Probasiya və elektron qolbaq: kimə tətbiq olunur, qaydalar

Məhkəmə qardaşınıza real həbs əvəzinə azadlığın məhdudlaşdırılması cəzası təyin edib və hökm qüvvəyə minəndən sonra onun ayağına elektron qolbaq taxılacaq. Ailədə suallar çoxdur: işə gedə biləcəkmi, rayona toya getmək olarmı, qolbaq təsadüfən zədələnsə nə olacaq?

Probasiya nədir və kim nəzarət edir?

Probasiya məhkumun cəzaçəkmə müəssisəsinə göndərilmədən, dövlət nəzarəti altında cəza çəkməsi və ya sınaq müddəti keçməsidir. Azərbaycanda bu işi Ədliyyə Nazirliyinin Probasiya Xidməti görür: cəmiyyətdən təcrid etməklə bağlı olmayan cəzaların icrasını təşkil edir, şərti məhkumların davranışına nəzarət edir və elektron nəzarət vasitələri ilə izləmə aparır. Cəza növlərini Cinayət Məcəlləsi, onların çəkilmə qaydasını isə Cəzaların İcrası Məcəlləsi müəyyən edir.

Nəzarətin mənası yalnız cəzalandırmaq deyil. Şəxs işini, ailəsini və gündəlik həyatını saxlayır, dövlət isə onun qanuna riayət etdiyinə əmin olur. Real həbsə alternativin əsas üstünlüyü də budur: məhkum cəmiyyətdən qopmur, amma nəzarətsiz də qalmır.

Kimlər probasiya nəzarəti altında olur?

Nəzarətin forması şəxsə nə təyin edildiyindən asılıdır. Bəzi hallarda əsas vasitə müntəzəm qeydiyyata gəlməkdir, bəzilərində isə elektron izləmə cəzanın öz elementidir.

Ev dustaqlığını cəza ilə qarışdırmaq olmaz. O, qətimkan tədbirlərindən biridir və hökmdən əvvəl, istintaq və ya məhkəmə baxışı dövründə seçilir: şəxs hələ təqsirli bilinməyib. Həbsin ev dustaqlığı ilə hansı şərtlərlə əvəz olunduğunu həbsi ev dustaqlığı ilə əvəz etmək yazısında izah etmişik.

Elektron qolbaq kimə və necə taxılır?

Azadlığın məhdudlaşdırılması Cinayət Məcəlləsində ayrıca cəza növüdür. Məhkum öz evində yaşayır və işləyir, lakin məhkəmə ona məhdudiyyətlər qoyur: sutkanın müəyyən saatlarında evdən çıxmamaq, yaşadığı ərazini icazəsiz tərk etməmək, bəzi yerlərə getməmək. Bu məhdudiyyətlərə riayəti elektron qolbaq izləyir.

Ev dustaqlığında rejim daha sərtdir. Şəxs mənzildən yalnız məhkəmənin icazə verdiyi hallarda çıxa bilər. Məhkəmə əlavə olaraq müəyyən şəxslərlə ünsiyyəti, telefon və internetdən istifadəni də qadağan edə bilər.

Cihaz adətən ayağın topuq hissəsinə taxılır və məlumatı nəzarət mərkəzinə ötürür. Qolbağın çıxarılması, zədələnməsi, icazə verilən ərazidən kənara çıxma və ya evdə olmalı olduğu saatlarda yoxluq sistemdə avtomatik qeydə alınır. Cihazın vaxtında şarj edilməsi də məhkumun öz vəzifəsidir.

Nəzarət altında olan şəxsin vəzifələri

Konkret vəzifələr hökmdə və ya məhkəmənin qərarında yazılır, ona görə ilk iş həmin sənədin nəticə hissəsini diqqətlə oxumaqdır. Ümumi qaydalar isə belədir:

1. Hökm qüvvəyə mindikdən sonra çağırışla vaxtında Probasiya Xidmətinə gəlib qeydiyyatdan keçmək.
2. Müəyyən edilmiş günlərdə qeydiyyata gəlmək və əməkdaşın zənglərinə cavab vermək.
3. Yaşayış yerini və ya iş yerini dəyişməzdən əvvəl nəzarət edən orqana xəbər vermək.
4. Məhkəmənin qoyduğu qadağalara əməl etmək: saat rejimi, gedilməsi qadağan olan yerlər, yaşayış ərazisinin sərhədi.
5. Elektron qolbağı çıxarmamaq, zədələməmək, vaxtında şarj etmək və nasazlıq barədə dərhal məlumat vermək.

Rəşada real həbs əvəzinə azadlığın məhdudlaşdırılması təyin edilib. Məhkəmə ona iş günlərində saat 09:00-dan 19:00-dək işə getməyə icazə verib, qalan vaxtda isə o, evdə olmalıdır. Bir axşam Rəşad dostunun ad gününə gedir və evə saat 23:00-da qayıdır. Sistem yoxluğu dərhal qeydə alır, ertəsi gün Rəşad izahat verməyə çağırılır və ona xəbərdarlıq edilir. Növbəti oxşar pozuntu artıq məhkəməyə təqdimat üçün əsas ola bilər.

Qaydaları pozsanız nə baş verir?

Pozuntunun nəticəsi onun ağırlığından və təkrarlanmasından asılıdır. İlk və yüngül pozuntuya görə adətən izahat alınır və xəbərdarlıq edilir. Pozuntu sistemli və ya qərəzli olduqda nəzarət edən orqan məhkəməyə təqdimat verir, son sözü isə məhkəmə deyir.

Şərti məhkumluğun ləğvi hökmlə təyin edilmiş cəzanın real çəkilməsi deməkdir. Bu mexanizmi şərti məhkumluq yazısında ətraflı izah etmişik.

Səbinə ev dustaqlığındadır. Gecə anası ürək tutması ilə xəstəxanaya aparılır və Səbinə təcili yardımla birlikdə gedir. O, yolda nəzarət edən əməkdaşa zəng edib vəziyyəti bildirir, səhər isə xəstəxanadan arayış təqdim edir. Belə təcili və sənədlə təsdiqlənmiş hal, bir qayda olaraq, qərəzli pozuntu sayılmır. Səbinə heç kimə xəbər vermədən getsəydi, qətimkan tədbirinin həbslə əvəz edilməsi üçün məhkəməyə müraciət olunması riski real olardı.

Tez-tez verilən suallar

Elektron qolbaqla işləmək olarmı?

Azadlığın məhdudlaşdırılmasında, bir qayda olaraq, bəli: evdən çıxma saatları iş qrafiki nəzərə alınmaqla müəyyən edilir. İş yeri və ya iş saatları dəyişirsə, bu barədə əvvəlcədən xəbər verin. Ev dustaqlığında isə evdən çıxmaq yalnız məhkəmənin icazə verdiyi hallarda mümkündür.

Qolbaqla başqa şəhərə və ya xaricə getmək olarmı?

İcazəsiz yaşadığınız ərazini tərk etmək pozuntudur. Səfər zəruridirsə, əvvəlcədən nəzarət edən orqana müraciət edin və icazəni yazılı alın. Cəza və ya qətimkan tədbiri qüvvədə olduğu müddətdə ölkədən çıxış, bir qayda olaraq, mümkün olmur.

Qolbaq sıradan çıxsa, bu pozuntu sayılırmı?

Texniki nasazlığın özü pozuntu deyil. Pozuntu nasazlığı gizlətmək və ya cihazı qəsdən zədələməkdir. Dərhal məlumat verin, zəngin vaxtını və əməkdaşın adını qeyd edin.

Şərti məhkuma da elektron qolbaq taxılırmı?

Şərti məhkumluqda nəzarət əsasən müntəzəm qeydiyyat və məhkəmənin qoyduğu vəzifələr vasitəsilə aparılır. Elektron nəzarət yalnız hökmdə belə vəzifə göstərildikdə tətbiq olunur, ona görə hökmün nəticə hissəsini yoxlayın.