ƏDV qeydiyyatı həddi 400 min manat: kimləri əhatə edir

Leyla kosmetika mağazasında satışların hamısını kartla və onlayn ödənişlə qəbul edir, son 12 ayda dövriyyəsi 300 min manatı ötüb. Keçən il bu rəqəm onu ƏDV ödəyicisi olmağa məcbur edərdi, 2026-cı ildə isə vəziyyət fərqlidir. ƏDV qeydiyyatı həddi artırılıb, amma hamı üçün yox.

ƏDV qeydiyyatı həddi nədir?

Əlavə dəyər vergisi 18% dərəcə ilə satış qiymətinə daxil edilir və son nəticədə alıcının cibindən çıxır, büdcəyə isə satıcı ödəyir. Hər sahibkar ƏDV ödəyicisi deyil. Vergi Məcəlləsi dövriyyə həddi müəyyən edir: ƏDV-yə cəlb olunan əməliyyatların həcmi bu həddi keçəndə sahibkar ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmalıdır.

Hədd təqvim ili ilə deyil, ardıcıl 12 aylıq dövrlə hesablanır. Yəni yanvarda dövriyyə «sıfırlanmır»: hər ayın sonunda son 12 ayın cəmini yenidən yoxlamalısınız. Məsələn, sentyabrın sonunda keçən ilin oktyabrından bu ilin sentyabrınadək olan satışların cəmi hesablanır.

2026-cı ildə nə dəyişdi?

Ümumi hədd 200 min manat olaraq qalır. Dəyişiklik bir sahəyə aiddir: pərakəndə ticarət və əhaliyə xidmət sahəsində nağdsız dövriyyə üçün hədd 400 min manata qaldırılıb. Dəyişikliyin məntiqi aydındır: dövlət kartla ödənişi təşviq edir və şəffaf işləyən kiçik biznesin ƏDV ödəyicisinə çevrilmə anını gecikdirir.

Fiziki şəxsləri maraqlandıran digər 2026-cı il yeniliklərini vergi dəyişiklikləri 2026 yazısında topladıq.

Kimləri əhatə edir, kimləri yox?

Artırılmış hədd mal və xidməti son istehlakçıya — şəxsi ehtiyacı üçün alan fiziki şəxsə — satanlara şamil olunur. Tipik nümunələr:

• geyim, kosmetika, ərzaq, məişət əşyaları mağazaları;
• bərbərxana və gözəllik salonları;
• avtomobil təmiri, məişət texnikasının təmiri, kimyəvi təmizləmə;
• fotostudiya və digər fərdi məişət xidmətləri.

Nağdsız dövriyyə dedikdə POS-terminal ilə kart ödənişi, bank köçürməsi, onlayn və QR ödənişlər nəzərdə tutulur. Bu ödənişlərin hər biri bank sistemində iz qoyur, ona görə vergi orqanı üçün şəffafdır.

Artırılmış hədd bu hallara aid deyil:

• topdan satış və şirkətlərə mal göndərilməsi;
• istehsal, tikinti, nəqliyyat və hüquqi şəxslərə göstərilən xidmətlər;
• nağd pulla aparılan satışlar.

Kafe və restoranlar kimi ictimai iaşə obyektlərinin bu qaydaya daxil olub-olmadığını DVX-dən yazılı dəqiqləşdirin: burada təxmin əsasında qərar vermək bahalı başa gələ bilər.

Dövriyyə qarışıq olanda nə etməli?

Praktikada az biznes təmiz bir kateqoriyaya sığır. Mağaza həm fərdi alıcıya kartla satır, həm nağd pul qəbul edir, həm də yaxınlıqdakı ofisə qaimə ilə mal göndərir. Belə dövriyyənin necə toplanacağını və hansı hissəyə hansı həddin tətbiq olunacağını Vergi Məcəlləsinin qüvvədə olan mətnindən və ya taxes.gov.az-dakı izahlardan yoxlayın.

Uçotu əvvəlcədən ayırmaq sizi sürprizdən qoruyur. Kart ödənişlərini, nağd satışları və şirkətlərə satışları ayrıca aparın: POS-terminal hesabatı, bank çıxarışı və kassa çekləri sonradan əsas sübut olacaq.

Bir incəlik də var. ƏDV qeydiyyatının tələb olunmaması digər vergi rejimlərinin şərtlərini avtomatik dəyişmir. Sadələşdirilmiş verginin öz meyarları var və dövriyyəniz 200 min manatı keçibsə, hansı rejimdə qaldığınızı DVX-dən yazılı soruşun. Kiçik biznesə şamil olunan güzəştləri mikro sahibkar üçün vergi güzəştləri yazısında izah etmişik.

Həddi keçdiniz: nə etməli?

1. Son 12 ayın dövriyyəsini aylar üzrə cədvəldə hesablayın və hansı həddin sizə aid olduğunu müəyyənləşdirin.
2. Hədd keçilibsə, qanunla müəyyən edilmiş müddətdə e-taxes.gov.az üzərindən ƏDV qeydiyyatı üçün ərizə verin.
3. Qiymətləri yenidən hesablayın: qiymətləri dəyişməsəniz, 18% vergi öz gəlirinizdən çıxacaq.
4. Elektron qaimə-faktura, ƏDV depozit hesabı və aylıq bəyannamə qaydalarını qeydiyyatdan əvvəl öyrənin.

İki həyat nümunəsi

Kartla işləyən mağaza. Leylanın mağazası yalnız fərdi alıcılara satır, bütün ödənişlər POS-terminal və onlayn ödənişlə gəlir. Son 12 ayın dövriyyəsi 360 min manatdır, yəni 400 min manatlıq həddən aşağıdır və ƏDV qeydiyyatı tələb olunmur. Amma Leyla dövriyyəni hər ay yoxlayır: cəm 410 min manata çatdığı ay qeydiyyat öhdəliyi yaranacaq.

Şirkətlərə satan sex. Rəşad mebel hazırlayıb otel və ofislərə satır, son 12 ayda dövriyyəsi 230 min manatdır. O, 400 min manatlıq həddin hamıya aid olduğunu düşünürdü. Halbuki alıcıları şirkətlərdir və ona ümumi 200 min manatlıq hədd tətbiq olunur. Rəşad dərhal qeydiyyat üçün müraciət etməlidir, gecikdikcə geriyə dönük ƏDV riski artır.

Tez-tez verilən suallar

Hədd təqvim ili ilə hesablanır?

Xeyr, ardıcıl 12 aylıq dövrlə. Hər ay son 12 ayın cəmini yenidən yoxlamaq lazımdır.

Nağd pulla satış da 400 min manatlıq həddə daxildir?

Artırılmış hədd nağdsız qaydada alınan ödənişlərə aiddir. Nağd satışların hesablamada necə nəzərə alındığını taxes.gov.az-da və ya DVX-yə yazılı sorğu ilə dəqiqləşdirin.

Könüllü ƏDV qeydiyyatı sərfəlidirmi?

Əsasən şirkətlərə satış edənlər üçün. ƏDV ödəyicisi olan alıcı elektron qaimə-faktura ilə ödədiyi vergini əvəzləşdirə bildiyi üçün ƏDV-li satıcını üstün tutur. Əhaliyə satışda isə qiymət bahalaşa bilər, çünki fiziki şəxs ƏDV-ni geri ala bilmir.

Qeydiyyatdan sonra ƏDV-ni kim ödəyir?

Vergi qiymətin içində alıcıdan alınır, büdcəyə isə satıcı ödəyir. Qiymətləri dəyişmədən saxlasanız, verginin yükü sizin gəlirinizə düşəcək.