılır.

Boşanandan illər sonra əvvəlki soyadıma qayıda bilərəmmi?

Bəli. Boşanmanın qeydiyyatı zamanı bu barədə bildiriş verməmisinizsə, ümumi qaydada adın dəyişdirilməsi kimi müraciət edirsiniz.

Ad dəyişdirilməsi nə qədər vaxt aparır?

Baxılma müddəti və yeni sənədlərin hazırlanma vaxtı ayrı-ayrı mərhələlərdir. Qeydiyyatın müddətini ərizəni qəbul edən orqandan, vəsiqə və pasportun hazırlanma müddətini isə ASAN xidmətdən dəqiqləşdirin.