İnzibati xətada barışıq: zərərçəkmişlə barışmaq icraata xitam verirmi

Anar həyətdə maşın yeri üstündə düşən mübahisədə qonşusu Vüsalı itələyib yıxıb, Vüsal isə polisə ərizə yazıb. Bir həftə sonra qonşular barışıb: Anar üzr istəyib, dərman pulunu ödəyib. İndi ikisi də eyni şeyi soruşur: inzibati xətada barışıq işi bağlayırmı, yoxsa hakim yenə cərimə və ya həbs təyin edəcək?

Barışıq niyə hər inzibati xətada işləmir?

İnzibati xətaların böyük hissəsinin konkret zərərçəkmişi yoxdur. Qırmızı işıqda keçən sürücü, zibili urnadan kənara atan sakin, icra məmurunun tələbinə məhəl qoymayan borclu qanunla qorunan ictimai qaydanı pozur. Belə işdə barışmaq üçün ikinci tərəf yoxdur: dövlət adından çıxış edən orqan «bağışladım» deyə bilməz.

Bəzi xətalarda isə zərər birbaşa konkret insana dəyir və onun şəxsi maraqları ön plana çıxır. Qanunverici belə hallarda işin taleyini zərərçəkmişin iradəsinə bağlayır: icraat onun ərizəsi ilə başlanır və barışıqla bitə bilər. İnzibati Xətalar Məcəlləsində (İXM) bu, ümumi qayda deyil, ayrıca göstərilən xətalara aid istisnadır. Sizin işinizə aid maddədə belə qeyd olub-olmadığını e-qanun.az-da maddənin mətnindən yoxlayın.

Döymə: barışığın ən aydın nümunəsi

Döymə 2012-ci ildə Cinayət Məcəlləsindən çıxarılıb və inzibati xətaya çevrilib. Döymə və ya digər zorakı hərəkətlərlə qəsdən fiziki ağrı yetirməyə görə 300–500 manat cərimə və ya 2 ayadək inzibati həbs nəzərdə tutulub. Bu xətada iki qayda birlikdə işləyir: icraat zərərçəkmişin ərizəsi ilə başlanır, tərəflər barışdıqda isə icraata xitam verilir.

Birinci qayda o deməkdir ki, zərərçəkmiş ərizə verməyibsə, polis döymə faktı üzrə öz təşəbbüsü ilə icraat başlamır. İkinci qayda ərizə verənə sonradan fikrini dəyişmək imkanı verir: barışıq əldə edilibsə, iş protokol tərtib edilib hakimə göndərildikdən sonra da bağlana bilər.

Sərhəd də var. Zorakılıq nəticəsində sağlamlığa yüngül, az ağır və ya ağır zərər vurulubsa, əməl artıq döymə deyil, Cinayət Məcəlləsinin 126–128-ci maddələri ilə cinayətdir və barışığın nəticəsi başqa qaydalarla müəyyən edilir. Döymə işlərinin digər təfərrüatlarını döymənin inzibati məsuliyyəti yazısında izah etmişik.

Anarın işi məhz bu qaydalarla həll olunur. O, Vüsalın dərmana xərclədiyi 80 manatı və cırılmış gödəkçənin dəyəri kimi 120 manatı ödəyir, Vüsal isə hakimə yazılı ərizə verib barışdıqlarını və Anara qarşı heç bir iddiası olmadığını bildirir. Hakim iclasda Vüsalı dinləyir, barışığın könüllü olduğuna əmin olur və icraata xitam verir. Barışmasaydılar, Anar 300–500 manat cərimə, hətta inzibati həbslə üzləşə bilərdi.

Hansı xətalarda barışıq tənbehi aradan qaldırmır?

Yol hərəkəti sahəsində bu fərq tez-tez çaşqınlıq yaradır. Tural qırmızı işıqda keçib Leylanın avtomobilinə çırpılır, xəsarət alan yoxdur. Onlar yerindəcə razılaşır: Tural bamperin təmiri üçün 350 manat ödəyir. Bu razılaşma Leylanın ziyanı ilə bağlı mülki məsələni həll edir, amma qırmızı işıqda keçməni silmir: Turala yenə 100 manat cərimə və 3 bal yazılır.

Barışıq xitam əsası olmayan işlərdə də faydasız deyil. Vurulmuş ziyanı könüllü ödəmək və zərərçəkmişlə münasibəti düzəltmək hakimin tənbeh seçiminə təsir edə bilər, məsələn, sanksiyada alternativ varsa, həbs əvəzinə cərimə seçilməsinə.

Barışığı necə rəsmiləşdirmək lazımdır?

Şifahi «barışdıq» işi bağlamır. Barışıq işin materiallarında sənədlə görünməlidir:

1. Zərərçəkmiş barışdığını və şəxsə qarşı iddiası olmadığını bildirən yazılı ərizə yazır. Ərizədə tərəflərin adı, hadisənin tarixi və məlumdursa, iş nömrəsi göstərilir.
2. Ziyan ödənilibsə, bunu ərizədə qeyd edin: məbləğ, ödəniş üsulu, qəbz və ya bank köçürməsi.
3. Ərizəni işin olduğu yerə verin: protokol hələ tərtib edilməyibsə, polisə, iş məhkəməyə göndərilibsə, hakimə.
4. Zərərçəkmiş iclasa gəlib barışığı şifahi də təsdiqləsin: hakim adətən onu dinləyir.
5. İcraata xitam verilməsi barədə qərarın surətini alın və saxlayın.

Barışıq nə vaxta qədər mümkündür?

Ən təbii vaxt işə baxılıb qərar çıxarılanadək olan dövrdür. Bu mərhələdə barışıq işin mahiyyətinə keçilmədən icraatı bağlayır.

Qərar artıq çıxarılıbsa, amma hələ qanuni qüvvəyə minməyibsə, barışıq faktını şikayətdə göstərmək olar. Şikayət qərarın surətini aldığınız gündən 10 gün ərzində verilir, yuxarı məhkəmə isə barışığı və ziyanın ödənilməsini qiymətləndirir. İnzibati həbs haqqında qərar dərhal icra edildiyi üçün bu halda ləngimək xüsusilə baha başa gəlir. Şikayətin qaydasını inzibati xəta qərarından şikayət yazısında izah etmişik.

Barışığa görə icraata xitam verildikdən sonra zərərçəkmiş fikrini dəyişsə də, eyni hadisəyə görə yeni icraat, bir qayda olaraq, başlanmır. Ona görə barışıq ərizəsini imzalamazdan əvvəl ziyanın ödənilməsi məsələsini sona qədər həll edin.

İnzibati xətada və cinayət işində barışığın fərqi

Cinayət hüququnda da barışıq var, amma qaydaları fərqlidir. Xüsusi ittiham işlərində, məsələn, təhqir və böhtanda, barışıq cinayət işinə xitam verilməsinə səbəb olur. Bir sıra digər cinayətlərdə isə Cinayət Məcəlləsinin 73-cü maddəsi məhkəməyə zərərçəkmişlə barışmış şəxsi cinayət məsuliyyətindən azad etmək imkanı verir.

Hansı cinayətlərdə barışığın mümkün olduğunu zərərçəkmişlə barışıq yazısında ayrıca izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Döymə işində barışmaq üçün ziyanı ödəmək məcburidirmi?

Döymə işində xitam üçün tərəflərin barışığı tələb olunur. Praktikada ziyanın ödənilməsi çox vaxt barışığın şərti olur, ona görə onu ərizədə qeyd etmək hər iki tərəfin xeyrinədir.

Barışıqdan sonra zərərçəkmiş fikrini dəyişə bilərmi?

İcraata xitam verilənədək zərərçəkmiş mövqeyini hakimə bildirə bilər. Xitam qərarı çıxarıldıqdan sonra isə eyni hadisəyə görə yeni icraat, bir qayda olaraq, başlanmır.

Yol qəzasında razılaşmışıqsa, cərimə yenə yazılacaq?

Bəli. Ziyanla bağlı razılaşma mülki məsələni həll edir, yol hərəkəti qaydasının pozulmasına görə tənbehi isə aradan qaldırmır.

Barışığa görə xitam məni təqsirsiz edirmi?

Xeyr. Bu əsasla xitam təqsir məsələsini həll etmir, sadəcə tənbeh verilməsini istisna edir.