Mikro sahibkar: vergi güzəşti və şərtləri

Kiçik çörəkxana, üç nəfərlik dizayn studiyası və ya ailə kafesi açırsınız, mühasib isə «mikro sahibkar kimi güzəştdən yararlana bilərsən» deyir. Mikro sahibkar vergi güzəşti real imkandır, amma yanlış vergi rejimi seçəndə ondan heç bir fayda görmürsünüz.

Kim mikro sahibkar sayılır?

Sahibkarlıq subyektləri ölçüsünə görə dörd kateqoriyaya bölünür: mikro, kiçik, orta və iri. Bölgü iki meyarla aparılır — orta illik işçi sayı və illik gəlir. Hədləri Nazirlər Kabinetinin qərarı müəyyən edir; cari rəqəmləri e-qanun.az-da və Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin (KOBİA) saytında yoxlayın.

Ən çox rast gəlinən qarışıqlıq «fərdi sahibkar» ilə «mikro sahibkar»ı eyniləşdirməkdir. Bunlar fərqli suallara cavab verir.

Yəni MMC də mikro sahibkar ola bilər, böyüyən fərdi sahibkar isə mikro kateqoriyadan çıxıb kiçik sahibkara çevrilə bilər.

Güzəşt nədən ibarətdir və nəyi əhatə etmir?

Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərlə mikro sahibkarlara müddətli güzəşt tətbiq olunub: sahibkarlıq fəaliyyətindən gəlirin böyük hissəsi gəlir vergisindən azad edilir. Güzəşt müddətli xarakter daşıdığından, onun faizini və 2026-cı ildə qüvvədə olub-olmadığını Məcəllənin cari redaksiyasından yoxlamaq lazımdır. Mikro kateqoriyaya düşən hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi üzrə imkanlarını da eyni mənbədən dəqiqləşdirin.

Güzəşt yalnız sahibkarın öz gəlirinə aiddir. Qalan öhdəliklər olduğu kimi qalır.

Məsələn, 2026-cı ildə qeyri-neft-qaz özəl sektorunda işçinin aylıq 2500 manatadək maaşından 3% gəlir vergisi tutulur. Bu vergini mikro sahibkar da işçinin maaşından tutub büdcəyə köçürməlidir: güzəşt burada heç nəyi dəyişmir.

Gəlir vergisi, yoxsa sadələşdirilmiş vergi?

Mikro sahibkarın əsas seçimi buradadır. Sadələşdirilmiş vergi dövriyyədən, yəni daxil olan ümumi məbləğdən hesablanır və gəlir vergisini əvəz edir. Gəlir vergisi olmayan yerdə gəlir vergisi güzəşti də işləmir.

Seçimi hiss ilə deyil, hesabla edin: keçən ilin dövriyyəsini və xərclərini götürüb hər iki variantı cari dərəcələrlə hesablayın. Evdən işləyən sahibkarlar üçün rejim seçiminin incəliklərini VÖEN və sadələşdirilmiş vergi yazısında açmışıq.

Güzəştdən istifadənin şərtləri

1. Biznesiniz işçi sayı və illik gəlir üzrə mikro meyarlarına faktiki uyğun olmalıdır.
2. Siz sadələşdirilmiş vergi deyil, gəlir və ya mənfəət vergisi ödəyicisi olmalısınız.
3. Gəlir və xərclər sənədlə aparılmalıdır: müqavilələr, elektron qaimə-fakturalar, bank çıxarışları.
4. Bəyannamələr vaxtında verilməlidir; güzəşt bəyannamə vermək vəzifəsindən azad etmir.
5. Meyarlar aşılarsa, güzəşt hüququ itirilə bilər — bəyannaməni buna uyğun tərtib edin.

Dövriyyə artdıqca ƏDV sualı da gündəmə gəlir. 2026-cı ildə pərakəndə ticarət və əhaliyə xidmət sahəsində nağdsız dövriyyə üzrə qeydiyyat həddi 200 min manatdan 400 min manata qaldırılıb; təfərrüatı ƏDV qeydiyyatı həddi yazısındadır.

İki həyat nümunəsi

Kamal, çörəkxana. Kamalın dörd işçisi var, illik dövriyyəsi 90 000 manat, sənədlə təsdiqlənmiş xərcləri 72 000 manatdır. Sadələşdirilmiş vergidə baza 90 000 manat olardı. Ümumi rejimdə isə baza 18 000 manatlıq mənfəətdir, güzəşt qüvvədədirsə, onun da böyük hissəsi vergidən azad olunur. Xərci yüksək biznes üçün fərq aşkardır.

Nərmin, dizayn studiyası. Nərmin tək işləyir, illik dövriyyəsi 30 000 manat, xərci cəmi 3000 manatdır. Mənfəəti dövriyyəyə çox yaxın olduğundan, ümumi rejimin üstünlüyü azalır, xərc sənədlərini toplamaq yükü isə qalır. Onun üçün seçimi cari dərəcələrlə aparılan hesab həll edəcək, 2026-cı il vergi dəyişikliklərinin ümumi mənzərəsi isə fiziki şəxslər üçün vergi yeniliklərində toplanıb.

Tez-tez verilən suallar

Fərdi sahibkar avtomatik mikro sahibkar sayılırmı?

Xeyr. Fərdi sahibkarlıq hüquqi formadır, mikro isə ölçü kateqoriyasıdır. Gəliri və işçi sayı artan fərdi sahibkar kiçik və ya orta sahibkar da ola bilər.

Sadələşdirilmiş vergidən ümumi rejimə keçmək olarmı?

Olar, amma rejim dəyişikliyinin vaxtı və qaydası Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilir. Keçiddən əvvəl hər iki variantı cari dərəcələrlə hesablayın və prosedur DVX-dan dəqiqləşdirin.

İl ərzində gəlirim mikro həddini keçsə nə olur?

Status meyarlara uyğunluqla bağlıdır, həddi aşan sahibkar güzəşt hüququnu itirə bilər. Hansı dövrdən itirildiyini Məcəllənin qaydası ilə yoxlayın və bəyannaməni buna görə tərtib edin.

Mikro sahibkarlara vergidən başqa dəstək varmı?

Bəli. KOBİA kiçik və orta biznes üçün məsləhət, təlim və müxtəlif dəstək proqramları həyata keçirir. Cari proqramları agentliyin saytında yoxlayın.