ASAN İmza ilə bağlanan müqavilə: hüquqi qüvvəsi və riskləri

Onlayn kredit təşkilatı, sığorta şirkəti və ya icarəyə verən müqaviləni sizə linklə göndərir: «ASAN İmza ilə təsdiqləyin». Telefonda PIN kodu daxil edirsiniz və cəmi bir neçə saniyədə öhdəlik götürmüş olursunuz. ASAN İmza ilə müqavilə kağız variantı qədər ciddidirmi və burada hansı risklər gizlənir?

ASAN İmza hüquqi baxımdan nədir?

ASAN İmza mobil telefonun SIM kartına yazılmış sertifikatdır. Onun iki PIN kodu var: PIN1 portallara daxil olarkən şəxsiyyətinizi təsdiqləyir, PIN2 isə sənədi imzalayır. Hüquqi nəticə məhz PIN2 daxil edildiyi anda yaranır.

Qanun adi elektron imza ilə gücləndirilmiş elektron imzanı fərqləndirir. Gücləndirilmiş imza akkreditə olunmuş mərkəzin verdiyi sertifikata əsaslanır, konkret şəxsə bağlıdır və sənədin sonradan dəyişdirilmədiyini təsdiqləyir. Belə imza ilə imzalanmış elektron sənəd əl ilə imzalanmış kağız sənədə bərabər tutulur, yəni ayrıca «yaş imzaya» ehtiyac qalmır.

ASAN İmza ilə digər elektron təsdiq üsullarının fərqi

Hər elektron razılıq eyni çəkidə deyil. SMS kodla təsdiq, «Razıyam» düyməsi və ya PDF-ə yapışdırılmış skan imza da müqavilənin bağlandığını göstərə bilər, amma mübahisədə onların sübut gücü xeyli zəifdir.

Hansı əqdləri ASAN İmza ilə bağlamaq olmaz?

Qanun bəzi əqdlər üçün xüsusi forma müəyyən edir. Notarial təsdiq tələb olunan hallarda — məsələn, mənzilin alqı-satqısında və ya vəsiyyətnamədə — ASAN İmza notariusu əvəz etmir. Daşınmaz əmlaka hüquq isə dövlət qeydiyyatından sonra yaranır; ətraflı: mənzil alqı-satqısı: çıxarış, müqavilə və risklər.

Ona görə kimsə sizə «mənzili ASAN İmza ilə adınıza keçirək» təklif edirsə, ehtiyatlı olun. Belə sənəd mülkiyyət hüququ yaratmır, ən yaxşı halda ilkin razılaşma kimi qiymətləndirilə bilər.

Əsas risklər: PIN kod, telefon və oxunmamış mətn

Birinci risk PIN2-nin başqasına verilməsidir. Mühasib, qohum və ya «kredit düzəldən» vasitəçi bu kodla sizin adınızdan borc götürə, müqavilə bağlaya, hesabat təqdim edə bilər. Onlayn borcların bu yolla necə yarandığını onlayn mikrokredit və elektron imza ilə götürülmüş borc yazısında təhlil etmişik.

İkinci risk telefonun itməsidir. SIM kart və PIN kodlar eyni yerdədirsə — məsələn, kodlar telefonun üz qabığında yazılıbsa — tapan şəxs tam imza imkanı əldə edir.

Üçüncü risk oxumadan imzalamaqdır. Telefonda çox vaxt yalnız qısa sorğu görünür, müqavilənin mətni isə saytdadır. Tam mətni yükləyib oxuyun və imzalanmış nüsxəni saxlayın. Portal və telefonda yoxlama kodu göstərilirsə, kodlar üst-üstə düşmədikdə PIN daxil etməyin — bu, saxta səhifənin əlamətidir.

Telefon itəndə və ya imza oğurlananda nə etməli?

1. Mobil operatorla əlaqə saxlayıb SIM kartı bloklatdırın.
2. ASAN İmza sertifikatının fəaliyyətini xidmətin rəsmi kanalları vasitəsilə dayandırın və müraciət vaxtını qeyd edin.
3. İstifadə etdiyiniz portallarda — dövlət xidmətləri, bank, vergi kabineti — son əməliyyatları yoxlayın.
4. Şübhəli imza varsa, polisə ərizə verin və qarşı tərəfə yazılı etiraz göndərin.
5. Bloklama sənədini və polisə müraciətin surətini saxlayın: məhkəmədə imzanın sizə aid olmadığını məhz bu sənədlər göstərəcək.

Mübahisə məhkəməyə düşsə, iki yol var. İmzanı başqası atıbsa, müqavilə üçün sizin iradəniz olmayıb və bunu telefonun itmə vaxtı, bloklama qeydi, şahidlər və digər sübutlarla göstərirsiniz. İmzanı özünüz, amma aldadılaraq atmısınızsa, aldatma yolu ilə bağlanmış əqd mübahisə edilə bilən əqddir; bu anlayışların fərqini əhəmiyyətsiz və mübahisə edilə bilən əqd yazısında izah etmişik.

Həyatdan nümunə

Tural kiçik bir emalatxana işlədir və rüblük vergi hesabatlarını təqdim etmək üçün telefonunu PIN kodları ilə birlikdə tanış mühasibə vermişdi. 4 ay sonra ona SMS gəldi: 2000 manatlıq onlayn kreditin ilk ödənişi gecikib. Məlum oldu ki, mühasib Turalın imzası ilə kredit müqaviləsi bağlayıb. Tural sertifikatı bloklatdı, kredit təşkilatına yazılı etiraz, polisə isə dələduzluq barədə ərizə verdi. Mübahisə uzandı, çünki imza texniki cəhətdən düzgün idi və Tural kodları könüllü verdiyini inkar edə bilmirdi.

Tez-tez verilən suallar

İşəgötürən ASAN İmzamı öz yanında saxlamaq istəyir. Razılaşım?

Xeyr. İmza vasitəsi şəxsidir və onun məxfiliyini qorumaq imza sahibinin vəzifəsidir. Onu verməklə bütün imzaların məsuliyyətini üzərinizə götürürsünüz.

Yaşlı valideynimin əvəzinə onun ASAN İmzası ilə əməliyyat edə bilərəmmi?

Hüquqi baxımdan bu halda imzanı valideyniniz özü atmış sayılır və mübahisə yaranarsa, vəziyyət qarışıq olur. Daimi yardım lazımdırsa, notarial etibarnamə ilə onun nümayəndəsi kimi çıxış edin.

Sertifikatın müddəti bitibsə, əvvəl imzaladığım müqavilələr qüvvədən düşürmü?

Xeyr. İmza atıldığı anda sertifikat etibarlı idisə, sonradan müddətin bitməsi müqaviləyə təsir etmir. Yenilənmə yalnız yeni imzalar üçün lazımdır.

ASAN İmza ilə bağlanmış müqavilənin kağız surətini tələb etməliyəmmi?

Hüquqi qüvvə üçün buna ehtiyac yoxdur. Vacib olan imzalanmış elektron faylın özünü saxlamaqdır, çünki mübahisədə imzanın yoxlanması məhz həmin fayl üzərində aparılır.