Razılıq olmadan foto və video paylaşımı: silinmə tələbi və məsuliyyət

Keçmiş həyat yoldaşınız ailə albomundakı şəkilləri sosial şəbəkədə paylaşıb, qonşu toyda çəkdiyi videonu sizdən soruşmadan internetə qoyub, ya da gözəllik salonu sizin fotonuzu reklamında işlədir. Hər üç halda sual eynidir: razılıq olmadan foto və video paylaşmaq qanunidirmi, onu necə sildirmək olar və paylaşan nə ilə üzləşə bilər?

Qanun sizin görüntünüzü necə qoruyur?

Konstitusiyanın 32-ci maddəsi hər kəsin şəxsi və ailə həyatının sirrini saxlamaq hüququnu təsbit edir. Eyni maddəyə görə, qanunla nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şəxsin razılığı olmadan onun şəxsi həyatı haqqında məlumatın toplanmasına, saxlanmasına, istifadəsinə və yayılmasına yol verilmir. Foto və video da belə məlumatdır: sizi tanımağa imkan verən hər görüntü şəxsi həyatınızın bir parçasıdır.

Bu prinsipi üç qanun konkretləşdirir. «Fərdi məlumatlar haqqında» Qanun şəxsi müəyyən etməyə imkan verən istənilən məlumatı, o cümlədən üzün aydın göründüyü görüntünü qoruyur və onun işlənməsini bir qayda olaraq subyektin razılığına bağlayır. Mülki Məcəllənin 23-cü maddəsi şərəf, ləyaqət və işgüzar nüfuzu müdafiə edir: şəkil alçaldıcı başlıqla və ya yalan iddia ilə paylaşılıbsa, təkzib və zərərin ödənilməsi tələb oluna bilər. Cinayət Məcəlləsi isə ən ağır halları — şəxsi sirrin yayılmasını, təhqiri, böhtanı və şantajı — ayrıca cəzalandırır.

Hansı hallarda razılıq tələb olunmur?

Hər icazəsiz şəkil hüquq pozuntusu deyil. Küçədə, stadionda, konsertdə insan başqasının obyektivinə düşə bilər və bu, öz-özlüyündə qanunsuz sayılmır. Həlledici olan üç sualdır: siz görüntüdə tanınırsınızmı, kadrın mərkəzindəsinizmi və görüntü nə məqsədlə yayılır.

Qanun məhkəmə, istintaq və digər dövlət orqanlarına öz səlahiyyətləri çərçivəsində razılıqsız çəkiliş imkanı da verir. Amma bu istisna həmin orqanlara aiddir: adi şəxs «ictimai maraq» bəhanəsi ilə başqasının ev həyatını yayımlaya bilməz.

Paylaşımı necə sildirmək olar: 5 addım

1. Sübutu toplayın. Paylaşımın linkini, hesabın adını, tarixini, baxış və şərh sayını ekran görüntüsü ilə qeyd edin, videonu mümkünsə yükləyib saxlayın. Məhkəmədə daha etibarlı sübut üçün notariusdan sübutun təmin edilməsini xahiş edə bilərsiniz. Ekran görüntüsünün nə vaxt kifayət etdiyini yazışma və skrinşotun sübut kimi dəyəri yazısında ayrıca izah etmişik.
2. Paylaşana yazılı tələb göndərin. Hansı görüntünün harada paylaşıldığını, razılıq vermədiyinizi yazın və silinmə üçün konkret müddət qoyun. Cavabsız qalan tələb sonradan qarşı tərəfin qəsdini göstərir.
3. Platformaya şikayət edin. Böyük sosial şəbəkələrin şikayət menyusunda şəxsi həyatın pozulması və razılıqsız intim görüntü üçün ayrıca bölmə var. Belə şikayətləri platformalar adətən görüntüdəki şəxsin özündən və ya qanuni nümayəndəsindən qəbul edir.
4. Polisə müraciət edin — görüntü intim xarakterlidirsə, şantaj varsa və ya paylaşım təhdidlə müşayiət olunursa.
5. Məhkəməyə iddia qaldırın — paylaşan silməkdən imtina edirsə və ya zərər artıq dəyibsə.

Məhkəmədən nə tələb etmək olar?

Mülki iddiada adətən üç tələb birlikdə qoyulur: görüntünün silinməsi, gələcəkdə yayılmasının qadağan edilməsi və mənəvi ziyanın ödənilməsi. Paylaşım yalan və ya alçaldıcı məlumatla müşayiət olunubsa, dördüncü tələb əlavə olunur — təkzib.

Mənəvi ziyanın məbləğini qanun rəqəmlə müəyyən etmir. Məhkəmə görüntünün xarakterinə, auditoriyanın genişliyinə, paylaşımın nə qədər açıq qaldığına və sizin üçün doğurduğu nəticələrə baxır. İşdən çıxarılma, ailədə münaqişə, yüzlərlə təhqiramiz şərh kimi nəticələri sənədlə və şahidlə göstərə bilsəniz, iddianız xeyli güclənir.

Cinayət məsuliyyəti nə vaxt yaranır?

Adi şəkil paylaşımı çox vaxt mülki mübahisə olaraq qalır. Cinayət hüququ əsasən üç halda işə düşür.

Birincisi, şəxsi və ya ailə sirri. Cinayət Məcəlləsinin 156-cı maddəsi şəxsi və ya ailə sirrini təşkil edən məlumatların razılıq olmadan qanunsuz toplanmasını və yayılmasını cəzalandırır. Evdə çəkilmiş intim görüntülər, xəstəliyi göstərən kadrlar, ailə daxilindəki münasibətləri açan video bunun tipik nümunələridir.

İkincisi, təhqir və böhtan. Görüntü alçaldıcı sözlə və ya yalan ittihamla yayılıbsa, Cinayət Məcəlləsinin 147-ci (böhtan) və 148-ci (təhqir) maddələri gündəmə gəlir. Bu işlər xüsusi ittiham qaydasında, yəni sizin birbaşa məhkəməyə şikayətinizlə başlayır; təfərrüatı sosial şəbəkədə təhqir və böhtan yazısında oxuya bilərsiniz.

Üçüncüsü, şantaj. «Pul ver, yoxsa paylaşacağam» deyən şəxsin əməli hədə-qorxu ilə tələb etmədir (Cinayət Məcəlləsinin 182-ci maddəsi). Heç nə ödəməyin, yazışmanı silmədən polisə müraciət edin. Onlayn şantajın digər formalarını kibercinayətlər və onlayn şantaj yazısında izah etmişik.

Həyatdan iki nümunə

Ev videosu. Səbinə boşandıqdan 2 ay sonra keçmiş ərinin 3 min izləyicisi olan səhifəsində ailə məclisindən 4 video gördü. O, əvvəlcə notariusa müraciət edib səhifəyə baxışı rəsmiləşdirdi, sonra 3 gün müddət qoyaraq yazılı silinmə tələbi göndərdi. Cavab gəlmədi. Platforma şikayətdən sonra videoları sildi, amma onlar başqa hesabda yenidən peyda oldu. Səbinə mülki iddia ilə həm yayımın qadağan edilməsini, həm də 5000 manat mənəvi ziyan tələb etdi.

Reklam şəkli. Rəşadın idman zalında çəkilmiş fotosu ondan soruşulmadan həmin zalın abunə reklamında istifadə olundu. Rəşad yazılı pretenziya ilə şəklin 5 gün ərzində götürülməsini və kommersiya istifadəsinə görə kompensasiya tələb etdi. Zal məhkəməyə getməmək üçün reklamı dəyişdi və 400 manat ödəməyə razılaşdı.

Tez-tez verilən suallar

Qrup şəklində mən də varam — silinməsini tələb edə bilərəmmi?

Şəkil ev şəraitində və ya şəxsi məclisdə çəkilibsə və siz aydın tanınırsınızsa, bəli. Kütləvi tədbirin ümumi planında isə bu tələb çətin keçir; belə halda paylaşandan üzünüzü bulanıqlaşdırmağı xahiş etmək daha real yoldur.

Uşağımın şəkli məktəbin səhifəsində razılığım olmadan paylaşılıb. Nə edim?

Direktora yazılı müraciət edib şəklin götürülməsini tələb edin. Yetkinlik yaşına çatmayanın fərdi məlumatlarının işlənməsinə onun qanuni nümayəndəsi razılıq verir; məktəb cavab vermirsə, təhsil idarəsinə şikayət edə bilərsiniz.

Şəkli çəkmək də qadağandır, yoxsa yalnız paylaşmaq?

Konstitusiya şəxsi həyata aid məlumatın təkcə yayılmasını deyil, razılıqsız toplanmasını da qadağan edir. Ona görə evinizdə və ya xəstəxana palatasında sizi gizlicə çəkmək paylaşım olmasa da hüquq pozuntusudur; küçədə çəkiliş isə öz-özlüyündə qadağan deyil.

Paylaşan saxta hesabdırsa, kimdən tələb edim?

Əvvəlcə platformaya şikayət edin — silinmə üçün hesab sahibinin kimliyini bilmək şərt deyil. Cinayət əlaməti varsa, polisə ərizə verin; hesab sahibinin müəyyən edilməsi hüquq-mühafizə orqanlarının işidir, amma bu, vaxt apara bilər.