Boşanma 2026: məhkəmə və VVADQ yolu — müddət, rüsum, sənədlər

Ayrılmaq qərarı verilib, amma haradan başlamaq lazım olduğu aydın deyil: VVADQ orqanına getmək bəs edir, yoxsa mütləq məhkəməyə müraciət etməlisiniz? Boşanma 2026-cı ildə də iki yolla aparılır. Hansının sizə aid olduğunu iki sual müəyyən edir: ortaq azyaşlı uşağınız varmı və həyat yoldaşınız boşanmağa razıdırmı.

Boşanmanın iki yolu: hansı sizə aiddir?

Ailə Məcəlləsi nikahın iki qaydada pozulmasını nəzərdə tutur: vətəndaşlıq vəziyyəti aktlarının dövlət qeydiyyatı (VVADQ) orqanında və məhkəmədə. Yolu tərəflər öz istəyi ilə seçmir, onu qanun müəyyən edir. Mediator isə nikahı poza bilməz: o, yalnız uşaq, aliment və əmlak məsələlərində razılaşmaya kömək edir.

VVADQ orqanında boşanma: şərtlər və 1 aylıq müddət

Ən sadə yol budur. Ortaq azyaşlı uşağınız yoxdursa və hər ikiniz boşanmağa razısınızsa, VVADQ orqanına birgə ərizə verirsiniz. Nə iddia, nə mediasiya, nə də məhkəmə iclası lazımdır. Boşanmanın səbəbini də heç kim soruşmur.

Nikahın pozulması ərizə verildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra dövlət qeydiyyatına alınır və boşanma haqqında şəhadətnamə verilir. Bu ay tərəflərə qərarı bir daha ölçüb-biçmək imkanı verir. Əmlak mübahisəniz olsa belə, VVADQ yolu bağlanmır: nikah burada pozulur, birgə əmlakın bölgüsü isə ayrıca iddia ilə məhkəmədə həll edilir.

Uşaq olsa da VVADQ yolu mümkün olan hallar

Qanun bir istisna da tanıyır. Həyat yoldaşı məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş və ya fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edilibsə, yaxud cinayətə görə qanunda göstərilən müddətdən artıq azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum olunubsa, nikah digər tərəfin tək ərizəsi ilə VVADQ orqanında pozulur. Ortaq azyaşlı uşaqların olması bu halda mane deyil. Cəza müddətinin həddini Ailə Məcəlləsinin e-qanun.az-dakı mətnindən yoxlayın.

Məhkəmə yolu: mediasiyadan qətnaməyə

Ortaq azyaşlı uşaq varsa, həyat yoldaşı boşanmağa razı deyilsə və ya sözdə razılaşıb VVADQ-a getməkdən yayınırsa, nikah məhkəmədə pozulur. Proses bu ardıcıllıqla gedir:

1. İlkin mediasiya. 2021-ci ilin iyulundan ailə mübahisələrində məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir. Sessiyanın haqqı 50 manatdır. Razılaşma alınmasa, «ilkin mediasiya sessiyasının davam etdirilməməsi barədə» arayış verilir. Bu mərhələni boşanmadan əvvəl mediasiya yazısında ətraflı izah etmişik.
2. İddia ərizəsi. Ərizəyə mediasiya arayışı, nikah şəhadətnaməsi, uşaqların doğum şəhadətnamələrinin surətləri və rüsum qəbzi əlavə olunur. Mətni boşanma haqqında iddia ərizəsi nümunəsi əsasında hazırlaya bilərsiniz.
3. Məhkəməyə təqdim. İddia ümumi qayda ilə cavabdehin yaşayış yeri üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə verilir. Azyaşlı uşaqlar iddiaçı ilə yaşayırsa, qanun ona öz yaşayış yeri üzrə müraciət etmək imkanı da verir.
4. Məhkəmə baxışı. Hər iki tərəf razıdırsa, məhkəmə boşanmanın səbəblərini araşdırmır. Biri razı deyilsə, məhkəmə ailəni qorumağın mümkünlüyünü yoxlayır, işin baxılmasını təxirə salıb ər-arvada barışmaq üçün vaxt verə bilər. Barışıq alınmasa və tərəf boşanmada israr etsə, nikah pozulur.
5. Qətnamə. Nikah qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi gündən pozulmuş sayılır.

Barışıq üçün verilən müddətdə ər-arvad barışarsa, iddiaçı iddiadan imtina edə bilər və işin icraatına xitam verilir.

Uşaqlar, aliment və əmlak barədə razılaşmanızı da məhkəməyə təqdim edə bilərsiniz. Razılaşma yoxdursa və ya uşaqların maraqlarını pozursa, uşaqların kiminlə yaşayacağını və alimenti məhkəmə özü müəyyən edir; tərəflərdən biri tələb etsə, birgə əmlakı da eyni işdə bölə bilər.

Sənədlər və xərclər: nə hazırlamalı?

Dövlət rüsumunun məbləği «Dövlət rüsumu haqqında» Qanunla müəyyən olunur. Ödənişdən əvvəl onu e-qanun.az-dan, VVADQ orqanından və ya məhkəmənin dəftərxanasından dəqiqləşdirin: köhnə forumlarda gəzən rəqəmlər çox vaxt aktual olmur. Məhkəmə yolunda buna 50 manatlıq ilkin mediasiya haqqı da əlavə olunur.

Boşanmadan sonra nə dəyişir, nə dəyişmir?

VVADQ yolunda nikah dövlət qeydiyyatı günündən, məhkəmə yolunda isə qətnamənin qanuni qüvvəyə mindiyi gündən xitam olunmuş sayılır. Məhkəmə qətnaməsindən çıxarış VVADQ orqanına göndərilir və boşanma qeydə alınır. Keçmiş ər-arvad boşanma haqqında şəhadətnamə almadan yeni nikah bağlaya bilməz.

Nikah zamanı həyat yoldaşının soyadını götürən tərəf onu saxlaya və ya nikahdan əvvəlki soyadını bərpa edə bilər.

Uşaqlara münasibətdə hüquq və vəzifələr boşanma ilə dəyişmir. Uşaq bir valideynlə yaşasa da, digər valideyn onun tərbiyəsində iştirak etmək hüququnu və saxlanması vəzifəsini saxlayır. Məhkəmənin uşağın yaşayış yerini hansı meyarlarla müəyyən etdiyini boşanmada uşağın kimə qalması yazısında açmışıq.

İki həyat nümunəsi

VVADQ yolu. Kamran və Ləman iki il evli qalıblar, uşaqları yoxdur, ayrılmağa hər ikisi razıdır. Mart ayının əvvəlində VVADQ orqanına birgə ərizə verirlər. Bir ay keçdikdən sonra nikahın pozulması qeydə alınır və hər ikisinə şəhadətnamə verilir. Nə mediasiya, nə də məhkəmə lazım olur.

Məhkəmə yolu. Nigarın 6 yaşlı qızı var, həyat yoldaşı Emil isə boşanmağa razı deyil. Nigar əvvəlcə ilkin mediasiya sessiyasına müraciət edir; Emil sessiyada mövqeyini dəyişmir və Nigara arayış verilir. Nigar iddianı arayışla birlikdə məhkəməyə verir, qızının onunla yaşamasını və aliment tutulmasını da tələb edir. Məhkəmə tərəflərə barışmaq üçün vaxt verir, barışıq alınmır və nikah pozulur.

Tez-tez verilən suallar

Həyat yoldaşım boşanmağa razı deyil. Boşanmanın qarşısını ala bilərmi?

Xeyr. Razılıq olmadıqda məhkəmə barışmaq üçün vaxt verə bilər, amma barışıq alınmasa və siz israr etsəniz, nikah pozulur.

Boşanma nə qədər vaxt aparır?

VVADQ yolunda nikah ərizədən bir ay sonra pozulur. Məhkəmə yolunda müddət mediasiyadan, tərəflərin mövqeyindən və işin mürəkkəbliyindən asılıdır. Mediasiya davam etdirilərsə, proses 30 gün ərzində bitməlidir, tərəflərin razılığı ilə daha 30 günədək uzadıla bilər.

Vəkilsiz boşanmaq olarmı?

Bəli. Boşanma işlərində vəkil tutmaq məcburi deyil: iddianı özünüz tərtib edə və məhkəmədə şəxsən iştirak edə bilərsiniz.

Yalnız dini kəbin kəsdirmişik. Boşanmaq üçün məhkəməyə getməliyikmi?

Xeyr. VVADQ orqanında qeydə alınmamış dini nikah hüquqi nikah sayılmır, ona görə onun pozulması üçün VVADQ və ya məhkəmə proseduru tələb olunmur. Uşaqlar, aliment və əmlakla bağlı məsələlər isə ayrıca həll edilir.