Boşanmadan əvvəl mediasiya: prosedur, 50 manat haqq və 30 günlük müddət

Uşağınız var, həyat yoldaşınız isə boşanmağa razı deyil. İddia ərizəsini hazırlayıb məhkəməyə gəlirsiniz, amma ərizəyə əlavə olunmalı bir sənəd çatışmır — mediasiya arayışı. Boşanmadan əvvəl mediasiya məhkəmə yolunun məcburi ilk addımıdır və onu düzgün keçmək sizə həftələr qazandırır.

Boşanmadan əvvəl mediasiya kimlər üçün məcburidir?

2021-ci ilin iyulundan ailə, əmək və kommersiya mübahisələrində məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir. Boşanma iddiası ailə mübahisəsidir. Deməli, nikah məhkəmədə pozulacaqsa — ortaq azyaşlı uşaq varsa, həyat yoldaşı razı deyilsə və ya sözdə razılaşıb VVADQ orqanına getməkdən yayınırsa — iddiadan əvvəl bu mərhələni keçməlisiniz. Qaydanın istisnalarını mediasiya tələb olunmayan ailə mübahisələri yazısında ayrıca toplamışıq.

VVADQ orqanında boşanmada mediasiya tələb olunmur. Ortaq azyaşlı uşaq yoxdursa və hər ikiniz razısınızsa, birgə ərizə verirsiniz və nikahın pozulması bir ay sonra qeydə alınır. Hansı yolun sizə aid olduğunu boşanmanın məhkəmə və VVADQ yolu barədə əsas yazımızda ətraflı izah etmişik.

Bir məqamı əvvəlcədən aydınlaşdırın: mediator nikahı poza bilməz. Boşanma yalnız məhkəmə və ya VVADQ yolu ilədir. Mediatorun işi başqadır — uşaq, aliment və əmlak məsələlərində sizin öz razılığınıza gəlməyinizə kömək etmək.

İlkin mediasiya sessiyası necə keçir: addım-addım

1. Mediatoru seçin. Müraciəti mediatorlar reyestrinə daxil olan mediatora və ya mediasiya təşkilatına edirsiniz. Reyestri Mediasiya Şurası aparır.
2. Sənədləri hazırlayın. Şəxsiyyət vəsiqəsi, nikah haqqında şəhadətnamə, uşaqların doğum şəhadətnamələri və həyat yoldaşınızın əlaqə məlumatları — ünvanı və telefonu.
3. Haqqı ödəyin. ASAN xidmətin məlumatına görə, ailə mübahisəsi üzrə ilkin sessiyanın haqqı 50 manatdır.
4. Qarşı tərəf sessiyaya dəvət olunur. Əvvəllər müraciət edən tərəf qarşı tərəfə təklif məktubu göndərməli idi. Mediasiya təşkilatlarının izahına görə, qanun dəyişikliyindən sonra bu artıq məcburi deyil.
5. Sessiyada iştirak edin. Mediator mediasiyanın mahiyyətini, qaydalarını və tərəflərin hüquqlarını izah edir. Siz və həyat yoldaşınız prosesi davam etdirib-etdirməmək barədə qərar verirsiniz.
6. Nəticəni rəsmiləşdirin. Ya mediasiya davam edir, ya da sizə «ilkin mediasiya sessiyasının davam etdirilməməsi barədə» arayış verilir.

Sessiyaya gəlməzdən əvvəl mübahisəli məsələlərin hamısını — uşağın yaşayış yeri, görüş qaydası, aliment, əmlak — kağıza yazın. Nəyə güzəştə gedə biləcəyinizi və nədən imtina etməyəcəyinizi evdə müəyyən etsəniz, sessiya daha səmərəli keçər.

50 manat və 30 gün: xərc və müddətlər

50 manat ailə mübahisəsi üzrə ilkin sessiyanın haqqıdır. Tərəflər mediasiyanı davam etdirməyə qərar versə, sonrakı mərhələnin haqqı ayrıca müəyyən olunur. Onu mediatorla əvvəlcədən, yazılı şəkildə dəqiqləşdirin ki, sonradan anlaşılmazlıq yaranmasın.

Mediasiya davam etdirilərsə, proses 30 gün ərzində başa çatmalıdır. Tərəflərin razılığı ilə müddət daha 30 günədək uzadıla bilər. Yəni mediasiya məhkəmə yolunu qeyri-müəyyən müddətə bağlamır: ən uzun ssenaridə də söhbət təxminən iki aydan gedir.

Mediasiyada nəyi razılaşdırmaq olar, nəyi yox?

Mediasiya boşanmanın özünü deyil, onun nəticələrini həll edir. Aşağıdakı cədvəl sərhədi göstərir.

Razılaşma nə qədər konkret olsa, bir o qədər dəyərlidir. «Ata uşağı istədiyi vaxt görə bilər» ifadəsi ilk mübahisədə işləmir. «Hər şənbə saat 11:00-dan 18:00-dək, yay tətilində isə iki həftə» isə işləyir.

Razılaşma əldə olunsa, onu boşanma iddiasına əlavə edirsiniz. Məhkəmə onu uşaqların maraqları baxımından yoxlayır: uyğundursa, qərarında əsas götürür, uyğun deyilsə, məsələni özü həll edir. Sessiyada deyilənlər isə məxfidir: mediasiya məxfilik prinsipi üzərində qurulub.

Razılaşma alınmasa: arayış və məhkəmə

İlkin sessiyada tərəflər mediasiyanı davam etdirməkdən imtina etsə və ya razılığa gəlməsə, «ilkin mediasiya sessiyasının davam etdirilməməsi barədə» arayış verilir. Bu arayış iddia ərizəsinə əlavə olunur və ilkin mediasiya tələbinin yerinə yetirildiyini təsdiq edir.

Həyat yoldaşınız sessiyaya gəlmirsə, bu, məhkəmə yolunu bağlamır: razılaşma olmadığı üçün sizə yenə arayış verilir. Mediasiya könüllülük üzərində qurulub — qanun sizi razılaşmağa yox, yalnız ilkin sessiyada iştiraka məcbur edir.

Arayışı aldıqdan sonra iddia ərizəsini məhkəməyə verirsiniz. Mətni boşanma haqqında iddia ərizəsi nümunəsi əsasında hazırlaya bilərsiniz. Ərizəyə arayışla yanaşı nikah haqqında şəhadətnamə, uşaqların doğum şəhadətnamələrinin surətləri və dövlət rüsumunun ödənilməsi barədə qəbz əlavə olunur.

İki həyat nümunəsi

Razılaşma ilə. Orxan və Sevinc boşanmaq qərarına gəliblər, 5 yaşlı qızları var. İlkin sessiyadan sonra mediasiyanı davam etdirirlər və iki həftəyə razılığa gəlirlər: qız anası ilə yaşayır, Orxan ayda 300 manat aliment ödəyir və hər həftəsonu qızını götürür, avtomobil isə Orxanda qalır. Razılaşma boşanma iddiasına əlavə olunur. Məhkəmədə uşaq və aliment üstündə mübahisə yaranmır, iş qısa müddətdə bitir.

Razılaşmasız. Nərgizin həyat yoldaşı Kamal boşanmağa razı deyil və ilkin sessiyaya gəlmir. Nərgizə arayış verilir. O, arayışı iddia ərizəsinə əlavə edir, oğlunun onunla yaşamasını və aliment tutulmasını da tələb edir. Mediasiya mərhələsi ona bir sessiyaya və 50 manata başa gəlir.

Tez-tez verilən suallar

Həyat yoldaşım ilkin sessiyaya gəlməsə, boşana bilərəmmi?

Bəli. Onun gəlməməsi məhkəmə yolunu bağlamır: razılaşma olmadığı üçün sizə arayış verilir və iddianı məhkəməyə verə bilərsiniz.

Mediasiyada dediklərim sonra məhkəmədə əleyhimə istifadə oluna bilərmi?

Mediasiya məxfilik prinsipi üzərində qurulub. Buna baxmayaraq, razılaşmanın layihəsini imzalamazdan əvvəl onu hüquqşünasa göstərmək faydalıdır: imzaladığınız şərtlər məhkəmədə əsas götürülə bilər.

Mediasiya boşanmanı ləngidirmi?

Arayış ilk sessiyadan sonra verilirsə, gecikmə minimaldır. Mediasiya davam etdirilərsə, proses 30 gün, uzadılsa daha 30 gün çəkə bilər, amma razılaşma məhkəmədəki mübahisəni xeyli qısaldır.

Uşağımız yoxdur, amma həyat yoldaşım boşanmağa razı deyil. Mediasiya lazımdırmı?

Bəli. Razılıq olmadıqda nikah məhkəmədə pozulur, məhkəməyə müraciətdən əvvəl isə ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir.