Uşağın soyadının dəyişdirilməsi: ikinci valideynin razılığı lazımdırmı

Boşanmadan iki il sonra qız anası ilə yaşayır, atası isə nə görüşə gəlir, nə də aliment ödəyir. Ana qızına öz soyadını vermək istəyir, amma ilk eşitdiyi sual budur: atanın razılığı varmı? Uşağın soyadının dəyişdirilməsi həqiqətən iki valideyni maraqlandıran məsələdir, lakin qanun ikinci valideynə mütləq veto hüququ vermir.

Doğulanda uşağın soyadı necə müəyyən edilir?

Uşağın soyadı bir qayda olaraq valideynlərin soyadına görə müəyyən edilir. Valideynlərin soyadları fərqlidirsə, uşağa onların razılığı ilə atanın və ya ananın soyadı verilir. Razılıq olmadıqda mübahisəni qəyyumluq və himayə orqanı həll edir. Ata adı isə atanın adına görə yazılır.

Atalıq müəyyən edilməyibsə, uşaq ananın soyadını daşıyır. Kişi sonradan atalığı könüllü tanıyarsa və ya atalıq məhkəmədə müəyyən edilərsə, uşağın soyadı valideynlərin razılığı ilə atanın soyadına dəyişdirilə bilər; razılıq yoxdursa, məsələ uşağın mənafeyinə görə həll olunur.

Valideynlər razıdırsa: birgə müraciət

Ən sadə vəziyyət budur. Valideynlər birlikdə qəyyumluq orqanına müraciət edir və uşağın soyadının digər valideynin soyadı ilə əvəz edilməsini, yaxud adının dəyişdirilməsini xahiş edir. Orqan uşağın mənafeyini nəzərə alaraq icazə verir.

Birgə ərizə icazənin avtomatik verilməsi demək deyil. Orqan uşağın yaşına, məktəbdə və ətrafda hansı soyadla tanındığına, dəyişikliyin ona necə təsir edəcəyinə baxır. Adətən valideynlərin razı olduğu hallarda icazə verilir, amma səbəb uşağın deyil, böyüklərin maraqlarına xidmət edirsə, orqan imtina edə bilər.

Valideynlər ayrı yaşayırsa: ikinci valideynin fikri

Nikahın pozulması özlüyündə uşağın soyadına təsir etmir. Ana nikahdan əvvəlki soyadına qayıtsa belə, uşaq atanın soyadında qalır. Uşaqla yaşayan valideyn ona öz soyadını vermək istəyirsə, qəyyumluq orqanı məsələni uşağın mənafeyinə uyğun və digər valideynin fikrini nəzərə alaraq həll edir.

Burada əsas məqam «nəzərə almaq» ifadəsidir. İkinci valideynin fikri soruşulur və qiymətləndirilir, amma onun etirazı son söz deyil. Ata uşağın tərbiyəsində fəal iştirak edir, aliment ödəyir, uşaqla bağlıdırsa, onun etirazı ciddi çəki daşıyır və orqan çox vaxt imtina edir. Etiraz yalnız inadkarlıqdan irəli gəlirsə, orqan uşağın xeyrinə başqa qərar verə bilər.

Qanun dörd halda ikinci valideynin fikrini ümumiyyətlə tələb etmir:

• onun yaşayış yerini müəyyən etmək mümkün deyil;
• o, valideynlik hüququndan məhrum edilib;
• o, məhkəmə tərəfindən fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilib;
• o, üzrsüz səbəbdən uşağın tərbiyəsindən və saxlanmasından yayınır.

Bu halları sənədlə sübut etmək lazımdır: icra məmurunun aliment borcu barədə arayışı, valideynlik hüququndan məhrumetmə haqqında qətnamə, polisin ünvan axtarışının nəticəsi.

10 yaş: uşağın öz razılığı

10 yaşına çatmış uşağın adı və soyadı yalnız onun razılığı ilə dəyişdirilə bilər. Bu qayda istisnasızdır: hər iki valideyn razı olsa belə, uşaq istəmirsə, soyad dəyişmir. Orqan uşağın razılığını bir qayda olaraq yazılı alır və onun sərbəst ifadə edildiyinə əmin olmağa çalışır.

10 yaşadək uşağın fikri də dinlənilir, amma həlledici deyil. Yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra isə şəxs soyadını öz ərizəsi ilə, heç kimin razılığı olmadan dəyişə bilər; bu prosedurun təfərrüatını adın və soyadın dəyişdirilməsi yazısında izah etmişik.

Soyad necə dəyişdirilir: addım-addım

1. Yaşadığınız yer üzrə qəyyumluq və himayə orqanına ərizə verin. Ərizəyə uşağın doğum haqqında şəhadətnaməsini, şəxsiyyət vəsiqənizi, nikahın pozulması barədə sənədi və ikinci valideynin fikrinin tələb olunmadığını göstərən sənədləri əlavə edin.
2. Orqan ikinci valideynlə əlaqə saxlayıb fikrini öyrənir, uşağı dinləyir, 10 yaşdan onun razılığını alır.
3. Orqan icazə verir və ya əsaslandırılmış imtina qərarı çıxarır.
4. İcazə ilə VVADQ orqanına müraciət edin: uşağın doğum haqqında qeydinə dəyişiklik edilir və yeni doğum şəhadətnaməsi verilir. Dövlət rüsumunun olub-olmadığını və məbləğini VVADQ orqanından dəqiqləşdirin.
5. Uşağın digər sənədlərini — şəxsiyyət vəsiqəsi və ya pasport varsa — yeniləyin, məktəbə və poliklinikaya yeni şəhadətnamənin surətini təqdim edin.

Qəyyumluq orqanının qərarı ilə razı olmayan valideyn — icazə istəyən də, etiraz edən də — ondan məhkəməyə şikayət verə bilər.

Ögey atanın soyadını vermək olarmı?

Ana yenidən ailə qurub və uşağa ögey atanın soyadını vermək istəyir — praktikada ən çox rast gəlinən xahişlərdən biri. Ögey ata hüquqi valideyn deyil, ona görə bu məsələ adi soyad dəyişikliyi qaydası ilə deyil, övladlığa götürmə yolu ilə həll olunur. Məhkəmə övladlığa götürmə haqqında qətnamədə uşağın soyadını, adını və ata adını dəyişə bilər.

Bu yolun şərtləri daha ciddidir. Bioloji atanın razılığı lazımdır, istisna yalnız onun hüquqdan məhrum edildiyi, yaxud üzrsüz səbəbdən uzun müddət uşaqla yaşamadığı və tərbiyəsində iştirak etmədiyi hallardır. Övladlığa götürmə ilə bioloji ata ilə hüquqi əlaqə kəsilir; bu addımın bütün nəticələrini övladlığa götürmə, qəyyumluq və himayəçilik yazısında izah etmişik.

İki həyat nümunəsi

Ata yayınır. Səbinə ilə Elnurun boşanmasından üç il keçib, 7 yaşlı Nuray anası ilə yaşayır. Elnur bu müddətdə qızını görməyib, icra məmurunun arayışına görə aliment borcu 5 400 manatdır. Səbinə qəyyumluq orqanına qızına öz soyadını vermək üçün müraciət edir. Elnur etiraz etsə də, orqan onun uşağın saxlanmasından üzrsüz yayındığını nəzərə alaraq icazə verir və Nuray yeni doğum şəhadətnaməsi alır. Elnurun aliment borcu isə olduğu kimi qalır.

Uşaq istəmir. Tahirə 11 yaşlı oğlu Rüfətə yeni ərinin soyadını vermək istəyir. Rüfət məktəbdə atasının soyadı ilə tanınır və buna razı deyil. Soyad nə qəyyumluq orqanı, nə də övladlığa götürmə yolu ilə dəyişdirilə bilməz: 10 yaşdan uşağın razılığı hər iki halda məcburidir.

Tez-tez verilən suallar

Boşandıqdan sonra uşağın soyadı avtomatik dəyişirmi?

Xeyr. Ana öz soyadını dəyişsə belə, uşağın soyadı yalnız qəyyumluq orqanının icazəsi ilə dəyişdirilir.

Ata aliment ödəmirsə, onun razılığı lazımdırmı?

Uşağın saxlanmasından və tərbiyəsindən üzrsüz yayınan valideynin fikri tələb olunmur. Bunu icra məmurunun aliment borcu barədə arayışı və digər sənədlərlə təsdiqləmək lazımdır.

Uşağın ata adını dəyişmək olarmı?

Ata adı atanın adından yaranır, ona görə adətən yalnız atalıq haqqında qeyd dəyişdikdə və ya övladlığa götürmə zamanı məhkəmənin qərarı ilə dəyişir.

Qəyyumluq orqanı imtina etdi, nə etməli?

İmtina qərarından məhkəməyə şikayət verə bilərsiniz. Şikayətdə dəyişikliyin uşağın mənafeyinə niyə uyğun olduğunu və ikinci valideynin etirazının niyə əsassız olduğunu sənədlərlə göstərin.