İcra məmurunun tələbini yerinə yetirməmə (İXM 528.1): cərimə və inzibati həbs

Məhkəmə Səbinəni işə bərpa edib, qətnamə qüvvəyə minib, icra məmuru isə şirkətə iki dəfə yazılı tələb göndərib. Direktor tələblərə cavab vermir və «qərarla razı deyilik» deyir. Belə davranış artıq adi mübahisə deyil: İXM 528.1 icra məmurunun qanuni tələblərini yerinə yetirməməyə görə cərimə və inzibati həbs nəzərdə tutur.

İXM 528.1 nəyi cəzalandırır?

Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə qərarını və digər icra sənədlərini könüllü icra etməyən şəxsə qarşı icra məmuru məcburi icra aparır. Onun «İcra haqqında» Qanunla verilmiş səlahiyyətlər çərçivəsində irəli sürdüyü tələblər yalnız borcluya deyil, icraatla bağlı digər şəxslərə, məsələn, borclunun işəgötürəninə də məcburidir. İnzibati Xətalar Məcəlləsinin (İXM) 528.1-ci maddəsi bu tələblərə məhəl qoymamağı ayrıca xəta kimi cəzalandırır.

Burada bir ayrımı dəqiq bilmək lazımdır. Xəta borcun özünü ödəməmək deyil, icra məmurunun konkret tələbini yerinə yetirməməkdir. Pulu olmayan borclu yalnız bu səbəbə görə 528.1 ilə cəzalandırılmır. Amma çağırışa gəlməyən, gəliri və əmlakı barədə tələb olunan məlumatı verməyən borclu artıq bu maddənin hüdudlarına düşür.

Hansı tələb qanuni sayılır?

Məsuliyyət üçün tələbin qanuni olması şərtdir. Bunun üçün dörd şərt birlikdə olmalıdır:

1. Tələb qüvvədə olan icra sənədinə əsaslanır və onun hüdudlarından kənara çıxmır.
2. Tələb «İcra haqqında» Qanunla icra məmuruna verilmiş səlahiyyətlərə aiddir.
3. Tələb şəxsə çatdırılıb və onu yerinə yetirmək üçün müddət göstərilib; praktikada bu, yazılı tələbnamə və ya çağırış vərəqəsi ilə sübut edilir.
4. Şəxsin tələbi yerinə yetirmək üçün real imkanı olub.

Praktikada ən çox rast gəlinən tələblər bunlardır:

Kim məsuliyyətə cəlb olunur və sanksiya nədir?

Məsuliyyətə tələbi yerinə yetirməli olan şəxs cəlb edilir. Tələb fiziki şəxsə ünvanlanıbsa, cavabdeh odur. Tələb şirkətə ünvanlanıbsa, məsuliyyət onu yerinə yetirməyə səlahiyyətli vəzifəli şəxsə, adətən rəhbərə düşür: şirkətin qərarla razı olmaması direktoru məsuliyyətdən azad etmir.

Sanksiya cərimə və ya inzibati həbsdir. Cərimənin məbləğini və həbsin yuxarı həddini e-qanun.az-da İXM-in qüvvədə olan mətnindən yoxlayın. Hakim tənbehi seçərkən tələbin nə qədər müddət yerinə yetirilmədiyini, şəxsin icra məmuru ilə əməkdaşlıq edib-etmədiyini və əvvəllər tənbeh alıb-almadığını nəzərə alır. Həbs hamilə qadınlara, yetkinlik yaşına çatmayanlara və qanunda sadalanan digər şəxslərə tətbiq edilmir; bu barədə inzibati həbsin tətbiq edilmədiyi şəxslər yazısında ətraflı danışmışıq.

İş necə baxılır?

1. İcra məmuru tələbin yerinə yetirilmədiyini qeydə alır və şəxsdən izahat alır.
2. İcra məmuru inzibati xəta haqqında protokol tərtib edir. Razı deyilsinizsə, bunu protokolun izahat yerində yazın və sübutlarınızı göstərin.
3. Material rayon (şəhər) məhkəməsinə göndərilir. Həbs təhlükəsi olan işlərdə şəxs işə baxılanadək inzibati qaydada tutula bilər.
4. Hakim sizi dinləyir, sübutları yoxlayır və qərar çıxarır: cərimə, inzibati həbs və ya icraata xitam.
5. Qərarın surətini aldığınız gündən 10 gün ərzində apellyasiya məhkəməsinə şikayət verə bilərsiniz. İnzibati həbs haqqında qərar isə dərhal icra olunur.

Şikayətin quruluşunu və müddətin hesablanmasını inzibati xəta qərarından şikayət qaydası yazısında izah etmişik.

Hansı arqumentlər müdafiədə işləyir?

İşə baxılarkən hakim həm tələbin qanuniliyini, həm də şəxsin təqsirini yoxlamalıdır. Praktikada bu arqumentlər nəticə verir:

• Tələb çatdırılmayıb. Çağırış köhnə ünvana göndərilib, üzərində imzanız yoxdur, tələbin sizə çatdığını göstərən sənəd işdə yoxdur.
• Tələb icra sənədindən kənara çıxır. Qətnamə yalnız işə bərpanı nəzərdə tutur, icra məmuru isə ondan irəli gəlməyən əlavə öhdəlik qoyub.
• Real imkan olmayıb. Tələbin müddəti icra üçün kifayət etməyib və ya icranı sizdən asılı olmayan səbəb əngəlləyib. Bunu icra məmuruna vaxtında yazılı bildirmisinizsə, mövqeyiniz xeyli güclüdür.
• Tələb qismən icra edilib. Bu, ən azı tənbehin yüngülləşdirilməsi üçün əsasdır.

İcra məmurunun tələbinin özü qanunsuzdursa, ondan ayrıca da şikayət etmək olar: «İcra haqqında» Qanun icra məmurunun hərəkət və hərəkətsizliyindən məhkəməyə şikayət hüququ verir. Bu şikayətin müddətini qanunun qüvvədə olan mətnindən yoxlayın.

Həyat nümunəsi: işə bərpa qətnaməsi

Məhkəmə Səbinəni əvvəlki vəzifəsinə bərpa edib. İcra məmuru şirkətin direktoru Raufa bərpa haqqında əmr verilməsi üçün yazılı tələb göndərir və 5 günlük müddət təyin edir. Rauf tələbi imza ilə alır, amma heç bir addım atmır, ikinci tələbə də cavab vermir. İcra məmuru protokol tərtib edir, hakim isə Raufa İXM 528.1 ilə cərimə təyin edir. Cəriməni ödəmək məsələni bağlamır: Səbinə bərpa edilənədək icra icraatı davam edir. Qanuni qüvvəyə minmiş məhkəmə aktının qəsdən icra edilməməsi isə Cinayət Məcəlləsində ayrıca cinayət kimi nəzərdə tutulub, ona görə Raufun davamlı yayınması artıq cinayət təqibi riski yaradır.

Aliment işlərində də maddə tez-tez tətbiq olunur. İşəgötürən icra məmurunun qərarına baxmayaraq işçinin maaşından aliment tutmursa, məsuliyyət tutulmanı aparmalı olan vəzifəli şəxsə düşə bilər. Alimenti ödəməyən valideynin özünü gözləyən nəticələri aliment ödəməyənin məsuliyyəti yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

İcra məmurunun çağırışına gəlməsəm nə olar?

Çağırış sizə qaydasında çatdırılıbsa və üzrlü səbəbiniz yoxdursa, gəlməmək qanuni tələbə əməl etməmək sayıla və İXM 528.1 ilə protokola səbəb ola bilər. Gələ bilmirsinizsə, səbəbi sənədlə icra məmuruna yazılı bildirin.

Borcu ödəməyə pulum yoxdursa, bu maddə ilə cəzalandırıla bilərəmmi?

Vəsaitin olmaması özlüyündə İXM 528.1 ilə cəzalandırılmır. Amma çağırışa gəlmək, gəlir və əmlak barədə məlumat vermək kimi tələblərə əməl etməlisiniz: məsuliyyəti məhz onların pozulması yaradır.

Cəriməni ödəsəm, icra məmurunun tələbi aradan qalxırmı?

Xeyr. Tənbeh icra sənədini ləğv etmir. Tələb yerinə yetirilənədək icra icraatı davam edir.

Mənə inzibati həbs verilə bilərmi?

Sanksiya həbsi də nəzərdə tutur, amma onu yalnız hakim təyin edir və seçimini qərarda əsaslandırmalıdır. Hamilə qadınlara, yetkinlik yaşına çatmayanlara və qanunda sadalanan digər şəxslərə inzibati həbs tətbiq edilmir.