Müddətli və müddətsiz əmək müqaviləsi: hansı hallarda hansı bağlanır

İşə qəbul olunursunuz və sizə bir illik müqavilə verirlər: «Belə qaydadır, hər il yeniləyəcəyik». Yaxud müqavilənin müddəti iki ay əvvəl bitib, siz isə heç nə imzalamadan işə gəlməyə davam edirsiniz. Müddətli əmək müqaviləsi yalnız qanunun icazə verdiyi hallarda bağlanır və bu sərhədi bilmək sizi gözlənilməz «müddət bitdi» xəbərindən qoruyur.

Müddətli və müddətsiz müqavilə: əsas fərq

Əmək müqaviləsi ya müddət göstərilmədən — müddətsiz, ya da müəyyən müddətə — müddətli bağlanır. Müddətsiz müqavilədə bitmə tarixi yoxdur: münasibət tərəflərdən biri qanundakı əsaslarla ona xitam verənədək davam edir. Müddətli müqavilədə isə konkret tarix və ya bitmə şərti yazılır, məsələn, «əsas işçi məzuniyyətdən qayıdanadək».

Müddətli müqavilə ilə işləyən şəxs «ikinci dərəcəli» işçi deyil. Əmək haqqı, məzuniyyət və sosial sığorta baxımından o, müddətsiz müqavilə ilə işləyənlərlə eyni təminatlara malikdir. Fərq yalnız bir yerdədir: müqavilə müəyyən gün və ya hadisə ilə bitir.

Müddətli müqavilə hansı hallarda bağlanır?

Qanunun məntiqi sadədir: iş daimidirsə, müqavilə də müddətsiz olmalıdır. Müddətli müqavilə işin xarakteri və ya icra şəraiti əmək münasibətinin müəyyən müddətə qurulmasını tələb etdikdə bağlanır. Məcəllə belə halları ayrıca sadalayır, praktikada isə ən çox bunlara rast gəlinir.

Siyahı tam deyil: Məcəllə başqa halları da sadalayır, onları e-qanun.az-da yoxlayın.

Qanun başqa bir sərhəd də qoyur: müddətsiz münasibət tələb edən işdə işçinin hüquq və təminatlarını məhdudlaşdırmaq məqsədilə müddətli müqavilə bağlamağa yol verilmir. Daimi ştat vəzifəsinə hər il «bir illik» müqavilə ilə işçi götürmək məhz bu qadağaya toxunur.

2026-dan nə dəyişdi?

Əmək Məcəlləsinə 2026-cı ilin əvvəlində edilmiş dəyişikliklər müddətli müqavilələrə də toxunub. Birincisi, müddətli müqavilə bağlana bilən hallara iki yeni hal əlavə olunub: təhsilalanların istehsalat təlimi və ya təcrübəsi, həmçinin əcnəbilərin iş icazəsi ilə işləməsi. Hər iki halda münasibətin müvəqqəti xarakteri əvvəlcədən bəllidir: təcrübə təhsil proqramı ilə, əcnəbinin işi isə iş icazəsi ilə məhdudlaşır.

İkincisi, büdcədən maliyyələşən müəssisələr üçün yaş həddi ilə bağlı qayda dəqiqləşib. Belə müəssisədə 65 yaşa çatmış işçinin işləmə müddəti hər dəfə 1 ildən çox olmayaraq uzadıla bilər, amma cəmi 5 ildən çox olmamaqla. Məsələn, 65 yaşına çatmış məktəb direktoru ilə münasibət il-il uzadıla bilər, lakin uzadılmaların cəmi 5 ili keçə bilməz.

Bu və digər yenilikləri Əmək Məcəlləsinə 2026-cı il dəyişiklikləri icmalında toplamışıq.

Müddət bitəndə nə olur?

Müddətin bitməsi Əmək Məcəlləsində ayrıca xitam əsasıdır. Müqavilədə yazılmış gün çatanda və ya şərt baş verəndə — mövsüm bitəndə, əsas işçi qayıdanda — müqaviləyə bu əsasla xitam verilir. Xitam zamanı işçi ilə tam haqq-hesab çəkilir: son maaş və istifadə olunmamış məzuniyyət günləri üçün kompensasiya ödənilir.

Ən çox gözdən qaçan qayda isə budur: müddət bitdikdən sonra əmək münasibəti faktiki davam edirsə və tərəflərdən heç biri xitam tələb etməyibsə, müqavilə müddətsiz bağlanmış sayılır. Yəni işəgötürən vaxtında hərəkət etməyibsə, bir neçə ay sonra «müqavilənin müddəti çoxdan bitib» deyə sizinlə vidalaşa bilməz. Belə vəziyyətdə sübutları saxlayın: müddət bitdikdən sonra verilən tapşırıqlar, iş yerinə giriş qeydləri, maaş köçürmələri.

Müddətli müqavilə işçini də müddət bitənədək işləməyə məcbur etmir. Öz təşəbbüsü ilə xitamın ümumi qaydası — bir təqvim ayı əvvəl yazılı xəbərdarlıq — burada da tətbiq olunur. Bu qaydanın təfərrüatlarını öz arzusu ilə işdən çıxma yazısında izah etmişik.

İki həyat nümunəsi

Qanuni müddətli müqavilə. Fərid dağ kurortundakı oteldə ofisiant kimi 1 iyundan 30 sentyabradək müddətli müqavilə ilə işləyir. İş mövsümidir və müqavilə qanunidir. 30 sentyabrda müqaviləyə müddətin bitməsi əsası ilə xitam verilir, Fəridə son maaşı və istifadə etmədiyi məzuniyyət günləri üçün kompensasiya ödənilir. Növbəti yay otel onu yenidən işə götürə bilər — bu da yeni müddətli müqavilə olacaq.

Hər il yenilənən müqavilə. Rauf beş ildir bir ticarət şirkətində satış meneceridir və hər yanvarda onunla yeni bir illik müqavilə imzalanır. Vəzifə ştat cədvəlindədir, iş nə mövsümidir, nə də layihəyə bağlıdır. Altıncı ilin yanvarında şirkət yeni müqavilə təklif etmir və «müddət bitdi» deyir. Rauf ardıcıl müqavilələrin daimi iş üçün, onun təminatlarını məhdudlaşdırmaq məqsədilə bağlandığını sübut etməyə çalışa bilər: əvvəlcə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə (DƏMX) şikayət, sonra məcburi ilkin mediasiya, razılaşma olmasa məhkəmə.

Bəzən işəgötürən sınaq müddəti əvəzinə qısa müddətli müqavilə bağlayır ki, istənilən vaxt «müddət bitdi» deyə bilsin. Halbuki sınaq müddəti qanunla 3 aydan çox ola bilməz və onun öz qaydaları var. Bunları sınaq müddətində işdən çıxarılma yazısında ayrıca təhlil etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Müddətli müqavilə bitib, amma işləməyə davam edirəm. Statusum nədir?

Müddət bitdikdən sonra münasibət faktiki davam edirsə və tərəflərdən heç biri xitam tələb etməyibsə, müqavilə müddətsiz bağlanmış sayılır. İşə davam etdiyinizi göstərən sənədləri saxlayın.

Müddətli müqavilədən vaxtından əvvəl çıxmaq olarmı?

Bəli. Öz təşəbbüsü ilə xitamın ümumi qaydası burada da işləyir: işəgötürəni bir təqvim ayı əvvəl yazılı xəbərdar etməlisiniz.

Müddətli müqaviləni neçə dəfə yeniləmək olar?

Yeniləmə özlüyündə qadağan deyil, amma iş daimidirsə, ardıcıl müddətli müqavilələr işçinin hüquqlarını məhdudlaşdırmaq vasitəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Büdcə müəssisəsində 65 yaşa çatmış işçi üçün isə qanun konkret hədd qoyur: hər dəfə 1 ilədək, cəmi 5 ilədək.

Müddətli müqavilə ilə işləyənə məzuniyyət verilirmi?

Bəli, məzuniyyət hüququ müqavilənin növündən asılı deyil. Müqavilə bitəndə istifadə olunmamış məzuniyyət günləri üçün kompensasiya ödənilir.