Bank bağlananda əmanət: sığortalanan məbləğ və ödəniş qaydası

Xəbərlərdə bankınızın lisenziyasının ləğv edildiyini oxuyursunuz, filialın qapısında isə «xidmət dayandırılıb» elanı asılıb. Hesabınızda illərlə yığdığınız pul var və ilk sual budur: bank bağlananda əmanət geri qaytarılırmı?

Əmanət sığortası necə işləyir?

Fiziki şəxslərin bank əmanətlərini «Əmanətlərin sığortalanması haqqında» Qanun qoruyur. Sistemin mərkəzində Əmanətlərin Sığortalanması Fondu dayanır. Fiziki şəxslərdən əmanət cəlb edən banklar Fondun üzvüdür və ona mütəmadi olaraq sığorta haqları ödəyir. Bank bağlananda əmanətçilərə kompensasiya məhz bu vəsaitdən ödənilir. Sığorta avtomatik işləyir: əmanətçinin ayrıca müqavilə bağlaması və ya haqq ödəməsi lazım deyil.

Kompensasiya hüququ sığorta hadisəsi ilə yaranır. Bir qayda olaraq, bu, Mərkəzi Bankın bankın lisenziyasını ləğv etməsidir. Bank haqqında şayiələr, müvəqqəti texniki nasazlıqlar və ya bankın başqa bankla birləşməsi sığorta hadisəsi deyil. Birləşmə zamanı əmanətiniz sadəcə hüquq varisi olan banka keçir.

Hansı əmanətlər sığortalanır, hansılar yox?

Fond sığortalanan əmanətlər üzrə illik faiz dərəcəsinin yuxarı həddini müəyyən edir. Qüvvədə olan hədləri və üzv bankların siyahısını Fondun rəsmi saytında yoxlamaq olar. Əmanət müqaviləsini imzalamazdan əvvəl bu yoxlama bir neçə dəqiqə çəkir.

Kompensasiyanın məbləği necə müəyyən olunur?

Kompensasiyanın maksimum məbləği qanunla müəyyən edilir və dəyişə bilər. Qüvvədə olan rəqəmi Fondun saytından və ya e-qanun.az-da qanunun mətnindən yoxlayın, köhnə məqalələrdəki və forumlardakı məbləğlərə etibar etməyin.

Limit hər hesaba ayrıca deyil, bir bankdakı bütün sığortalanan əmanətlərinizə birlikdə tətbiq olunur. Eyni bankda üç əmanətiniz varsa, onlar toplanır. Fərqli banklardakı əmanətlər isə bir-birindən asılı deyil: limit hər bank üzrə ayrıca hesablanır. Böyük məbləği bir neçə bank arasında bölmək məhz buna görə sadə, amma təsirli qorunma üsuludur.

Kompensasiyaya əmanətin əsas məbləği ilə yanaşı sığorta hadisəsi gününədək hesablanmış faizlər də daxil edilə bilər. Valyuta əmanətinin hansı valyutada və hansı məzənnə ilə ödənildiyi qanunla müəyyən olunur və Fondun elanında göstərilir.

Bank bağlandı: kompensasiyanı necə almaq olar?

1. Fondun elanını izləyin. Fond ödənişin başlanma tarixini, agent bankı, müraciət qaydasını və müddətlərini rəsmi saytında və mətbuatda elan edir.
2. Sənədləri hazırlayın. Şəxsiyyət vəsiqəsi əsas sənəddir. Əmanət müqaviləsini, hesab çıxarışlarını və ya əmanət kitabçasını da götürün: kompensasiya bankın uçot məlumatları əsasında hesablanır, sizin sənədləriniz isə məbləğ üzrə mübahisə yaranarsa lazım olacaq.
3. Agent banka müraciət edin. Kompensasiya almaq üçün haqq ödənilmir, «tez almağa kömək» təklif edən vasitəçilərə ehtiyac yoxdur.
4. Məbləği yoxlayın. Hesablanmış məbləğ müqavilənizlə və çıxarışla uyğun gəlmirsə, Fonda yazılı müraciət edin və sənədlərin surətini əlavə edin.

Limiti aşan məbləğ və kredit borcu nə olur?

Limiti aşan hissə və sığortalanmayan əmanətlər itirilmiş sayılmır, amma onları geri almaq xeyli uzun yoldur. Lisenziyası ləğv edilmiş bank ləğv prosesinə keçir. Ləğvedici bankın əmlakını satır və kreditorların tələblərini qanunla müəyyən edilmiş növbəlilik qaydasında ödəyir. Tələbinizin siyahıya daxil edilməsi üçün ləğvedicinin elanını izləyin və tələbi yazılı təqdim edin. Nə qədər və nə vaxt ödəniləcəyi bankın əmlakının dəyərindən asılıdır. Ləğvedici tələbinizi tanımaqdan imtina edərsə, mübahisəni məhkəmə qaydasında həll etmək olar; borc tələbinin məhkəmədə necə sübut edildiyini borc qaytarılmadıqda məhkəmə yolu yazısında izah etmişik.

Kreditiniz də həmin bankdadırsa, bankın bağlanması borcu silmir. Kredit portfeli ləğvedicinin idarəsinə keçir və ya başqa banka ötürülür, ödənişləri isə göstərilən yeni rekvizitlərlə davam etdirmək lazımdır. Ödənişi dayandırsanız, gecikmə adi qaydada faiz, dəbbə və məhkəmə ilə nəticələnəcək. Bu mərhələləri kredit ödənilmədikdə baş verənlər yazısında təsvir etmişik.

Həyat nümunəsi. Rauf reklamı görüb əmanətini digər banklardan xeyli yüksək faizlə bir banka yerləşdirib. Bankın lisenziyası ləğv ediləndə məlum olub ki, əmanətin faizi Fondun müəyyən etdiyi yuxarı həddi aşırmış və əmanət sığortalanmayıb. Rauf kompensasiya ala bilməyib, tələbini ləğvediciyə təqdim edib və bankın əmlakının satışından ödəniş gözləyir. Eyni bankdan kredit götürmüş qardaşı Samir isə ödənişləri ləğvedicinin göstərdiyi hesaba köçürməyə davam edir: onun borcu bankla birlikdə yox olmayıb.

Tez-tez verilən suallar

Əmanətin sığortalanan məbləği nə qədərdir?

Maksimum kompensasiya məbləği qanunla müəyyən edilir və dəyişə bilər. Qüvvədə olan rəqəmi Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun saytından və ya e-qanun.az-dan yoxlayın.

Valyuta əmanəti də sığortalanırmı?

Bəli, faizi Fondun valyuta əmanətləri üçün müəyyən etdiyi yuxarı həddi aşmırsa. Kompensasiyanın hansı valyutada və hansı məzənnə ilə ödənildiyi Fondun elanında göstərilir.

Bank haqqında pis xəbərlər çıxır. Pulu tələsik çıxarmalıyammı?

Əvvəlcə müqavilənin şərtlərinə baxın: müddətli əmanəti vaxtından əvvəl götürəndə faizləri itirə bilərsiniz. Əmanətiniz sığortalanırsa və limit daxilindədirsə, şayiələrə görə tələsik qərar vermək adətən lazım deyil.

Kompensasiya üçün vasitəçiyə müraciət etmək lazımdırmı?

Xeyr. Kompensasiya Fondun elan etdiyi qaydada, agent bank vasitəsilə ödənilir. Pul qarşılığında «tez almağa kömək» təklif edən şəxslərə etibar etməyin.