Xəstəlik vərəqəsi (bülleten): kim ödəyir və necə hesablanır

Qripdən sonra on gün evdə qalmısınız, həkim bülleten yazıb, amma ay sonunda karta gələn məbləğ gözlədiyinizdən azdır. Mühasibat «qalanını fond ödəyəcək» deyir, siz isə kimdən nə tələb edəcəyinizi bilmirsiniz. Xəstəlik vərəqəsi üzrə ödənişin iki mənbəyi və öz hesablama qaydası var.

Xəstəlik vərəqəsi nədir və kimə verilir?

Xəstəlik vərəqəsi, gündəlik dildə bülleten, işçinin müvəqqəti olaraq işləyə bilmədiyini təsdiq edən tibbi sənəddir. Onu müalicə edən tibb müəssisəsi verir. Sənədin iki funksiyası var: işə çıxmadığınız günlərin üzrlü olduğunu sübut edir və müavinət ödənilməsi üçün əsas olur.

Müavinət sosial sığorta ödənişidir. Onu əmək müqaviləsi ilə işləyən və adına məcburi dövlət sosial sığorta haqları ödənilən işçi alır. Rəsmi müqaviləsi olmayan adam həkimdən arayış ala bilər, amma müavinət tələb etməyə hüquqi əsası olmayacaq.

Bülleten təkcə işçinin öz xəstəliyinə görə açılmır. Praktikada ən çox rast gəlinən hallar bunlardır:

• xəstəlik və ya məişət zədəsi;
• iş yerində alınan zədə və ya peşə xəstəliyi;
• xəstə ailə üzvünə, xüsusilə uşağa qulluq;
• hamiləlik və doğuş — bunun üçün 126 təqvim günlük ayrıca məzuniyyət və müavinət nəzərdə tutulur.

Hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyətin qaydalarını hamilə işçinin hüquqları yazısında izah etmişik. Aşağıda söhbət adi xəstəlik bülletenindən gedir.

Kim ödəyir: işəgötürən və DSMF

Müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyinə görə müavinətin iki ödəyicisi var. Xəstəliyin ilk günləri üçün müavinəti işəgötürən öz vəsaiti hesabına ödəyir. Sonrakı günlər üçün ödəniş Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun sosial sığorta vəsaiti hesabına aparılır.

İşəgötürənin ödədiyi günlərin dəqiq sayını «Sosial sığorta haqqında» Qanunun son redaksiyasında, e-qanun.az-da yoxlayın. Praktikada isə başqa problem daha tez-tez yaranır: mühasibatın «fond hələ ödəməyib» cavabı işəgötürənin öz payını ödəməməsi üçün əsas deyil. Hesablaşma vərəqəsini tələb edin və hər iki hissənin necə hesablandığını yoxlayın.

Müavinətin məbləği necə hesablanır?

Hesablamada üç amil rol oynayır: orta əmək haqqı, sığorta stajı və bülletenin müddəti. Məntiq sadədir: müavinət orta qazancınıza bağlıdır və stajınıza uyğun faizlə hesablanır. Orta qazancın hansı aylar üzrə götürüldüyünü sosial sığortaya dair tətbiqi qaydalar müəyyən edir.

Staj pillələri üzrə faizlər qanunla müəyyən edilir və vaxtaşırı dəyişə bilər. Sizə hansı faizin düşdüyünü e-qanun.az-da qanunun cari mətnindən yoxlayın və ya mühasibatdan yazılı şəkildə soruşun. İş yerində zədə halında müavinətin və işəgötürənin əlavə öhdəliklərinin necə müəyyən edildiyini iş yerində zədə və sığorta ödənişi yazısında ayrıca izah etmişik.

Zərfdə maaş bülleteni necə azaldır?

Müavinət rəsmi qazancdan hesablanır. Maaşın bir hissəsi nağd, «zərfdə» verilirsə, bülleten yalnız müqavilədəki məbləğə görə ödəniləcək.

Tofiq tikinti şirkətində usta işləyir. Əmək müqaviləsində maaşı 500 manatdır, daha 700 manatı isə hər ay nağd alır. Üç həftəlik xəstəlikdən sonra müavinət ona 1200 manata görə yox, 500 manatlıq rəsmi maaşa görə hesablanır. Nağd verilən hissə nə müavinətə, nə də gələcək pensiyaya təsir edir.

Bülleten dövründə işdən çıxarmaq olarmı?

Əmək Məcəlləsi işçinin müvəqqəti əmək qabiliyyətsizliyi dövründə işəgötürənin təşəbbüsü ilə müqaviləyə xitam verilməsinə yol vermir. Qanun bu qaydadan müəssisənin ləğvi kimi istisnalar nəzərdə tutur. Amma ixtisar, «işin öhdəsindən gəlmir» iddiası və ya intizam pozuntusu bülleten dövründə xitam üçün əsas ola bilməz.

Qadağa işçinin öz təşəbbüsünə şamil olunmur. Öz arzunuzla işdən çıxmaq istəyirsinizsə, xəbərdarlıq ərizəsini bülleten dövründə də verə bilərsiniz.

Bülleten illik məzuniyyət dövrünə düşərsə, məzuniyyət xəstəlik günləri qədər uzadılır və ya başqa vaxta keçirilir. Bunun üçün bülleteni işəgötürənə təqdim edin və hansı variantı seçdiyinizi yazılı bildirin.

Nümunə. Leyla özəl klinikada inzibatçıdır, maaşı 900 manatdır. Bülletendə olduğu ikinci həftə ona ixtisar əmri göndərilir. Leyla bülletenin surətini əlavə edərək işəgötürənə yazılı etiraz verir, sonra Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinə (DƏMX) şikayət edir. Mübahisə həll olunmasa, məcburi ilkin mediasiya sessiyasından sonra məhkəməyə müraciət edə bilər: məhkəmə qanunsuz əmri ləğv edib işçini işə bərpa edə və məcburi işburaxma dövrü üçün orta əmək haqqının ödənilməsinə qərar verə bilər.

Bülleteni necə rəsmiləşdirməli: addım-addım

1. Xəstələndiyiniz gün işəgötürənə xəbər verin: zəng edin və yazılı mesajla təsdiqləyin.
2. Həkimə müraciət edin və bülletenin açıldığına əmin olun. Evdə özbaşına müalicə olunduğunuz günlər üçün sonradan sənəd almaq çətindir.
3. Müalicə bitəndə vərəqəni bağlatdırın: işə çıxış tarixi göstərilməlidir.
4. Bülleteni işəgötürənə təqdim edin və təhvil verdiyinizi təsdiqləyən qeyd alın.
5. Növbəti hesablaşma vərəqəsində müavinətin hesablandığını yoxlayın.
6. Ödəniş olmasa, işəgötürənə yazılı tələb göndərin, cavab gəlməsə DƏMX-ə şikayət edin.

2026-cı ildə Əmək Məcəlləsinə edilmiş digər dəyişiklikləri Əmək Məcəlləsinin 2026 yenilikləri icmalında toplamışıq.

Tez-tez verilən suallar

Rəsmi işləmirəmsə, bülleten pulu ala bilərəmmi?

Müavinət sosial sığorta hesabına ödənilir və əmək müqaviləsi ilə işləyən, adına sosial sığorta haqları ödənilən işçiyə çatır. Rəsmi əmək müqaviləniz yoxdursa, həkimdən arayış ala bilərsiniz, amma müavinət tələb etməyə əsas olmayacaq.

Bülletendə olduğum günlər üçün maaş da alıram?

Xeyr, həmin günlər üçün əmək haqqı yox, müavinət hesablanır. Buna görə bülletenli ayda karta gələn məbləğ adi aydan fərqli olur.

Xəstə uşağa qulluq üçün bülleten verilirmi?

Bəli, xəstə ailə üzvünə, xüsusilə uşağa qulluq üçün də bülleten verilir. Belə bülletenin müddəti və ödəniş şərtləri qanunla məhdudlaşdırılıb; onları «Sosial sığorta haqqında» Qanunda və tətbiqi qaydalarda yoxlayın.

Stajım azdırsa, müavinət az olacaq?

Bəli, sığorta stajı qısa olduqda müavinət daha aşağı faizlə hesablanır. Buna görə rəsmi işlədiyiniz hər ay gələcək müavinətlərinizə də təsir edir.

Bülleten dövründə öz arzumla işdən çıxa bilərəmmi?

Bəli. Qadağa yalnız işəgötürənin təşəbbüsünə aiddir. Ümumi qaydada bir təqvim ayı əvvəl yazılı xəbərdarlıq etməlisiniz; yerinizə başqa işçi yazılı dəvət olunmayıbsa, ərizəni bu müddətdə geri götürmək də mümkündür.