Onlayn mikrokredit: elektron imza ilə götürülmüş borc və mübahisə yolları

Telefona tətbiqi yükləmisiniz, ASAN İmza ilə təsdiq etmisiniz və beş dəqiqə sonra kartınıza 300 manat köçürülüb. Bir ay sonra borc dəbbə ilə böyüyüb, borcu yığan şirkət isə qohumlarınıza zəng edir. Onlayn mikrokredit sürətlə verilir, amma mübahisə yarananda qarşınıza adi kredit müqaviləsi qədər ciddi hüquqi sənəd çıxır.

Elektron imza ilə götürülmüş kredit etibarlıdırmı?

Bəli. «Elektron imza və elektron sənəd haqqında» Qanuna görə gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalanmış elektron sənəd əl ilə imzalanmış kağız sənədə bərabər tutulur. ASAN İmza məhz belə imzadır. Tətbiqdə PİN-kodu daxil edib təsdiqlədiyiniz an müqavilə bağlanmış sayılır.

Bəzi kredit təşkilatları ASAN İmza əvəzinə SMS kodu və video-identifikasiyadan istifadə edir. Belə halda müqavilənin bağlanmasını tətbiqin elektron qeydləri, təsdiq kodları və ən başlıcası pulun sizin kartınıza köçürülməsi sübut edir. Müqavilənin formasında qüsur tapılsa belə, alınmış pul əsassız varlanma kimi geri tələb oluna bilər. Buna görə onlayn kreditdə mübahisənin predmeti adətən «borc varmı» sualı deyil, «borc nə qədərdir» sualıdır.

Kimdən borc götürdüyünüzü yoxlayın

Kredit verməyi peşə fəaliyyəti kimi həyata keçirmək lisenziya tələb edir. Banklar, bank olmayan kredit təşkilatları və kredit ittifaqları Mərkəzi Bankın lisenziyası ilə işləyir, lisenziyalı təşkilatların siyahısı isə Mərkəzi Bankın saytında (cbar.az) dərc olunur. Sosial şəbəkədə reklam edən, müqavilə təqdim etməyən və pulu fiziki şəxsin kartından köçürən «kreditor» bu siyahıda yoxdursa, ondan uzaq durun.

Faiz dərəcəsi, komissiyalar, gecikməyə görə dəbbə və ödəniş cədvəli müqavilə bağlanmazdan əvvəl sizə təqdim olunmalıdır. Sizinlə razılaşdırılmamış şərt öhdəlik yaratmır. Tətbiqdə şərtlər kiçik şriftlə, bir neçə keçiddən sonra verilsə belə, müqavilənin mətnini yükləyib saxlayın: mübahisədə əsas sənəd məhz odur.

Tipik mübahisələr: hara müraciət etməli?

Hər mübahisədə ilk addım kredit təşkilatına yazılı müraciətdir: tətbiqdəki müraciət bölməsi, rəsmi elektron poçt və ya ofis. Cavab gəlmirsə və ya qane etmirsə, Mərkəzi Banka şikayət verin; Mərkəzi Bank kredit təşkilatlarının istehlakçılarla münasibətinə nəzarət edir və şikayət üzrə izahat tələb edir.

Onlayn kreditlərdə borcun ən sürətlə böyüyən hissəsi gecikməyə görə hesablanan dəbbədir. Dəbbə əsas borcla müqayisədə açıq-aşkar qeyri-mütənasibdirsə, məhkəmə onu azalda bilər; bu imkanı dəbbə pulunun azaldılması yazısında ətraflı izah etmişik.

Həyat nümunəsi. Tural tətbiqdən 30 günlüyə 400 manat götürüb və 20 gün gecikib. Tətbiqdə borc 710 manat görünüb: faiz və dəbbədən əlavə «gecikmə xidməti haqqı» da hesablanıb. Tural müqavilənin mətnini açıb belə haqqın orada nəzərdə tutulmadığını görüb. Kredit təşkilatına yazılı şikayətdən və Mərkəzi Banka müraciətdən sonra həmin haqq borcdan silinib.

Adınıza başqası kredit götürübsə

Telefon oğurlananda və ya ASAN İmza PİN-kodları başqasının əlinə keçəndə bir gecədə bir neçə kredit təşkilatından borc götürülə bilər. Ardıcıllıq belədir:

1. Mobil operatora müraciət edib SİM kartı bloklayın, ASAN İmza sertifikatının fəaliyyətinin dayandırılmasını tələb edin.
2. Polisə dələduzluq barədə yazılı ərizə verin və qəbul edildiyini təsdiq edən sənəd alın.
3. Hər kredit təşkilatına yazılı ərizə göndərin: krediti götürmədiyinizi bildirin, pulun hansı karta köçürüldüyünün araşdırılmasını və borcun tələb edilməsinin dayandırılmasını xahiş edin. Polis sənədini əlavə edin.
4. Kredit tarixçənizi yoxlayın və saxta krediti göstərən qeydə etiraz edin; qaydanı kredit bürosuna etiraz yazısında izah etmişik.

Ən güclü sübut pulun hansı karta köçürüldüyüdür. Pul sizin hesabınıza daxil olmayıbsa, müqaviləni sizin bağladığınız iddiası ciddi şəkildə zəifləyir.

Nurlan ASAN İmza PİN-kodlarını telefonda qeyd kimi saxlayırdı. Telefon oğurlanandan bir gün sonra onun adına iki təşkilatdan cəmi 1 500 manat onlayn kredit götürülüb, pul isə tanımadığı şəxsin kartına köçürülüb. Nurlan SİM kartı və imzanı bloklatdırıb, polisə və hər iki təşkilata ərizə verib. Pulun onun hesabına daxil olmadığı təsdiqləndikdən sonra təşkilatlar borcun tələbini dayandırıb.

Borcu yığanlar nə edə bilər, nə edə bilməz?

Kredit təşkilatı tələbini borcların toplanması ilə məşğul olan şirkətə güzəşt edə bilər. Tələbin keçməsi barədə bildiriş alana qədər ilkin kreditora etdiyiniz ödəniş borcunuzu azaldır. Yeni kreditora qarşı əvvəlki kreditora qarşı malik olduğunuz bütün etirazları irəli sürə bilərsiniz.

Borcu xatırlatmaq, zəng etmək və yazılı tələb göndərmək qanunidir. Hədə-qorxu, təhqir və borc barədə məlumatı qohumlarınıza, qonşularınıza, iş yerinizə yaymaq isə yox. Zəngləri qeydə alın, mesajları saxlayın: təhqir cinayət məsuliyyəti (CM 148), fərdi məlumatların qanunsuz yayılması isə ayrıca şikayət əsası yarada bilər.

Kredit təşkilatı məhkəməyə müraciət edərsə

Məhkəmə bildirişini görməzdən gəlməyin: cavab verməyən cavabdehin arqumentləri qətnamədə öz əksini tapmır. Məhkəmədə müqavilənin surətini və borcun hesablanma cədvəlini tələb edin, ödədiyiniz məbləğlərin nəzərə alınıb-alınmadığını yoxlayın, müqavilədə olmayan haqları mübahisələndirin və dəbbənin azaldılmasını xahiş edin. Borc mübahisələrində sübutun necə toplandığını borcun məhkəmə yolu ilə alınması yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Onlayn krediti ödəməsəm, cinayət məsuliyyəti yaranırmı?

Kreditin ödənilməməsi özlüyündə mülki mübahisədir: kredit təşkilatı adətən məhkəməyə müraciət edir, qərardan sonra icra məmuru gəlirinizə və əmlakınıza tutulma yönəldir. Cinayət məsuliyyəti yalnız kredit əvvəlcədən qaytarmamaq niyyəti ilə, aldatma yolu ilə alındıqda müzakirə olunur.

Kredit təşkilatı borcumu başqa şirkətə sata bilərmi?

Ümumi qaydaya görə, müqavilə və ya qanun qadağan etmirsə, kreditor tələbi borclunun razılığı olmadan başqasına güzəşt edə bilər. Sizin hüququnuz bildiriş almaq və yeni kreditora qarşı əvvəlki bütün etirazlarınızı saxlamaqdır.

Tətbiqi silmişəm. Müqavilənin surətini necə alım?

Kredit təşkilatına yazılı müraciət edib müqavilənin və ödəniş tarixçəsinin surətini tələb edin. Cavab verilməzsə, bu faktı Mərkəzi Banka şikayətinizdə göstərin.

Borcu hissə-hissə ödəmək mümkündürmü?

Kredit təşkilatı ilə yeni ödəniş cədvəli razılaşdırmaq olar; müraciəti yazılı edin və razılaşmanı yazılı alın. Məhkəmə qərarından sonra isə icranın hissə-hissə aparılması barədə məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.