Taksi fəaliyyəti: icazə tələbləri və icazəsiz daşımanın cəriməsi

Axşamlar şəxsi avtomobilinizlə mobil tətbiq üzərindən sifariş götürüb əlavə qazanc əldə etmək istəyirsiniz. Ya da hava limanında «ucuz aparım» deyən sürücü ilə razılaşmısınız və yolun sonunda qiymət iki dəfə artıb. Hər iki halda sual eynidir: taksi fəaliyyəti üçün nə tələb olunur və icazəsiz daşıma nə ilə nəticələnir?

Taksi fəaliyyəti nədir və niyə icazə tələb edir?

Pul qarşılığında, müntəzəm olaraq və istənilən sərnişinə daşıma xidməti göstərmək taksi fəaliyyətidir. Bu, sahibkarlıqdır: məqsəd gəlir əldə etməkdir, risk isə daşıyıcının üzərindədir. Qonşunu bazara pulsuz aparmaq taksi deyil. Hər gün tətbiqdən sifariş götürüb pul qazanmaq isə məhz taksi fəaliyyətidir.

Dövlətin bu sahəyə xüsusi tələblər qoymasının iki səbəbi var. Birincisi, sərnişin öz həyatını tanımadığı sürücüyə etibar edir, ona görə avtomobil saz, sürücü isə etibarlı olmalıdır. İkincisi, bu, gəlir gətirən fəaliyyətdir və vergiyə cəlb olunmalıdır. Sahəni «Avtomobil nəqliyyatı haqqında» Qanun və onun əsasında qəbul edilmiş qaydalar tənzimləyir, tələblərin tətbiqi ilə isə Azərbaycan Yerüstü Nəqliyyat Agentliyi (AYNA) məşğul olur.

Sürücü və avtomobil üçün əsas tələblər

Tələblər zaman-zaman dəyişir, ona görə fəaliyyətə başlamazdan əvvəl onların cari mətnini AYNA-dan və e-qanun.az-dan dəqiqləşdirin. Ümumi mənzərə isə belədir:

Avtomobillə bağlı tələblər hər sürücüyə aiddir, amma gün ərzində onlarla sərnişin daşıyan sürücü üçün yoxlamaya düşmək ehtimalı xeyli yüksəkdir. Texniki baxış müddəti bitmiş və ya sığortası olmayan avtomobillə taksi işinə çıxmaq hər yoxlamada yeni cərimə deməkdir.

Tətbiqlə işləyən sürücü: platforma sizi qanundan azad etmir

Taksi sifarişi tətbiqləri sərnişinlə sürücünü bir-birinə bağlayır, amma sərnişini aparan, yəni daşıyıcı, yenə də sizsiniz. Tətbiqin sizi qeydiyyata alması dövlətin tələblərinə uyğun olduğunuzu təsdiq etmir. Nə vergi uçotunu, nə də avtomobilə və sürücüyə qoyulan şərtləri əvəz edir.

Vergi məsələsi ayrıca diqqət tələb edir. Tətbiq vasitəsilə gələn pul sahibkarlıq gəliridir və vergiyə cəlb olunur. Vergi Məcəlləsində avtomobillə sərnişin daşıyan şəxslər üçün ayrıca qaydalar var. Hansı rejimin sizə tətbiq edildiyini və ödəniş məbləğini Dövlət Vergi Xidmətindən öyrənin. VÖEN almağın və sadələşdirilmiş verginin ümumi qaydasını evdən və fərdi gəlirin vergisi yazısında izah etmişik.

Bir praktik xırdalıq da var. Hərəkət zamanı telefonu əldə saxlamaqla istifadəyə görə 50 manat cərimə nəzərdə tutulub (İXM 342.6). Sifarişi qəbul etmək üçün telefonu əlinizə almaq elə bu pozuntudur, ona görə telefonu tutacağa bərkidin və sifarişləri yalnız dayanarkən idarə edin.

İcazəsiz daşıma: hansı məsuliyyət yaranır?

Qaydalara əməl etmədən taksi fəaliyyəti ilə məşğul olmaq İnzibati Xətalar Məcəlləsi ilə inzibati xətadır. Cərimənin məbləği qanunla müəyyən edilib və dəyişə bilər, ona görə onu e-qanun.az-da İXM-in qüvvədə olan mətnindən yoxlayın.

İcazəsiz daşıma adətən tək pozuntu ilə bitmir. Yoxlama zamanı avtomobilin sənədləri, texniki baxışı və sığortası da yoxlanılır, hər çatışmazlıq isə ayrıca cərimə yaradır. 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə məbləğlər belədir:

Vergi uçotuna alınmadan gəlir əldə etmək isə vergi qanunvericiliyi üzrə ayrıca məsuliyyət yaradır: vergi orqanı gizlədilmiş gəlirə vergi hesablaya və maliyyə sanksiyası tətbiq edə bilər. Digər pozuntuların məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində topladıq.

Vüqar işdən sonra gündə 3–4 saat tətbiqlə sifariş götürür, VÖEN-i isə yoxdur. Yoxlama zamanı məlum olur ki, avtomobilin texniki baxış müddəti bitib. Ona texniki baxışa görə 50 manat cərimə yazılır, qaydalara əməl etmədən daşımaya görə isə ayrıca protokol tərtib olunur. Həmin həftənin qazancı cərimələrə gedir, vergi uçotu məsələsi isə həll olunmamış qalır.

Sərnişin üçün: rəsmi taksi ilə qeyri-rəsmi daşımanın fərqi

Qeyri-rəsmi sürücü çox vaxt bir neçə manat ucuz görünür. Amma mübahisə yarananda sərnişinin əlində demək olar ki, heç bir alət qalmır.

Leyla hava limanından şəhərə qeyri-rəsmi sürücü ilə 20 manata razılaşır. Evin qarşısında sürücü «yol uzun oldu» deyib 50 manat istəyir. Leylanın əlində nə qəbz, nə yazışma var, sürücünün adını da bilmir. Avtomobilin nömrəsini qeyd edib polisə müraciət edə bilər, amma ilkin razılaşmanı sübut etmək çətin olacaq. Sifarişi tətbiqlə versəydi, qiymət ekranda qeydə alınmış olardı.

Qeyri-rəsmi sürücü ilə getməli olsanız, qiyməti yazılı mesajla razılaşdırın, avtomobilin nömrəsini yaxınınıza göndərin və mümkünsə nağdsız ödəyin. Bunların hər biri sonradan sübut rolunu oynayır.

Qəza olarsa sərnişinin hüquqları

Pullu daşıma zamanı sərnişinlə daşıyıcı arasında daşıma münasibəti yaranır. Daşıyıcı sərnişini təhlükəsiz çatdırmağa borcludur və onun həyatına, sağlamlığına vurulan zərərə görə cavab verir. Avtomobil həm də artıq təhlükə mənbəyidir: onun sahibi vurulan zərərə görə, bir qayda olaraq, təqsiri olmasa belə məsuliyyət daşıyır.

Qəzadan sonra bu ardıcıllıqla hərəkət edin:

1. Tibbi yardım lazımdırsa, dərhal çağırın və müayinə sənədlərini saxlayın.
2. Polisə məlumat verin və hadisənin rəsmi qeydə alınmasını tələb edin.
3. Sürücünün adını, avtomobilin nömrəsini və sifarişin ekran görüntüsünü saxlayın.
4. Zərərin ödənilməsini avtomobilin sahibindən tələb edin, razılaşma olmasa, məhkəməyə müraciət edin.

Sığorta ödənişinin sizə şamil olunub-olunmadığını avtomobilin sığorta şirkətindən dəqiqləşdirin. Sığortanın hansı zərərləri əhatə etdiyini avtomobilin icbari sığortası yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Şəxsi avtomobillə tətbiqdə işləmək üçün nədən başlamalı?

Əvvəlcə vergi orqanında uçota alının, sonra taksi daşıması üçün qoyulan tələbləri və icazə qaydasını AYNA-dan öyrənin. Avtomobilin texniki baxışı və icbari sığortası qüvvədə olmalıdır.

İcazəsiz taksiyə görə cərimə nə qədərdir?

Məbləğ İnzibati Xətalar Məcəlləsində müəyyən edilib və dəyişə bilər, ona görə onu e-qanun.az-da qüvvədə olan mətndən yoxlayın. Yoxlama zamanı texniki baxış, sığorta və sənədlərlə bağlı ayrıca cərimələr də yazıla bilər.

Sürücü razılaşdığımızdan artıq pul tələb edir. Nə etməli?

Rəsmi sifarişdə mübahisəni tətbiqə və ya daşıyıcıya yazılı şikayətlə həll edin. Qeyri-rəsmi daşımada avtomobilin nömrəsini qeyd edib polisə müraciət edin; razılaşmanı təsdiq edən mesaj və ya şahid işinizi xeyli asanlaşdırır.

Taksi sürücüsü sükan arxasında telefondan istifadə edə bilərmi?

Telefonu əldə saxlamaqla istifadəyə görə 50 manat cərimə nəzərdə tutulub (İXM 342.6). Sifarişlə işləyən sürücü telefonu tutacağa bərkitməli və onu hərəkət zamanı əlinə almamalıdır.