Avtomobilin icbari sığortası: qəzada ödəniş, limitlər və reqres

Yan küçədən çıxan sürücü avtomobilinizin qapısını əzdi və təqsirini boynuna da alır. Bundan sonra praktik sual yaranır: təmir pulunu kim verəcək — o sürücü, yoxsa onun sığorta şirkəti? Zərər böyükdürsə, sığorta hamısını örtəcəkmi? Avtomobilin icbari sığortası bu sualların cavabıdır, amma onun hüdudlarını bilməyən sürücü ya pulunu tam ala bilmir, ya da gözləmədiyi borcla üzləşir.

İcbari sığorta nəyi ödəyir, nəyi ödəmir?

Hüquqi adı uzundur: avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası. Ad mahiyyəti özü göstərir — sığortalanan avtomobilin dəmiri deyil, onun sahibinin başqalarına qarşı məsuliyyətidir. Qəzada təqsirkar sizsinizsə, sığorta şirkətiniz sizin əvəzinizə zərərçəkənə ödəyir, öz avtomobilinizin təmiri isə sizin öhdənizdə qalır.

Öz avtomobilinizi təqsirkar olduğunuz qəzadan qorumaq istəyirsinizsə, bunun üçün könüllü sığorta — kasko var. İki sığortanı qarışdırmaq ən çox yayılmış səhvdir:

Qəzadan sonra ödəniş necə alınır?

Ödəniş almaq üçün zərərçəkən təqsirkarın sığorta şirkətinə müraciət edir. Ardıcıllıq belədir:

1. Hadisəni polisə bildirin ki, qəza və təqsir rəsmi sənədlə təsdiqlənsin. Hadisə yerində nə etməli olduğunuzu yol qəzası zamanı nə etməli yazısında addım-addım izah etmişik.
2. Təqsirkarın sığorta şəhadətnaməsinin fotosunu çəkin: sığortaçının adı və müqavilənin nömrəsi orada göstərilir.
3. Sığortaçıya ərizə verin, polis sənədini, sürücülük vəsiqəsinin və qeydiyyat şəhadətnaməsinin surətlərini, fotoları əlavə edin.
4. Avtomobili sığortaçının baxışına təqdim edin və baxışdan əvvəl təmir etdirməyin.
5. Zərərin qiymətləndirilməsi barədə hesabatla tanış olun, razısınızsa ödənişi bank hesabınıza alın.

Qarşı tərəfin sığortasının qüvvədə olub-olmadığını qeydiyyat nişanı üzrə İcbari Sığorta Bürosunun rəsmi saytında yoxlamaq mümkündür. Ərizəyə baxılma və ödəniş müddətlərini, tələb olunan sənədlərin tam siyahısını isə sığorta şirkətindən yazılı soruşun. Müddətlər qanunla müəyyən edilib: sığortaçı gecikərsə, şikayətinizdə məhz buna istinad edəcəksiniz.

Ödəniş limitləri: zərər limiti aşanda kim ödəyir?

İcbari sığortanın ödəniş imkanı sonsuz deyil. Qanun iki ayrı limit müəyyən edir: biri əmlaka dəyən zərər, digəri zərərçəkənin sağlamlığına və həyatına dəyən zərər üçün. Limitlərin cari məbləğlərini e-qanun.az-da «İcbari sığortalar haqqında» Qanunun qüvvədə olan mətnindən və ya sığorta şirkətinizdən öyrənin. Forumlarda dolaşan rəqəmlər çox vaxt köhnəlmiş olur.

Zərər limiti aşarsa, fərqi sığorta şirkəti ödəmir. Onu təqsirkar sürücüdən və ya avtomobilin sahibindən tələb edirsiniz: əvvəlcə yazılı pretenziya ilə, razılaşma olmadıqda məhkəmə yolu ilə. Yəni icbari sığorta təqsirkarı məsuliyyətdən tam azad etmir, yalnız limitə qədər olan hissəni öz üzərinə götürür.

Elçinin yeni avtomobilinə qırmızı işıqda keçən sürücü çırpılır. Rəsmi dilerin smetasına görə təmir icbari sığortanın əmlak limitini xeyli aşır. Sığorta şirkəti limit həddində ödəyir, qalan hissəni isə Elçin təqsirkar sürücüdən tələb edir. İddiaya dilerin smetası, sığortaçının qiymətləndirmə hesabatı və polisin qərarı əlavə olunur. Təqsir artıq rəsmi sənədlə təsdiqləndiyi üçün məhkəmədə mübahisə yalnız məbləğ üzərində gedəcək.

Reqres: sığorta şirkəti pulu kimdən geri tələb edir?

Reqres sığorta şirkətinin zərərçəkənə ödədiyi məbləği sonradan təqsirkar sürücüdən geri tələb etmək hüququdur. Adi qəzada sığortalı heç nə qaytarmır: sığorta haqqını məhz bunun üçün ödəyib. Amma qanun sürücünün xüsusilə ağır davranışını ayırır və belə hallarda son yükü onun üzərinə qaytarır. Məsələn:

• sürücü alkoqol, narkotik və ya digər maddələrin təsiri altında olub;
• sürücünün avtomobili idarə etmək hüququ olmayıb, o cümlədən məhrumetmə dövründə;
• sürücü qəza yerini tərk edib;
• zərər qəsdən vurulub.

Reqres hallarının tam siyahısını qanunun mətnindən yoxlayın. Zərərçəkən üçün reqres heç nəyi dəyişmir: o, pulunu sığortadan alır, mübahisə sonradan sığortaçı ilə təqsirkar arasında gedir.

Rauf gecə sərxoş halda dayanmış avtomobilə çırpılır. Maşının sahibi Səidə təmir üçün 2 700 manatı Raufun sığorta şirkətindən alır. Bir neçə ay sonra Raufa sığortaçının pretenziyası gəlir: həmin 2 700 manatı qaytarmalıdır, ödəməsə, iş məhkəməyə gedəcək. Beləliklə, sərxoş idarəetmə Raufa 400 manat cərimə və 5 baldan əlavə 2 700 manatlıq borca başa gəlir. Sərxoşluğun digər nəticələrini sərxoş halda idarəetmə yazısında izah etmişik.

Sığortasız sürmək: 50 manatlıq cərimənin arxasındakı risk

İcbari sığortası olmayan avtomobili idarə etməyə görə 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə 50 manat cərimə nəzərdə tutulub (İXM 469.3). Məbləğ kiçikdir və bəzi sürücülər sığortanın yenilənməsini məhz buna görə təxirə salır. Əsl risk qəzadadır: sizin əvəzinizə ödəyəcək sığortaçı olmadığından zərərçəkənin bütün zərərini — avtomobilin təmirindən müalicə xərclərinə qədər — öz əmlakınızla ödəməli olacaqsınız. Məhkəmə qətnaməsi isə icra məmuru vasitəsilə, o cümlədən hesablarınıza və əmlakınıza yönəlməklə icra olunur.

Sığorta müəyyən müddətə bağlanır və müddət bitən kimi qüvvədən düşür. Bitmə tarixini telefonunuzda xatırlatma kimi qeyd edin: qəza üçün bir günlük fasilə də kifayətdir. Digər pozuntuların məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində tapa bilərsiniz.

Sığortaçının qərarı ilə razı deyilsinizsə

Sığorta şirkəti ödənişdən imtina edibsə və ya zərəri az qiymətləndiribsə, bu, son söz deyil. Aşağıdakı ardıcıllıq işləyir:

1. İmtinanın və ya hesablamanın əsaslarını yazılı şəkildə tələb edin.
2. Müstəqil qiymətləndirmə sifariş edin: ekspertin rəyi sığortaçının hesabatına qarşı əsas sübutunuzdur.
3. Rəyi əlavə edərək sığortaçıya yazılı pretenziya verin.
4. Nəticə olmasa, sığorta bazarına nəzarət edən Mərkəzi Banka şikayət edin və ya məhkəməyə iddia qaldırın.

Müstəqil ekspertin rəyi ilə sığortaçının hesabatı arasında ciddi fərq olarsa, məhkəmə məhkəmə ekspertizası təyin edə bilər. Ona görə zədələrin ilkin fotolarını və servis sənədlərini iş bitənədək saxlayın.

Tez-tez verilən suallar

Qəzada təqsirkar mənəm. Öz maşınımın təmirini sığorta ödəyəcəkmi?

İcbari sığorta ödəmir: o, yalnız başqalarına vurduğunuz zərəri örtür. Öz avtomobiliniz yalnız kasko müqaviləniz varsa və hadisə onun şərtlərinə düşürsə ödənilir.

Sığortam bitib, 50 manat cəriməni ödəsəm məsələ bağlanırmı?

Xeyr. Cərimə sığortanı əvəz etmir: yeni müqavilə bağlanana qədər hər qəzada zərəri özünüz ödəyəcəksiniz. Sığortanı dərhal yeniləyin.

Qəzada yaralanan piyadanın müalicəsini kim ödəyir?

Zərərçəkənin sağlamlığına dəyən zərəri təqsirkarın icbari sığortası ayrıca limit daxilində ödəyir. Limitdən artıq xərclər təqsirkardan mülki qaydada tələb olunur.

Sığorta şirkəti məndən reqres tələb edir. Mübahisə edə bilərəmmi?

Bəli. Reqres yalnız qanunda göstərilən əsas olduqda mümkündür, məsələn, sərxoşluq faktı sübut olunubsa. Həmin fakt barədə qərar ləğv edilibsə və ya sübut yoxdursa, bunu sığortaçıya və məhkəməyə təqdim edin.