Əmək haqqı gecikir və ya ödənilmir: addım-addım hüquqi yol

Maaş ayın 5-də gəlməli idi, bu gün isə ayın 25-idir. Mühasibat «sifarişçi pulu köçürən kimi» deyir, rəhbər isə zənglərə cavab vermir. Əmək haqqı gecikir və ya hissə-hissə ödənilirsə, susmaq ən pis seçimdir: qanun işçiyə aydın ardıcıllıqla hərəkət etmək imkanı verir.

Maaşın vaxtında ödənilməsi kimin vəzifəsidir?

Əmək haqqının vaxtında və tam ödənilməsi işəgötürənin əsas vəzifələrindən biridir. Maaşın məbləği əmək müqaviləsində yazılır, tam iş vaxtı işləyən üçün isə minimum əmək haqqından — 400 manatdan az ola bilməz. Ödənişin dövriliyi və günü Məcəllədə və müqavilədə müəyyən edilir. Həmin gün keçən kimi gecikmə başlayır.

İşəgötürənin maliyyə çətinliyi, sifarişçinin borcu və ya «şirkət zərərdədir» izahı qanuni əsas deyil. Sahibkarlıq riskini işəgötürən daşıyır, işçi yox. Maaşdan tutulmalar da yalnız qanunda nəzərdə tutulan hallarda və qaydada aparıla bilər: vergi və sosial ödənişlər, aliment, icra sənədi üzrə tutulma və s.

Birinci addım: sübutları toplayın

Şikayətin və iddianın gücü sənədlərdən asılıdır. Borcun məbləğini və dövrünü göstərən hər sənəd lazım olacaq.

Ən güclü sübut işəgötürənin öz etirafıdır. «Bu ay çətindir, gələn ay hamısını verəcəyik» mesajı borcun varlığını birbaşa təsdiqləyir. Belə mesajları silməyin, ekran görüntüsünü çıxarıb ayrıca saxlayın.

İkinci addım: işəgötürənə yazılı tələb

Şifahi xatırlatmalar sonradan sübut kimi işləmir. Yazılı tələbdə bunları göstərin:

1. Adınız, vəzifəniz və əmək müqaviləsinin tarixi.
2. Hansı aylar üçün və nə qədər ödənilməyib.
3. Borcun ödənilməsi üçün ağlabatan müddət, məsələn 5 iş günü.
4. Ödəniş olmasa, DƏMX-ə və məhkəməyə müraciət edəcəyiniz.

Ərizəni iki nüsxədə hazırlayın. İkinci nüsxədə qəbul tarixi, imza və ya qeydiyyat nömrəsi olsun. İşəgötürən ərizəni qəbul etməkdən imtina edirsə, onu poçtla, bildirişli sifarişli məktubla göndərin.

Üçüncü addım: DƏMX-ə şikayət

Əmək qanunvericiliyinə nəzarəti Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti həyata keçirir. Şikayətə əmək müqaviləsinin surətini, işəgötürənə göndərdiyiniz tələbi və borcu göstərən sənədləri əlavə edin. Müfəttişlik yoxlama aparıb pozuntunun aradan qaldırılması barədə göstəriş verə və işəgötürəni inzibati məsuliyyətə cəlb edə bilər. Yoxlamanın necə keçdiyini və hansı cərimələrin tətbiq olunduğunu DƏMX yoxlaması və cərimələr yazısında izah etmişik.

Praktikada müfəttişliyin müdaxiləsi çox vaxt məsələni həll edir: işəgötürən cəriməni və təkrar yoxlamanı borcu ödəməkdən daha baha başa gələn risk kimi görür. Amma bir fərqi bilmək lazımdır: pulu işəgötürənin hesabından məcburi alıb sizə çatdırmaq məhkəmənin və icra məmurunun işidir.

Dördüncü addım: mediasiya və məhkəmə

Əmək mübahisələrində məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya sessiyasında iştirak məcburidir. Sessiyada razılaşma əldə olunarsa, işəgötürən borcu razılaşdırılmış qrafiklə ödəyir. Razılaşma olmasa, ilkin mediasiya sessiyasının davam etdirilməməsi barədə arayış verilir və bu arayış iddia ərizəsinə əlavə olunur.

İddia ərizəsində borcu aylar üzrə göstərin və hesablamanı ayrıca əlavə kimi təqdim edin: hansı ay üçün nə qədər hesablanıb, nə qədər ödənilib və fərq nə qədərdir. Qətnamə qüvvəyə mindikdən sonra icra vərəqəsi icra məmuruna təqdim olunur. İcra məmuru işəgötürənin bank hesablarına və əmlakına həbs qoyaraq borcu məcburi qaydada alır.

Nəyi etməmək lazımdır?

Maaş gecikir deyə işə gəlməməyi seçməyin. İşəgötürən bunu üzrsüz işə çıxmama kimi qiymətləndirməyə çalışa bilər və mübahisə sizin əleyhinizə dönər. Hüququnuzu yazılı tələb və şikayətlə qoruyun.

İşdən çıxarkən son maaşdan imtina etməyin. Müqaviləyə xitam verilərkən işəgötürən tam haqq-hesab çəkməlidir: son ay üçün əmək haqqı, istifadə olunmamış məzuniyyət günləri üçün kompensasiya və qanunda nəzərdə tutulan digər ödənişlər. Keçmiş işəgötürənə qarşı da eyni addımlar işləyir.

Maaşın bir hissəsi rəsmi, bir hissəsi «zərfdə» verilirsə, rəsmi hissəni tələb etmək asandır, çünki o, müqavilədə və hesablaşma sənədlərindədir. Qeyri-rəsmi hissəni sübut etmək xeyli çətindir: burada bank köçürmələri, yazışmalar və həmkarların ifadəsi lazım olacaq. Bu sxemin işçi üçün digər risklərini zərfdə maaşın riskləri yazısında təhlil etmişik.

Həyat nümunəsi: 3 ayın yarım maaşı

Günay supermarketdə kassirdir, müqavilə üzrə maaşı 700 manatdır. Mart, aprel və may aylarında ona hər ay cəmi 350 manat ödənilib, yəni borc 1050 manata çatıb. Günay bank çıxarışını və müdirin «iyunda hamısını verəcəyik» mesajını toplayır, sonra şirkətə yazılı tələb göndərir və 5 iş günü müddət qoyur. Cavab gəlmir. DƏMX-ə şikayətdən sonra yoxlama aparılır və şirkət borcun yarısını ödəyir. Qalan 525 manat üçün Günay ilkin mediasiya sessiyasına müraciət edir və tərəflər borcun iki ay ərzində bərabər hissələrlə ödənilməsi barədə razılaşır.

Əmək hüququna aid digər qaydaları, o cümlədən 2026-cı il yeniliklərini Əmək Məcəlləsinin 2026 dəyişiklikləri icmalında toplamışıq.

Tez-tez verilən suallar

Maaş neçə gün gecikəndən sonra şikayət etmək olar?

Gecikmə ödəniş günü keçdiyi andan başlayır. Şikayət üçün müəyyən sayda gün gözləmək tələb olunmur, amma əvvəlcə işəgötürənə yazılı tələb göndərmək sonrakı addımları gücləndirir.

DƏMX-ə şikayət etdiyim üçün işdən çıxarıla bilərəmmi?

Hüququnu qanuni yolla qoruduğuna görə işçinin işdən çıxarılması üçün Əmək Məcəlləsində əsas yoxdur. Belə əmr verilərsə, onu mediasiyadan sonra məhkəmədə mübahisələndirmək olar.

Əmək müqaviləm yoxdur, maaşımı tələb edə bilərəmmi?

Çətin, amma mümkündür. Əvvəlcə faktiki əmək münasibətini sübut etmək lazımdır: yazışmalar, bank köçürmələri, iş yerinə giriş qeydləri, həmkarların ifadəsi. Müqaviləsiz işçi işlətmək işəgötürən üçün də inzibati məsuliyyət riski yaradır.

Məhkəmə qərarından sonra da ödəməsələr nə olur?

İcra vərəqəsi icra məmuruna təqdim olunur. İcra məmuru işəgötürənin bank hesablarına və əmlakına həbs qoyur və borcu məcburi qaydada tutur.